Analyse

Oranjes vinden geen evenwicht tussen privacy en voorbeeldfunctie

Oktober 2020, de koninklijke familie keert terug van de omstreden en afgebroken herfstvakantie in Griekenland. Beeld Phil Nijhuis / ANP
Oktober 2020, de koninklijke familie keert terug van de omstreden en afgebroken herfstvakantie in Griekenland.Beeld Phil Nijhuis / ANP

Het ging zo goed met prinses Amalia bij de Raad van State, maar bij haar verjaardagsfeest leken de Oranjes zich weer van geen coronaregels bewust – wat premier Rutte vervolgens moest verantwoorden. Leren ze het dan nooit?

Remco Meijer

Onder elke aankondiging van de Rijksvoorlichtingsdienst over een openbaar bezoek van een lid van het Koninklijk Huis staat dat ‘de richtlijnen ter bestrijding van het coronavirus in acht worden genomen’. Dat duidt erop dat de Oranjes goed op de hoogte zijn van de geldende maatregelen. Toch is het in hun eigen leven nu al een paar keer misgegaan, met de verjaardagsviering van prinses Amalia als recentste voorbeeld. D66-Kamerlid Joost Sneller spreekt inmiddels van ‘een zorgelijk patroon’.

Woensdagavond stuurde minister-president Mark Rutte een briefje naar de voorzitter van de Tweede Kamer, naar aanleiding van berichtgeving van De Telegraaf over ‘te veel gasten op het feestje van Amalia’. Volgens de krant waren er afgelopen zaterdagavond buiten in het besloten park bij paleis Huis ten Bosch onder twee tijdelijke overkappingen zo’n honderd mensen aanwezig voor een fuif ter gelegenheid van Amalia’s 18de verjaardag, vorige week dinsdag.

Rutte schreef, nadat hij koning Willem-Alexander had geraadpleegd, dat 21 personen waren uitgenodigd. Alle gasten was gevraagd een test af te nemen en allen waren gevaccineerd. ‘Ook was het uitgangspunt dat gepaste afstand in acht werd genomen.’ Maar het geldende en algemeen bekende advies is thuis niet meer dan vier mensen uit te nodigen. Niettemin meldde Rutte: ‘De familie verkeerde in de overtuiging met deze bijeenkomst buiten en met de genomen voorzorgsmaatregelen op een verantwoorde manier met de corona-adviezen om te gaan.’

Vorm van verontschuldiging

Hier resoneert de verdediging die koningin Máxima in haar verjaardagsinterview met Matthijs van Nieuwkerk gaf van de omstreden, afgebroken herfstvakantie vorig jaar naar Griekenland. ‘We hebben gefocust op wat kon, niet zozeer op wat niet kon’, zei de moeder van Amalia. Voor die gezinsreis naar de vakantievilla maakten koning en koningin in een videoboodschap persoonlijk excuses. Ook nu maakte Rutte gewag van een vorm van verontschuldiging. ‘De koning heeft mij laten weten dat het bij nader inzien niet goed was om dit zo te organiseren. Ik vind dat een verstandige reactie.’

Amalia en Alexia. Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht
Amalia en Alexia.Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

Bescherming van de persoonlijke levenssfeer is de tweede, zo niet de eerste natuur van de Oranjes. Vragen over het privéleven worden door Rutte altijd afgewimpeld met een verwijzing naar de artikelen 10 en 41 van de Grondwet. Die waarborgen de privacy, zolang het openbaar belang in acht wordt genomen. Maar door de coronamaatregelen treedt plots de overheid bij alle Nederlanders binnen, ook in het geprivilegieerde privédomein van de Oranje-familie. Met als gevolg dat Rutte en de RVD al een paar keer mededelingen hebben moeten doen die zij normaal gesproken achterwege zouden laten.

Heel Nederland kijkt mee

De premier ‘verstrekt informatie indien het openbaar belang aan de orde is’, staat ook dit keer in het briefje. De voorbeeldfunctie waar in de Tweede Kamer zo op wordt gehamerd, was hier naar zijn oordeel dus in het geding. Vorige week nog werden bij de live uitgezonden binnengeleiding van Amalia in de Raad van State allerlei covid-beperkingen opgelegd. Heel Nederland keek immers mee. Het verzoek van Rutte aan het Nederlandse volk, persconferentie na persconferentie, is je ook thuis aan deze adviezen te houden. Zelfs als je huis een paleis met park is.

‘Wat mij opvalt’, zegt kenner van het staatsrecht Peter Rehwinkel, die een boek schreef over de positie van prinses Amalia, ‘is dat we de regel van de ministeriële verantwoordelijkheid hebben. Rutte is verantwoordelijk voor wat leden van het Koninklijk Huis doen. Maar door die excuses krijgt nu al voor de tweede keer de koning een eigen rol in de publieke verantwoording. Dat lijkt mij niet de bedoeling. Mogelijk is de behoefte aan privacy een achilleshiel in de relatie tussen staatshoofd en premier, en is er een grens aan wat Rutte voor zijn rekening wil nemen.’

Eerste kras in reputatie Amalia

De inhuldigingsrede van Willem-Alexander in 2013 ging over het ‘wederzijds vertrouwen’ dat tussen burger en overheid moet bestaan. ‘Het feit dat de koning geen politieke verantwoordelijkheid heeft, betekent niet dat hij geen eigen verantwoordelijkheid draagt’, zei de vorst indertijd. Rehwinkel: ‘Op die eigen verantwoordelijkheid, bedoeld in positieve zin, komt nu juist in het negatieve wel heel veel nadruk te liggen.’ En zo beleeft bovendien de net volwassen kroonprinses Amalia de eerste kras op haar tot nu toe vlekkeloze reputatie.

Meer over