Nieuws

Oud-president Gbagbo terug in Ivoorkust: verzoening, of zout in oude wonden?

Bijna tien jaar nadat de Ivoriaanse oud-president Laurent Gbagbo (76) door het Internationaal Strafhof in Den Haag was aangeklaagd voor misdaden tegen de menselijkheid, is hij op triomfantelijke wijze teruggekeerd in eigen land. Gbagbo’s thuiskomst ligt uiterst gevoelig. Zijn aanwezigheid moet bijdragen aan verzoening in het politiek en etnisch verdeelde Ivoorkust. Maar er bestaat vrees dat Gbagbo de oude spanningen in het land juist weer kan doen opflakkeren.

Aanhangers van Laurent Gbabo vieren feest in de straten van Ivoorkust vanwege zijn terugkeer.  Beeld AFP
Aanhangers van Laurent Gbabo vieren feest in de straten van Ivoorkust vanwege zijn terugkeer.Beeld AFP

Tot enthousiasme van zijn nog altijd enorme aanhang landde Gbagbo donderdagmiddag op het vliegveld van Abidjan, de commerciële hoofdstad van Ivoorkust. Zijn heldenontvangst ging gepaard met een flinke inzet van de politie, die jubelende menigten met traangas op afstand hield. Gbagbo arriveerde met Brussels Airlines en dat is geen toeval: nadat hij in januari vorig jaar door het Strafhof was vrijgesproken, verhuisde hij van zijn detentiecel in Scheveningen naar België, waar familie van hem woont.

Moordpartijen en massaverkrachtingen

Gbagbo’s langdurige kennismaking met het Strafhof was een gevolg van de presidentsverkiezingen in Ivoorkust in 2010. Nadat Gbagbo, als zittend president, zichzelf tot winnaar had uitgeroepen, brak er een gewapende strijd uit tussen milities van hemzelf en van zijn rivaal Alassane Ouattara. In vier maanden tijd kwamen naar schatting 3.000 Ivorianen om het leven. Het geweld eindigde toen strijders van de internationaal als verkiezingswinnaar erkende Ouattara, met steun van VN-troepen en soldaten van ex-kolonisator Frankrijk, in april 2011 Gbagbo uit zijn presidentiële bunker plukten. De vervolging van Gbagbo bij het Strafhof, voor het organiseren van moordpartijen en massaverkrachtingen, liep jaren later spaak wegens een gebrek aan bewijs.

Volgens huidig president Ouattara (79) kan de terugkeer van Gbagbo helpen bij het helen van de wonden in Ivoorkust. Die wonden gaan terug tot ver voor de crisis van tien jaar geleden. Reeds in de jaren negentig zetten politici, in hun strijd om de macht, etnische groepen tegen elkaar op. Zuiderlingen deden noorderlingen af als tweederangsburgers, als afstammelingen van arbeidsmigranten uit buurlanden zoals Burkina Faso en Mali. Ook Gbagbo zinspeelde er na zijn aantreden als president, in 2000, op dat alleen zuidelijke bevolkingsgroepen werkelijk Ivoriaans kunnen zijn, een concept dat bekendstaat als Ivoirité. Kort na de eeuwwisseling leidde de verdeeldheid zelfs tot een burgeroorlog die het land praktisch in tweeën sneed.

Oude spanningen

Dat president Ouattara – afkomstig uit het noorden – Gbagbo nu toestaat om terug te keren komt volgens waarnemers ook doordat Ouattara het gevoel heeft dat hij stevig in het zadel zit. In oktober vorig jaar sleepte Ouattara via de stembus een derde termijn als president in de wacht, ook al is zo’n derde termijn volgens menigeen in strijd met de grondwet. Ouattara lijkt bovendien een stok achter de deur te hebben. In 2019 veroordeelde een Ivoriaanse rechtbank Gbagbo bij verstek voor zijn rol in de crisis van tien jaar geleden. Vooralsnog suggereert de regering-Ouattara dat Gbagbo zich na zijn thuiskomst geen enkele zorgen hoeft te maken om een celstraf.

Toch kleven er ook risico’s aan Gbagbo’s terugkeer. Los van de vraag of hij zich opnieuw actief in de politiek mengt, is er de kwestie van de verzoening en vergeving. Of die slaagt, is lang niet gezegd. Terwijl zijn aanhangers Gbagbo neerzetten als een slachtoffer van een politiek proces in Den Haag, heerst onder slachtoffers van Gbagbo’s milities wroeging over het gebrek aan verantwoording en genoegdoening. Dit kan de oude spanningen nieuwe brandstof geven.

Meer over