Reportage

Ouderdomsoperatie voor ‘babyboomerbrug’ over het Haringvliet: dit is nog maar het begin van veel fileleed rond bruggen in Nederland

Tot medio 2023 is de Haringvlietbrug slechts beperkt beschikbaar voor verkeer. De brug, een cruciale schakel tussen Zeeland, Brabant en Zuid-Holland, is versleten. Gevolg: veel meer reistijd, vooral in de avondspits. Omwonenden gruwelen ervan, maar Rijkswaterstaat waarschuwt: veel meer bruggen zullen volgen.

De Haringvlietbrug, de werkzaamheden zijn begonnen. Beeld Jeffrey Groeneweg / HH / ANP
De Haringvlietbrug, de werkzaamheden zijn begonnen.Beeld Jeffrey Groeneweg / HH / ANP

‘Ik vind het verschrikkelijk’, zegt Gemma Kramp (41) uit Den Bommel, een dorp op Goeree-Overflakkee, over de verkeershinder op de Haringvlietbrug die minstens tot medio 2023 zal duren. Ze werkt bij een transportbedrijf in de haven van Rotterdam en gooit net de tank van haar zwarte Ford Fiësta vol bij de AgriSneltank in Ooltgensplaat. Kramp moet drie keer per week naar en van Rotterdam. Normaal rijdt ze dat in 25 minuten. Nu vreest ze minstens de dubbele reistijd kwijt te zijn, en dat twee jaar lang.

Rijkswaterstaat heeft in de laatste week van augustus verkeersbeperkende maatregelen genomen om de versleten brug minder zwaar te belasten: de maximumsnelheid omlaag van 100 naar 50 kilometer en versmalling van wegstroken. De afgelopen week viel het nog mee met de files, maar toen was het nog vakantietijd in Zuid-Nederland. De komende weken zal duidelijk worden hoe groot de ellende echt is. ‘Maar ik heb geen keus’, verzucht Kramp. ‘Thuiswerken gaat niet, ik kan moeilijk alle vrachtwagens hiernaartoe laten komen.’

De Haringvlietbrug wordt in de regio ook wel de ‘brug der zorgen’ genoemd. Maar de problematiek staat niet op zichzelf: er zijn meer bruggen der zorgen in Nederland. Rijkswaterstaat noemt ze ‘babyboomerbruggen’: aangelegd in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, toen het autoverkeer begon te groeien, en zestig tot zeventig jaar later dringend toe aan renovatie.

Volgens Rijkswaterstaat hebben 25 bruggen en viaducten hun levensduur al overschreden. De komende jaren zullen weggebruikers op meer plekken last krijgen van renovatie- en beheersmaatregelen.

Lostrillende bouten

‘We wisten dat de Haringvlietbrug versleten is en er in 2023 een grote renovatie aankomt’, zegt VVD-wethouder Peter Feller van Goeree-Overflakkee op het gemeentehuis in Middelharnis. Maar toch werden hij en zijn collega’s in de regio eind juni ‘volledig verrast’ door het besluit van minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat (ook VVD, inmiddels vertrokken) om nu al verkeersbeperkende maatregelen te nemen.

Want de uit 1964 daterende brug bleek nog krakkemikkiger dan gedacht, waardoor acute maatregelen nodig waren. Door het intensieve verkeer, vooral ook van vrachtwagens, begonnen bouten en klemmen onder de brug los te trillen – met direct gevaar van vallende onderdelen voor de schippers die er onderdoor varen, en ook voor het wegverkeer zelf.

Rijkswaterstaat maakte aanvankelijk bekend de snelheid op dit stukje A29-snelweg te verlagen van 100 naar 50 kilometer en het aantal rijstroken te beperken van twee tot één. ‘Dat was voor ons echt onaanvaardbaar’, zegt wethouder Feller. ‘We zijn een eiland. Die brug is onze lifeline: veel inwoners werken of studeren in Rotterdam. Het afsluiten van één rijstrook zou tot enorme files leiden. Volgens onderzoek ging de extra reistijd in de avondspits ruim een uur bedragen, boven op de gebruikelijke dagelijkse filetijd. De bereikbaarheid van onze gemeente was in gevaar.’

Na de eerste schrik gingen Goeree-Overflakkee en buurgemeente Hoeksche Waard, aan de andere kant van het Haringvliet, in gesprek met Rijkswaterstaat. ‘Onze inzet was: behoud van twee rijbanen’, zegt wethouder Feller. ‘Want dan is het filemoment korter dan bij één rijbaan.’

68 minuten extra vertraging

Ook de drie provincies (Zuid-Holland, Brabant en Zeeland) roerden zich: zijn er geen andere opties die de bereikbaarheid minder zwaar aantasten? Transport en Logistiek Nederland (TLN) berekende dat de verkeersmaatregelen op de versleten brug de transportsector zeker 53 miljoen euro ging kosten. Ook andere ondernemersorganisaties hadden scherpe kritiek en sloten zich aan bij de lobby.

De veiligheidsregio’s protesteerden dat de verkeersbeperkende maatregelen ook gevolgen hebben voor de inzet van hulpdiensten en zorgmedewerkers. Ook in de Tweede Kamer werd aandacht besteed aan de zorgenbrug over het Haringvliet.

Het verzet kreeg een extra impuls toen bekend werd dat Rijkswaterstaat de voorziene reistijd aanvankelijk veel te rooskleurig had voorgesteld. Uit onderzoek van ingenieursbureau Haskoning bleek dat de extra vertraging in de avondspits van noord naar zuid liefst 68 minuten bedraagt, terwijl Rijkswaterstaat tot dan toe slechts uit was gegaan van een extra filetijd van een halfuur. ‘Dit wordt een drama’, was de reactie van burgemeester Bram van Hemmen van Hoeksche Waard.

Flitskasten en trajectcontrole

De lobby bleef niet vruchteloos. De verkeersbeperkende maatregelen, die eigenlijk al in de tweede helft van juli zouden ingaan, werden uitgesteld. De regio drong ook aan op flitskasten of trajectcontrole op de brug. ‘Door strikte handhaving van de 50 kilometer kunnen wel twee rijbanen per richting openblijven’, meent wethouder Feller.

Want dat speelde ook een rol: politie en Openbaar Ministerie zeiden aanvankelijk geen mogelijkheden te zien om te handhaven op de brug. Er waren niet direct flitskasten beschikbaar en ook was er personeelstekort. Mede daardoor zag Rijkswaterstaat zich genoodzaakt voor de rigoureuze variant van maar één rijstrook te kiezen.

‘Volstrekt belachelijk’, reageerde TLN-directeur Jan Boeve begin augustus na overleg met Rijkswaterstaat. ‘Het kan écht niet zo zijn dat vervoerders de komende jaren massaal stilstaan en miljoenen euro’s schade leiden omdat het niet lukt om op tijd een paar flitspalen te plaatsen of een trajectcontrole in te stellen.’

Enkele dagen later ging de minister overstag en maakte ze ‘in goede en constructieve samenwerking tussen Rijkswaterstaat, het Openbaar Ministerie en de Veiligheidsregio’ bekend dat de Haringvlietbrug toch twee keer twee rijstroken kon behouden, maar dan wel sterk versmald. Omdat het inrichten van de versmalde rijstroken en de voorbereiding voor het plaatsen van de flitskasten tijd kosten, werden de aangepaste verkeersbeperkende maatregelen uitgesteld tot maandag 23 augustus.

Waaghalzen

Aan de benzinepomp vlak bij de oprit naar de Haringvlietbrug is automobilist Kramp schamper over het behoud van de twee rijbanen. Want die zijn wel erg smal: de rechterstrook 2,85 meter, de linkerstrook zelfs maar 1,95 meter. Daardoor kunnen auto’s elkaar niet of nauwelijks passeren. ‘Dus eigenlijk blijft er maar één baan over’, aldus Kramp.

Een ritje over de brug kan dat slechts bevestigen – inhalen is slechts weggelegd voor waaghalzen. De meeste auto’s houden zich keurig aan de maximale snelheid van 50 kilometer – sinds vorige week staan twee flitscamera’s op scherp.

Voordeel van die ‘slakkengang’ op de A29 is dat je als automobilist wat meer tijd hebt om te genieten van het magistrale uitzicht over de watermassa: rechts het Haringdiep (komend vanuit het noorden), links het Hollands Diep. Na de 1.200 meter lange brug kom je op de fameuze Hellegatsplein, een kunstmatig eiland in het water, waar de weg zich splitst: linksaf over de Volkerakdam naar West-Brabant en rechtsaf over de Hellegatsdam naar Goeree-Overflakkee.

Wethouder Feller erkent dat auto’s elkaar beter niet kunnen passeren op de Haringvlietbrug – voor vrachtwagens geldt een inhaalverbod. ‘Auto’s moeten geschakeld rijden’, aldus de VVD-bestuurder op Goeree-Overflakkee. ‘Maar daardoor kunnen wel meer voertuigen over de brug.’

Hoewel de maatregelen iets zijn verzacht, blijven het onbegrip en de boosheid onder bewoners en ondernemers groot. Want dit gaat wel twee jaar duren. Bewoners maken al hoofdschuddend berekeningen: elke dag een uur (extra) vertraging naar het werk betekent 480 uur weggegooide tijd in twee jaar. Een petitie tegen de verkeersbeperkende maatregelen werd 20 duizend keer ondertekend.

‘Minimaal twee jaar ellende’

Bovendien is de ellende over twee jaar nog niet voorbij. Want dan heeft Rijkswaterstaat de vervanging van de brugklep en aanverwante installatie gepland, en gaat de weg wekenlang helemaal dicht. Veel bewoners vragen zich af of die renovatie niet eerder kan plaatsvinden. Ook wethouder Feller wil zich daarvoor sterk maken: ‘Wij vragen ons af of die renovatie niet naar voren kan worden gehaald. Kan er niet sneller worden aanbesteed?’

Rijkswaterstaat onderstreept dat de acute beheersmaatregelen, hoe vervelend ook, hard nodig zijn om de veiligheid van de brug te waarborgen. Op de brugklep, het beweegbare deel van de brug, liggen 210 aluminium platen die variëren in grootte van 1 bij 2 meter tot 1 bij 3,5 meter. Ze zijn aan het stalen karkas vastgemaakt met 1.400 originele klemmen die slijtage vertonen. Daaroverheen werden vervolgens nieuwe klemmen aangebracht, maar die oplossing bleek weinig soelaas te bieden.

‘Door het steeds intensievere verkeer – 66 duizend voertuigen per dag, waaronder ook veel zware vrachtwagens – begonnen de klemmen en bouten los te trillen’, aldus een woordvoerder. ‘We willen Italiaanse toestanden voorkomen.’

De sterkte van die trillingen wordt bepaald door de hoeveelheid verkeer, het gewicht van het (vracht)wagens en de snelheid waarmee de voertuigen over de brug rijden. Volgens Rijkswaterstaat zijn de trillingen een stuk minder door de snelheidsverlaging en het kleinere aantal wagens op de brug.

Twee keer per week inspecteren monteurs van Rijkswaterstaat of de bouten en klemmen nog vast zitten. De afgelopen maanden hebben ze regelmatig bouten moeten aandraaien.

Helder voorbeeld

De brug zelf gaat nog maar één keer per week open, op vrijdag, na een inspectie van alle klemmen en bouten. Die beperkte brugopening heeft weer gevolgen voor scheepswerven en jachthavens aan het Haringvliet, die slechter bereikbaar zijn. Wethouder Feller heeft kritiek op de matige communicatie en de eenzijdige aanpak van Rijkswaterstaat. ‘Ze hebben alleen maar gekeken naar de veiligheid van de brug’, zegt hij op het gemeentehuis in Middelharnis. ‘En nauwelijks oog gehad voor de enorme gevolgen van zo’n drastische maatregel voor bewoners, ondernemers of hulpdiensten.’

Dat kan volgens hem een les zijn voor de toekomst. Want er moeten de komende jaren heel wat bruggen in het land worden gerenoveerd. ‘De Haringvlietbrug is een heldere showcase’, aldus Feller. ‘Hoe ga je zoiets organiseren? Zo’n beheersmaatregel heeft voor de hele regio grote gevolgen. Pak je één brug of weg aan, dat heeft meteen ook consequenties voor andere wegen. Het heeft een sneeuwbaleffect.’

Grootste renovatieopgave in de geschiedenis

Veel bruggen en viaducten zijn gebouwd rond de jaren zestig van de vorige eeuw, toen Nederland na de Tweede Wereldoorlog hard werkte aan de wederopbouw en het autoverkeer begon op te komen. ‘Net als veel babyboomers uit die tijd die nu een staaroperatie of nieuwe knie krijgen, is dat met onze bruggen nu ook aan de hand’, aldus de net opgestapte minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen. Zij gaf in 2018 de aftrap voor het vervangen of renoveren van bruggen, viaducten, tunnels en sluizen.

Tientallen ‘kunstwerken’, zoals Rijkswaterstaat de infrastructurele bouwwerken noemt, hebben hun levensduur al overschreden of zitten daar dicht tegenaan. De slijtage van de bouwwerken is op veel plekken versneld door de enorme groei van het (vracht)verkeer. Het ministerie spreekt van ‘de grootste renovatieopgave in de geschiedenis’.

1 miljard extra

Die werkzaamheden zullen de komende jaren worden uitgevoerd. Daarvoor heeft Rijkswaterstaat minstens een miljard euro extra per jaar nodig. ‘Er ligt gewoon meer onderhoudswerk dan er budget is’, aldus een woordvoerder. Het nieuwe kabinet moet daarover beslissen.

Bij urgente gevallen, zoals nu bij de Haringvlietbrug, wordt in afwachting van de renovatie versneld ingegrepen met ‘beheersmaatregelen’. Dat gebeurde in 2016 ook met de Merwedebrug bij Gorinchem, die twee maanden lang werd gesloten voor vrachtverkeer vanwege haarscheurtjes in de draagconstructie. Volgens sommige deskundigen stond de brug op instorten en was Nederland aan een ramp ontsnapt.

Rijkswaterstaat kan niet alle bruggen en viaducten tegelijkertijd aanpakken. ‘We kijken steeds naar wat het meest urgent is en prioriteit heeft’, aldus de woordvoerder. Daarbij wordt ook gekeken naar de bereikbaarheid van regio’s en beschikbaarheid van alternatieve routes. Maar Rijkswaterstaat waarschuwt wel bij voorbaat dat weggebruikers de komende jaren vaker te maken krijgen met verkeershinder en files.

Meer over