Oud en nieuw in de Kamer

De nieuwe Tweede Kamer is gisteren geïnstalleerd. Vooral nieuwe gezichten bij de PvdA en de VVD, terwijl het CDA ondanks het verlies veertien nieuwe parlementariërs in de fractie heeft opgenomen....

DE PVDA plaatste een advertentie om nieuwe Tweede-Kamerleden te werven, het CDA zette verstokte parlementariërs aan de dijk, oudgedienden als Van Mierlo en Wallage namen afscheid van het parlement, debutanten van groeiers als GroenLinks en de SP traden aan. Het record van augustus 1994, toen zeventig nieuwelingen plaats namen in de Tweede Kamer, is ongebroken. Maar ook de nieuwe Tweede Kamer, die gisteren aan het werk is gegaan als controleur van het tweede paarse kabinet, is duidelijk een product van vernieuwingsdrift.

Sinds de Tweede-Kamerverkiezingen van mei zijn 61 nieuwe Kamerleden aangetreden. De regeringspartijen PvdA en VVD zijn de grootste leveranciers van nieuwkomers. Twintig van de 45 PvdA-Kamerleden (44 procent) en vijftien van de 38 VVD-Kamerleden (39 procent) zijn beginners. Het CDA vernieuwde tegen de verdrukking in. De partij verloor vijf van de 34 Kamerzetels, maar desondanks traden veertien beginnende christen-democratische parlementariërs aan (48 procent). Bij de andere grote verliezer van de verkiezingen, de kleinste regeringspartij D66, is maar één van de veertien Kamerleden nieuw. De overige nieuwkomers zijn allemaal lid van partijen die Kamerzetels wonnen: GroenLinks (zeven), de SP (drie) en het SGP (één).

Is nieuw ook echt anders? De werkgeversorganisatie VNO-NCW beklaagt zich al sinds jaar en dag over het geringe aantal Kamerleden dat afkomstig is uit het bedrijfsleven. Onderzoek van de organisatie wijst telkens uit dat de Nederlandse democratie er één van ambtenaren en leraren is. Dit voorjaar constateerde VNO-NCW niet meer dan een lichte verschuiving ten gunste van de marktsector.

De vernieuwingsdrift van partijvoorzitters en de inspanningen van kandidatencommissies ten spijt, is de volksvertegenwoordiging allesbehalve een afspiegeling van het volk. Tweederde van de Kamer bestaat al twintig jaar onveranderd uit beroepspolitici, ambtenaren, onderwijzers en werknemers in de gesubsidieerde sector. Daarbinnen vinden soms wel frappante verschuivingen plaats. Zo zitten er in de nieuwe Tweede Kamer maar twaalf professoren en leraren, half zoveel als gewoonlijk. Alleen wordt dat gecompenseerd door een verdubbeling van het aantal Kamerleden dat bij maatschappelijke, gesubsidieerde instellingen heeft gewerkt.

Zelfstandig ondernemers en journalisten zijn graag gezien bij commissies die kandidaten voor de Kamer selecteren. Zo'n 10 procent van de 'lichtingen' uit de verkiezingsjaren 1986, 1989, 1994 en 1998 behoort tot die categorie. Opvallend is dat de drie journalisten in de nieuwe Tweede Kamer allen PvdA'ers zijn.

Vooral een bepaald soort ondernemers wordt aangetrokken door het Kamerlidmaatschap. Acht van de veertien zelfstandigen die nu in de Tweede Kamer zitten, hadden een adviesbureautje, de één in de kunst, de ander in de multiculturele samenleving, de volgende in de agrarische sector. Van de zes overige ondernemers waren er drie boer.

Huisarts Rob Oudkerk, die in 1994 PvdA-Kamerlid werd, heeft school gemaakt. De nieuwe Tweede Kamer telt vijf artsen. In de CDA-fractie zitten de Zeeuwse huisarts Siem Buijs en de oprichter van Artsen zonder Grenzen Jacques de Milliano, die in Leuven medicijnen en Antwerpen Tropische Geneeskunde heeft gestudeerd. GroenLinks heeft Corrie Hermann, die directeur was van de GG en GD in Midden-Kennemerland en gespecialiseerd is in 'sociale geneeskunde': jeugdgezondheidszorg, bedrijfsgeneeskunde. In de SP zit epidemioloog Agnes Kant, deskundig op het gebied van bevolkingsonderzoek.

Het opleidingsniveau van de Tweede Kamer wordt steeds hoger. In de oude Kamer zaten 87 academici, de nieuwe telt er 92. Van de 96 mannelijke Kamerleden is 64 procent academicus, van de 54 vrouwen 57 procent. De 45 doctorandussen, vooral sociale wetenschappers en economen, vormen de grootste groep. Daarna volgen de juristen, in totaal zijn er 24 Kamerleden met de titel mr. Opvallend is dat er daarvan elf in de VVD-fractie te vinden zijn, de partij die zich zo verzet tegen 'juridisering' van de samenleving en die de nieuwe minister van Justitie heeft geleverd. Verhoudingsgewijs zitten er in de D66-fractie, die sterk wortelt in de juridische beroepsgroep, net zoveel (vier van de veertien, 29 procent).

De exacte vakken zijn minder vertegenwoordigd in de Kamer. Van de acht ingenieurs (zeven mannen en één vrouw, Marijke Vos van GroenLinks) hebben er drie civiele techniek gestudeerd en volgden er vijf een landbouwhogeschool of -universiteit.

Het aantal allochtone Kamerleden neemt gestaag toe. De 'lichting' van de verkiezingsjaren 1989, 1994 en 1998 telden er achtereenvolgens drie, acht en elf. De groep allochtonen, vier mannen en zeven vrouwen, is zeer hoog opgeleid. Van de elf hebben er negen, 82 procent, een academische opleiding voltooid.

PvdA-Kamerlid Thanassis Apostolou, van geboorte Griek, heeft de meeste dienstjaren met acht jaar, 38 weken en vier dagen. De Marokkanen Oussama Cherribi (VVD) en Mohamed Rabbae (GroenLinks) en diens Surinaamse partijgenote Tara Oedayraj Singh Varma zitten sinds 1994 in de Kamer.

Nieuwkomers zijn Patricia Remak (VVD) en Lucy Kortram (PvdA) uit Suriname, Nebahat Albayrak (PvdA) en Fadime Örgü (VVD) uit Turkije, de Iraanse Farah Karimi (GroenLinks) en de PvdA'ers Khadija Arib uit Marokko en de Molukse Usman Santi.

Ook al zijn de aantallen van 54 vrouwen en elf allochtonen records, nog steeds is de kans groot dat er een witte man van middelbare leeftijd komt opdraven, als je een willekeurig Tweede-Kamerlid uitnodigt. Maar kwam hij tot voor kort uit Den Haag of omgeving, nu is de kans groter dat hij uit Amsterdam komt. Negentien Kamerleden wonen in Amsterdam, veertien in Den Haag. Maar Zuid-Holland is nog wel de grootste leverancier van parlementariërs: 41 tegen 35 uit Noord-Holland.

Zelfs bij het CDA, dat bij de opstelling van de kandidatenlijst nog het meest oog heeft voor regionale spreiding en in ieder geval in elke provincie een Kamerlid heeft, zijn Zuid- en Noord-Holland veruit het best vertegenwoordigd met achtereenvolgens acht en vier parlementariërs. GroenLinks let klaarblijkelijk totaal niet op iemands woonstee. Vijf GroenLinksers komen uit Noord-Holland, vijf uit Utrecht en één uit Groningen.

VVD-Kamerlid Jan Dirk Blaauw (57) is de nestor van het parlement met zeventien jaar, 33 weken en twee dagen ervaring. Blaauw is sinds 1978, met af en toe een korte onderbreking, lid van de Kamer. Nummer twee is oud-VVD-staatssecretaris Erica Terpstra met zestig dagen minder. Op drie volgen SGP-leider Bas van der Vlies en zijn GPV-collega Gert Schutte, elk met 157 dagen achterstand.

Bij het afscheid van de vorige Tweede Kamer, op 18 mei van dit jaar, waarschuwde Blaauws voorganger CDA-Kamerlid Marten Beinema dat alle vernieuwingsoperaties vooral ten koste van de ervaring gingen. 'Vernieuwing is altijd nodig, maar een op zichzelf heilzaam medicijn kan in zijn tegendeel omslaan, als het in extreem hoge doses wordt toegepast. De gemiddelde zittingsduur en ervaring zijn nog steeds in een dalende lijn en dat geeft allesbehalve een garantie dat de uitdaging van onze tijd beter beantwoord kan worden.' De nieuwe Tweede Kamer die aantreedt, heeft een gemiddelde ervaring van vier jaar, tien weken en een dag; net iets meer dan één zittingstermijn.

Inderdaad heeft de vernieuwing vooral gevolgen gehad voor de parlementaire ervaring van de CDA-fractie. Het gemiddelde CDA-Kamerlid heeft drie jaar, 32 weken en drie dagen ervaring. Alleen GroenLinks en de SP zijn minder ervaren, maar die fracties zijn dan ook meer dan twee keer zo groot geworden. Het gemiddelde lid van de nieuwe Tweede Kamer heeft vier jaar, tien weken en een dag ervaring, net iets meer dan één zittingstermijn.

Het 67-jarige PvdA-Kamerlid Wouter Gortzak is het oudste Kamerlid. In de vorige Tweede Kamer, met haar vele ouderenpartijen, had de oud-hoofdredacteur van Het Parool zich daarmee niet onderscheiden. Zijn voorganger Bertus Leerkes van de Unie 55+ was 72, toen het eerste kabinet-Kok aantrad. Het jongste Kamerlid, Camiel Eurlings van het CDA, breekt evenmin een record. Hij is 24, maar PvdA-Kamerlid Sharon Dijksma was 23 toen ze een Kamerzetel veroverde.

Meer over