postuumHans de Boer (1955- 2021)

Oud-werkgeversvoorman Hans de Boer: hart op de tong, sympathie voor de ondernemer

null Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

Oud-werkgeversvoorman Hans de Boer is op 66-jarige leeftijd overleden. De Boer was tot september voorzitter van ondernemersorganisatie VNO-NCW. In de nacht van zondag op maandag overleed hij aan de gevolgen van een hersenbloeding.

‘Mensen uit de politiek, vergeet niet: wij verdienen de centen, wij maken de ­banen, wij zorgen voor belasting­inkomsten. Jullie moeten naar ons luisteren: Nu! Nu! Nu!’

Het was een ongekend vertoon op woensdag 30 oktober 2019. Werkgeversvoorzitter Hans de Boer die, in oranje actiehesje, duizenden grondwerkers op het Haagse Malieveld toesprak. Het was een actie tegen het abstracte Pfas-beleid van de overheid dat de bouw vrijwel volledig stillegde.

Het is een kenmerkend beeld dat in de herinnering beklijft van Hans de Boer (66). Hij overleed maandag aan de gevolgen van een beroerte.

Een kenmerkend beeld omdat het De Boer ten voeten uit is: het hart op de tong. Wie bij zijn optreden op het Malieveld vraagtekens plaatste, omdat de werkgeverslobby altijd zo effectief was omdat die in stilte werd gevoerd, stuitte bij De Boer op onbegrip. ‘De tijden zijn veranderd. Moet ik bedrijven laten barsten die de dupe zijn van beleid dat nergens naar rooide? Ben ik dan een goede voorzitter? Ik moet zorgen dat die ondernemers zich gesteund voelen als zij het slachtoffer worden van een politieke dwaling. Dan moet deze voorzitter niet te beroerd zijn om tussen die mannen in te gaan staan. Dat is mijn strategie. Mensen die niet het lef hebben om tussen gewone mensen te gaan staan, díe mensen voeden juist het populisme.’

VNO-NCW wist wie ze in huis haalden toen ze De Boer voorzitter maakten. Van 1997 tot 2003 was hij al spraakmakend voorzitter van MKB Nederland geweest, toen nog een onafhankelijke club, nu met VNO-NCW een van de twee monden waarmee de werkgeverslobby spreekt. De Boer mocht toen graag namens de middenstand de topsalarissen in het grote bedrijfsleven hekelen. Zijn sympathie lag altijd bij de ondernemers die zelf, op eigen risico, een bedrijf opbouwden. Daar voelde De Boer zich mee verbonden. 

Hans de Boer spreekt op het Malieveld.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Hans de Boer spreekt op het Malieveld.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Friese platteland

Geboren in een eenvoudig milieu in Witmarsum op het Friese platteland kon hij met een studiebeurs economie studeren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daarna richtte hij met zijn studievriend Hans Kamps het Bureau Economische Argumentatie op, het eerste beleidsadviesbureau in zijn soort. Eerste opdracht: adviseren over de toekomst van de olieraffinaderij op Curacao. Toen al verpandde hij met zijn vrouw, ook uit Friesland, zijn hart aan het eiland.

Met BEA en Hans Kamps leerde hij werkgeven en ondernemen. Nadat zij het bureau goed hadden verkocht aan KPMG en zij ‘binnen’ waren, ging De Boer met zijn gezin een jaar op reis om daarna bij MKB Nederland te beginnen.

Daar leerde hij wilde plannen lanceren. Hij genoot ervan om de polder op stelten te zetten, bijvoorbeeld met de stelling dat psychische klachten zoals overspannenheid geen grond moesten zijn voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Van het stroperige polderoverleg met de vakbeweging moest De Boer weinig hebben. Als er een probleem was, moest dat worden opgelost, niet door eindeloos palaveren en strategisch ruilen, maar met besluiten. ‘Ik kom uit Friesland en uit Friesland komen weinig diplomaten', karakteriseerde De Boer zichzelf treffend.

Na de lobby voor het mkb bleef De Boer actief als adviseur. Zo leidde hij de Taskforce jeugdwerkloosheid en richtte hij met Kamps ambachtsscholen op waar jongeren een vak konden leren. Als lid van het Innovatieplatform pleitte hij voor een eiland in zee in de vorm van een tulp als visitekaartje van Nederlands waterbouwkundig vernuft en ondernemerschap. Hij werd nog gepolst om als CDA’er burgemeester van Rotterdam te worden, maar daar voelde hij weinig voor.

Karakterwisseling

Tot zijn eigen verrassing werd hij in 2013 gevraagd om een jaar later Bernard Wientjes op te volgen als voorzitter van VNO-NCW. Een grotere karakterwisseling leek niet mogelijk. Wientjes is een bedaagde heer, die met iedereen in gesprek blijft en net het sociaal akkoord had afgesloten met het kabinet Rutte II en de vakbeweging over de hervormingen die VVD en PvdA zich hadden voorgenomen. Dat akkoord stutte de wankele coalitie, gaf werkgevers arbeidsrust en de vakbeweging weer toegang tot Den Haag. De polder leefde weer.

De Boer had, in tegenstelling tot diplomaat Wientjes, het hart op de tong. Bij zijn aantreden opperde hij een hele reeks voorstellen om het sociaal akkoord aan te passen, waarop premier Rutte bezorgd belde of VNO-NCW het akkoord nog wel steunde. Dat wel, liet De Boer weten. Publiekelijk maakte De Boer snel naam door in de Volkskrant bijstandsgerechtigden weg te zetten als ‘labbekakken’ als zij niet al het beschikbare werk aanpakten.

Bij de kabinetsformatie toonde De Boer twee gezichten. Aan de ene kant fietste hij in stilte een oude wens van het grote bedrijfsleven het regeerakkoord in – de afschaffing van de dividendbelasting. Die stond niet in de verkiezingsprogramma’s van de regeringspartijen maar was volgens De Boer en premier Mark Rutte nodig om hoofdkantoren van multinationals voor Nederland te behouden. Unilever twijfelde toen tussen Rotterdam en Londen en koos uiteindelijk voor Engeland, waarna de coalitie ‘om’ ging en de dividendbelasting toch bleef bestaan. De Boer bleef het voorstel verdedigen, een man een man een woord een woord. Hij moest dat bekopen met bedreigingen en persoonlijke beveiliging.

Tegelijk kon hij bij de formatie in 2017 zijn ergernis over de vakbeweging niet verbergen toen het ging over hervorming van de arbeidsmarkt, over alle regels rond werk. De FNV voelde er niets voor om met een ‘rechts’ kabinet een akkoord te sluiten zonder steun van ‘links’ in de Kamer. 

Zo ging het ook met de slepende pensioendiscussie. Publiekelijk hekelde De Boer het gebrek aan durf bij de FNV. De doorbraak kwam er pas in 2019 toen het kabinet ook steun zocht bij GroenLinks en de PvdA om later een meerderheid in de senaat te hebben.

Oranje hesje

Dat najaar keerde De Boer zich tegen het kabinet tijdens de discussies over stikstof en Pfas met het nooit eerder vertoonde optreden in een oranje hesje op het Malieveld. Maar alles werd anders door de coronacrisis. Plots werden alle tegenstellingen vergeten en vergeven. Toen het kabinet in maart 2020 de economie grotendeels stillegde, werden De Boer en Han Busker van de FNV nauw betroken bij de noodmaatregelen om het bedrijfsleven te stutten. Die goede sfeer hielp bij het uitwerken van het akkoord over vernieuwing van het pensioenstelsel.

De dag voor Prinsjesdag, op maandag 21 september 2020, vertrok De Boer in stilte bij VNO-NCW. De coronamaatregelen maakten een groots afscheid onmogelijk. Door de reacties op zijn optredens, zoals op het Malieveld, voelde hij zich wat onbegrepen. Maar hij zag volop kansen om bezig te blijven. Te beginnen op Curacao waar hij zijn hart verloor en waar hij een huis heeft. Daar is de toekomst van de raffinaderij, waarover hij begin jaren tachtig met BEA al adviseerde, nog steeds een grote kwestie. De Boer wilde verder gaan waar hij ooit begon.

Meer over