Reportage

Orbán probeert Hongaren te paaien met lagere prijzen

De Hongaarse regering verlaagt én bevriest de prijs van een aantal basisproducten. Volgens critici een populistische stunt voor de verkiezingen op 3 april. Orbán zegt zijn landgenoten te beschermen tegen inflatie.

Arnout le Clercq
De 'voorrraadkast' van Szeged: de lokale markt. Beeld Akos Stiller
De 'voorrraadkast' van Szeged: de lokale markt.Beeld Akos Stiller

De gepensioneerde András Varga (81) zit op een bankje en kijkt uit op een markt met producten die hij niet meer kan betalen. ‘De prijzen gaan alleen maar omhoog. Nog even en ze reiken tot aan de sterren.’ Onder een mild winterzonnetje struinen zijn stadgenoten langs grote paprika’s en verse appels op het plein voor de ‘voorraadkast van Szeged’, de belangrijkste markthal in dit stadje in het zuiden van Hongarije. In Varga’s boodschappentas zitten pasta en brood – geen vlees, saus of beleg.

Het leven wordt duurder in Hongarije, dat net als andere EU-landen kampt met hoge inflatie. Afgelopen december waren producten 7,4 procent duurder dan een jaar eerder, volgens het Hongaarse Centraal Bureau voor Statistiek – de hoogste toename in veertien jaar tijd. En dat zien de Hongaren terug op hun kassabonnetjes.

Vandaar dat de regering vanaf vandaag de prijzen van een zevental producten bevriest op het prijsniveau van 15 oktober 2021. ‘We beschermen families zelfs in tijden van inflatie’, aldus premier Viktor Orbán. Het is geen uniek verschijnsel in Hongarije: er bestaat al jaren prijscontrole op gas en elektriciteit, sinds afgelopen november is de prijs van benzine vastgezet. Nu gaat de prijs voor kristalsuiker, zonnebloemolie, kip (borst en kont), varkensdij, tarwebloem en koemelk (2,8 procent vet) naar beneden. Ze wordt voor negentig dagen bevroren. Het prijsverschil wordt overigens opgehoest door de verkoper.

De stem van de gepensioneerden

Gepensioneerde bankmedewerker Katalin (75, geen achternaam in de krant, ‘daar komt gedoe van’) is in haar sas met de prijsstop. ‘Het is goed dat de overheid ingrijpt. Veel mensen hebben het nodig, ze hebben een klein pensioen.’ Brood mag wat haar betreft ook op de lijst. Loretta Szporny (27), die met haar echtgenoot en moeder bij de slager staat, is niet onder de indruk. ‘Ik let niet erg op de prijzen. En hoeveel maakt een verschil van 20 of 40 forint (5 of 10 eurocent, red.) nou uit?’ De reden voor de prijsstop laat zich volgens haar raden: ‘De verkiezingen komen eraan en ze willen de stem van de gepensioneerden.’ In recente peilingen gaan Orbáns partij Fidesz en de oppositie nek aan nek.

Politiek econoom Zoltán Pogátsa, verbonden aan de Universiteit van West-Hongarije, voorspelt dat het bevriezen van de prijzen economisch weinig zal uitrichten. De voornaamste oorzaken van de hoge inflatie liggen buiten Hongarije. De beperkte manoeuvreerruimte die de regering heeft, kan ze beter benutten. ‘Ga in gesprek met leveranciers die hun prijzen blijven verhogen. Of voer beter sociaal beleid. Vooral Hongaren met de laagste pensioenen lijden onder de inflatie.’

Sommige critici schamperen dat Orbán met zijn prijsstop terugkeert naar de overheidsregulering van het communisme. Maar in de kern is het beleid van de Hongaarse premier enorm neoliberaal, zegt Pogátsa. ‘Orbán is tegen de verzorgingsstaat.’ Afgelopen jaren profiteerde vooral de (hogere) middenklasse van diens economisch beleid. Gemiddeld zijn Hongaarse huishoudens qua koopkracht het op een na armst in de EU, schrijft Hongaars weekblad HVG. Alleen de Bulgaren staan er slechter voor.

Geen geld voor kippensoep

Maatregelen om de Hongaren economisch te ontlasten, zoals het verlagen van de belastingdruk voor jongeren en grote gezinnen, het verhogen van het minimumloon, 5 procent meer pensioen en een dertiende pensioenmaand, zijn incidenteel in plaats van structureel. En vooral bedoeld om politieke steun onder de bevolking te vergaren. De meeste zijn vlak voor de komende verkiezingen ingevoerd, net als de prijsstop. Winkels moeten posters ophangen waarop de maatregel wordt aangekondigd.

Tot op heden zijn zulke cadeaus aan de bevolking, hoe klein ook, succesvol geweest, zegt Pogátsa. ‘De steun voor Fidesz zit voor een groot deel bij het armste laag van de bevolking. Door dit soort maatregelen voelen ze zich gezien en gesteund. Orbán stelt zich op als een beschermende vaderfiguur. Dat maakt hem politiek aantrekkelijker dan huidige oppositieleider Péter Márki-Zay, die economisch rechts is en hamert op marktwerking en eigen verantwoordelijkheid.’

Ook de 81-jarige Varga, zittend op zijn bankje in Szeged, steunt Orbán. ‘Hij is de enige die iets voor de mensen doet.’ Als hij vertelt over zijn pensioen als oud-machinewerker, schieten de tranen in zijn ogen. ‘Na het betalen van mijn huur houd ik 40.000 forint (zo’n 110 euro, red.) per maand over. Ik heb mijn hele leven gewerkt. Nu heb ik nauwelijks geld voor kippensoep.’ Hij hoopt dat Orbán de verkiezingen wint. ‘Met iemand anders wordt het alleen maar erger.’

Reddingsboei

De steun voor Orbáns regeringspartij Fidesz is traditioneel het grootst op het armere platteland. In het plattelandsplaatsje Örkény, langs de snelweg tussen Szeged en hoofdstad Boedapest, wordt instemmend gereageerd op de prijsstop. Voor de 64-jarige Seres Ferencné, die met haar fiets aan de hand over een verlaten straat loopt, is het een reddingsboei. ‘Het zijn allemaal producten die ik nodig heb en het leven is een stuk moeilijker als ze duurder worden. Er zijn mensen die kwaad spreken over Orbán, maar van hem krijgen we tenminste iets.’

Plaatselijke slager Árpád Zsigmund (60) is niet enthousiast. ‘Straks word ik gedwongen om deze producten te verkopen tegen de kostprijs, of maak ik zelfs verlies.’ Achter hem hangen lange Hongaarse worsten en grote varkensribben aan vleeshaken. Liever ziet hij dat de btw voor bepaalde levensmiddelen naar nul gaat, zoals bijvoorbeeld in Polen gebeurt. Want dit helpt niemand, denkt de slager. Zsigmund ziet zijn klanten al jaren armer worden. ‘Het probleem is: mensen hebben überhaupt geen geld. Zolang je dat niet oplost, maakt een prijsverschil weinig uit. Dit is pure symboolpolitiek voor de verkiezingen.’ Zoals een Hongaars gezegde luidt: ‘Hier heb je niets – houd het stevig vast.’

Meer over