Oud station gaat op in nieuw ontwerp

In de Utrechtse Jaarbeurshal worden ontwerpen getoond van internationale stations die de afgelopen vijf jaar zijn ontworpen of gebouwd. De expositie vormt de opmaat voor de verbouwing van het Utrechtse stationsgebied....

Van onze verslaggever

Het station verandert. Het krijgt meer functies - naast vertrekken of aankomen kun je er tegenwoordig ook lunchen en shoppen -, maar ook steeds uitdagender ontwerpen. Nederland verbouwt de komende jaren de stations die aangesloten worden op de HSL-lijn. En ook het Utrechtse winkelcentrum Hoog Catharijne gaat, inclusief station, volledig op de schop.

Om deze ondernemingen kracht bij te zetten en daarnaast de Utrechtse ambities te laten zien, haalde de Projectorganisatie Stationsgebied een tentoonstelling over moderne stations van het gerenommeerde Art Institute of Chicago naar de Jaarbeurs in Utrecht. Het resultaat is een verzameling maquettes, foto's en tekeningen van Amerikaanse, Japanse en Europese stations die de afgelopen vijf jaar ontworpen en gebouwd zijn. De tentoonstelling moet een appetizer zijn voor het bouwkundig geweld dat Utrecht en de HSL-stations de komende jaren kunnen verwachten.

Op de vloer van de tentoonstellingsruimte is de vorm van de Utrechtse nieuwbouw ingekleurd; de bezoeker loopt als het ware over de plattegrond van het nieuwe stationsgebied, compleet met wegen, bomen en bruggen. Onderweg komt hij langs allerlei verrassende ontwerpen.

Zo is daar het ontwerp voor het Hauptbahnhoff van Stuttgart, waarvoor een Europese wedstrijd werd uitgeschreven. Het winnende ontwerp van het bureau Ingenhoven, Overdiek & Partners laat een opmerkelijke combinatie van het bestaande station en futuristische nieuwbouw zien. De oude stationshal is blijven staan, maar over de ondergrondse perrons is een geheel nieuw plein aangelegd. Door grote patrijspoorten in het plein kunnen passanten naar de perrons beneden kijken.

Ook het ontwerp van het in 1992 opgeleverde Atocha Station in Madrid combineert oud en nieuw, omdat architect Rafael Moneo in zijn plannen verplicht werd het bestaande gebouw uit 1892 te behouden. Het oude station werd in zijn geheel de stationshal van het nieuwe ontwerp, met restaurants en een schitterend bloeiende tropische tuin. De nieuwbouw is, in tegenstelling tot in Stuttgart, zoveel mogelijk aangesloten op het oude station, met een klassiek hoge, lichte hal met open zijkanten.

Niet alle ontwerpen spreken voor zichzelf. Hoewel de meeste stations de moeite van het bekijken waard zijn, blijven veel vragen onbeantwoord. Het Centraal museum, dat gevraagd werd de tentoonstelling in de Jaarbeurs te realiseren, heeft namelijk bij elk van de tentoongestelde stations niet meer dan de plaats en de ontwerper vermeld. De gedachte hierachter is dat de toeschouwer het ontwerp moet ervaren zonder dat zijn indruk gestuurd wordt door achtergrondinformatie.

Op zichzelf is dat begrijpelijk, maar juist bij logistiek complexe gebouwen als stations is het interessant om wat meer te weten te komen over de ideëen achter het ontwerp.

Wat was precies de opdracht van de ontwerper, en waar moest hij rekening mee houden? Voor een antwoord daarop zal de bezoeker toch echt de fraaie catalogus aan moeten schaffen.

Meer over