Oriëntatie op Bonn enige optie voor Nederland

0 R komt geen kern-Europa. Eerder lijkt het erop dat Europa te maken krijgt met wisselende allianties afhankelijk van het onderwerp en de inzet....

De Frans-Duitse as is niet meer vanzelfsprekend, het verenigd Duitsland zoekt een nieuwe plek in Europa, de Atlantische relatie gaat teloor en Rusland stelt zijn eisen aan een uitbreiding van NAVO en Europese Unie. Uit deze ontwikkelingen trekt de WRR de conclusie dat 'de keuze toch moet uitgaan naar de versterkte inzet op een EU onder Duits-Franse leiding.'

Het is echter de vraag of 'liebe Freund Jacques' en 'chèr ami Helmut' in staat zijn de illusie van een innige Frans-Duitse samenwerking overeind te houden.

Zo kiest de Franse president Chirac op 'gaullistische' wijze voor een eigen, onafhankelijke internationale politiek. Hoewel de betekenis ervan symbolisch is - Frankrijk heeft economisch immers geen andere keus dan binnen de Europese Unie te opereren - belemmert de hervatting van de kernproeven in de Pacific wel een gemeenschappelijk Europees veiligheidsbeleid, dat Duitsland voorstaat.

Onder zijn leiding neemt Frankrijk bovendien meer afstand van een verdere verdieping van de Europese integratie. Het komt hiermee dichter bij de Engelse Europa-politiek te staan, die lijnrecht tegenover de Duitse ideeën over een verdiept en federaal Europa staat.

Een gemeenschappelijke Europese munt is onontbeerlijk voor de vorming van een Europese kerngroep. De Europese munteenheid is al opgeschoven naar 1999. De Franse regering voert nu een twee-sporenbeleid, waarin zij enerzijds de werkloosheid aanpakt en anderzijds een poging doet om het begrotingstekort niet te laten oplopen. De strijdigheid van deze doelstellingen kan uiteindelijk ten koste gaan van de Economische en Monetaire Unie (EMU) en dus van de vorming van een kern-Europa.

In Duitsland heeft intussen de gedachte postgevat, dat het met de vereniging de Zentralmacht van Europa is geworden. Dit heeft belangrijke politieke consequenties voor de opstelling van Duitsland ten opzichte van het streven naar stabiliteit in Midden-Europa. Een Zentralmacht Duitsland duldt geen veiligheidsvacuüm aan zijn oostgrens en het hoopt door de opname van dit gebied in de NAVO en de Europese Unie het veiligheidsrisico te neutraliseren.

Wat de WRR voorstaat, een kerngroep bestaande uit Frankrijk, Duitsland en de Benelux en aansluiting zoeken bij de Frans-Duitse as, lijkt verleidelijk. Want stelt het rapport niet dat 'Duitsland een centrale rol moet spelen in de Europese Unie om Duitse dominantie in Europa te voorkomen' (cursivering is uit het rapport). Het matigen van Duitsland in zijn machtsuitoefening acht de WRR dus een belangrijke doelstelling.

De erosie van de Frans-Duitse samenwerking maakt die uitspraak illusoir. Europa is eerder op weg om zijn historische tradities weer op te pakken. In deze politiek joegen de belangrijkste staten hun belangen na in wisselende allianties. Herhaling van de geschiedenis lijkt in één opzicht niet waarschijnlijk: de onderlinge conflicten tussen de oude antagonisten worden heden 'uitgevochten' binnen het raamwerk van de Europese Unie en de NAVO.

Nederland heeft in de Europese Unie met drie zich in eigen banen voortbewegende sterren - Duitsland, Frankrijk en Engeland - weinig opties:

- Nederland kan proberen zijn belangen te behartigen door aansluiting te zoeken bij die landen die zijn opvattingen per kwestie het dichtst benaderen. Met de historicus Brands, auteur van het WRR-rapport, ben ik het eens dat het politieke weer voor Nederland dan zeker heel wat ruwer worden dan wij in de afgelopen decennia hebben meegemaakt.

- Nederland kan beschutting zoeken door een exclusieve relatie met Duitsland aan te gaan, omdat de Duitse opvattingen immers het dichtst bij die van Nederland staan.

De eerste optie lijkt voor Nederland weinig op te leveren. Steun zoeken bij een Duits-Franse samenwerking lijkt een op voorhand verloren zaak als er geen exclusieve Frans-Duitse as meer bestaat. De teloorgang van de Atlantische relatie beperkt de Nederlandse mogelijkheden nog verder.

Uiteindelijk zal aansluiting bij het Duitse beleid de meest waarschijnlijke optie zijn. De WRR vermijdt om begrijpelijke redenen deze laatste conclusie. Te veel Nederlanders zouden zich heftig verzetten tegen deze politieke realiteit die de indruk wekt dat Nederland een satelliet van Duitsland is geworden.

Rob Aspeslagh

De auteur is verbonden aan het instituut voor internationale betrekkingen 'Clingendael'.

Meer over