Ossies wachten nog op Kohls 'bloeiende landschappen'

'Stelt u zich voor dat alle personeelsleden van Mercedes in het café, thuis en op het voetbalveld gaan beweren dat ze eigenlijk een rotauto maken....

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

ZEITZ

Zijn gehoor, een zaal vol terneergeslagen middenstanders van de Oost-Duitse stad Zeitz, staat paf. Eén van hen fluistert: 'Erg hè. Maar weet u wat nog erger is dan een Wessi? Een Ossi die zich gedraagt als een Wessi.' Hij wijst naar een wethouder, die ook gewichtig doet.

De fluisteraar blijkt een grappenmaker, exploitant van de dierenwinkel. Hij vertelt dat op 3 oktober, de zevende verjaardag van de Duitse eenheid, het marktplein van Zeitz zal worden afgegrendeld door de explosievenopruimingsdienst. 'Om alle blindgangers uit het stadhuis te halen.' En in het Pools, zo vervolgt hij, heet een blindganger Knietczyk, 'net als onze burgemeester'.

De stemming zit er goed in aan de vooravond van de nationale feestdag. Niet bijna 30 procent, zoals het officiële cijfer wil doen geloven, maar bijna 60 procent van de beroepsbevolking zit zonder werk. Zeitz, in de deelstaat Saksen-Anhalt, staat daarmee onbedreigd bovenaan de hopeloze lijst van vergeten Oost-Duitse steden, die nog steeds wachten op de zeven jaar geleden door Helmut Kohl beloofde 'bloeiende landschappen'.

In Zeitz wordt vandaag dus niets gevierd. De wethouder, die in werkelijkheid wel meevalt, vat de sfeer in de voormalige DDR als volgt samen: 'Tijdens de vreedzame revolutie riep iedereen: Wir sind ein Volk. Nu heet het: Wír sind ein Volk.' Met de klemtoon op 'wir' betekent dit: we zijn me het volkje wel.

Op federaal niveau is het zo mogelijk nog treuriger gesteld. Elk jaar valt een andere deelstaat de eer te beurt de viering te organiseren. Vandaag is het Stuttgart, hoofdstad van Baden-Württemberg. In Zeitz gaat het gerucht dat een van de hoofdrolspelers, nee, voor alle Ossis en Wessis destijds zonder meer dé held van de Duitse vereniging, in het land vertoeft, maar niet is uitgenodigd.

Het klopt. Michail Gorbatsjov, ereburger van Berlijn en huisvriend van alle Duitsers, is deze week voor een serie lezingen in Duitsland. 'Gorby', de vroegere Sovjet-leider, moet de feestelijkheden echter volgen op het beeldscherm in zijn hotelkamer. Zijn vriend Kohl heeft hem laten vallen. Terwijl het in Stuttgart zo'n mooie reünie had kunnen zijn; George Bush, de voormalige Amerikaanse president, is er ook en mag de feestrede houden.

Als het om hun vereniging gaat, lijken de Duitsers kort van memorie. Onder aanvoering van de politieke partijen in Bonn is de belangstelling gereduceerd tot de vraag hoelang de 'Soli' nog moet worden betaald. Het gaat om die extra belastingheffing, waarmee een klein deel van de verenigingskosten wordt gedekt. In het westen van het land wordt de 'Soli' gehaat.

De solidariteitstoeslag gaat omlaag, zo besloot de regering deze week, met in het achterhoofd de komende verkiezingen. En alsof in Bonn eindelijk een majeure politieke doorbraak had plaatsgevonden, maakten de regeringspartijen gisteren bij wijze van verenigingscadeau bekend dat de financiering ook is geregeld. De burger hoeft zich geen zorgen te maken: de verlaging van de 'Soli' zal niet leiden tot een verhoging van andere tarieven. Hetgeen riekt naar kiezersbedrog.

Nabij Zeitz, in het stadje Freyburg, bevindt zich wellicht het enige originele DDR-bedrijf dat de vereniging op glorieuze heeft overleefd. De firma heet Rotkäppchen, producent van schuimwijn. De directie van 'Roodkapje' kan zelf nauwelijks verklaren waarom de Oost-Duitse champagne zo'n succes heeft in de hele Bondsrepubliek.

West-Duitse managers zijn buiten de deur gehouden en toch is de afzet vergeleken met de topjaren uit communistische tijden ruimschoots verdrievoudigd. 'Het grenst aan tovenarij', meent directielid Krieger. Vandaar dat het bedrijf dit jaar het nationale goochelconcours sponsort.

Is de dag van de eenheid geen gelegenheid bij uitstek om de kurken te laten knallen? De schuimwijnproducent krijgt geen kans te antwoorden. De burgemeester van Freyburg - 'wij moeten dus niet worden verward met de West-Duitse stad Freiburg' - grijpt in en neemt het woord.

'Ik kan dat gezeur over de Soli niet meer horen, het is werkelijk zum kotzen, ik ben er allergisch voor geworden. Ook wij betalen die toeslag en ik kan het u nog sterker vertellen. In werkelijkheid hebben wij, Oost-Duitsers, de Duitse vereniging betaald. Veertig jaar lang hebben de Russen hier alles weggehaald, het is in geld nauwelijks uit te drukken. Er bestaan Amerikaanse studies die het ongeveer hebben uitgerekend. Je schrikt ervan. Helaas lees je daar in het Westen weinig over.'

De eerder genoemde zakenman, die in Zeitz was uitgenodigd om zeven jaar Duitse eenheid samen te vatten en zijn gasten moed in te spreken, is inmiddels weer, inclusief opzichtige secretaresse, in zijn Mercedes verdwenen. Hij coördineert de economische ontwikkeling in een deel van de 'nieuwe deelstaten', zoals de ex-DDR nog steeds wordt genoemd. De winkeliers van Zeitz en hun gemeentebestuur blijven ontredderd achter.

Op het marktplein wordt tot 's avonds laat verhit gediscussieerd; een van de wethouders raakt fysiek in de knel als hem wordt verweten niets tegen de werkloosheid te ondernemen. Bovendien is hij eigenaar van de lokale reinigingsdienst en heeft hij nog geen drie jaar geleden een toeristenfolder geproduceerd waarin de belangrijkste bezoekers van de stad werden gememoreerd.

Martin Luther, Johann Wolfgang von Goethe en. . . Erich Mielke, chef van de Stasi. Hij was er in 1988, toen Zeitz nog tot de persoonlijke kieskring van Mielke behoorde. De folder leidde tot een klein oproer en moest worden vernietigd. Het kostte de gemeentekas zestig mille.

Het verweer van de wethouder mag er ook zijn: 'Zeven jaar geleden lag de macht hier op straat voor het oprapen. Ik heb mijn kans gegrepen, maar waar waren jullie?'

Meer over