Reportage

Oranjes grijpen Koningsdag met beide handen aan om te zeggen: we zijn er nog

De familie Erwich kijkt in Nieuw-Beijerland naar de aankomst van koning Willem-Alexander in Eindhoven. Beeld Arie Kievit
De familie Erwich kijkt in Nieuw-Beijerland naar de aankomst van koning Willem-Alexander in Eindhoven.Beeld Arie Kievit

Nederlanders vinden de koning en koningin te weinig zichtbaar, blijkt uit onderzoeken. De monarchie lijdt onder de coronabeperkingen. Dinsdag werd alles op alles gezet om te laten zien: we zijn er nog.

Dinsdag drongen zich bij het kijken naar de registratie van Koningsdag twee vragen op. Is dit de verdere popularisering van de monarchie, om aansluiting te houden bij de informalisering van de samenleving? Of zien we hoe hier een podium wordt geboden aan een nieuwe generatie koningskinderen, die hun weg moeten vinden in een cruciale fase van het leven?

Publiek was deze Koningsdag niet welkom. Het was er een voor gebruik in de huiskamer, met het accent op innovatie, design en streaming. Maar de achterliggende vraag was: waar kijkt Nederland naar? Tenminste drie dingen waren opmerkelijk.

De Koningsdag op de afgesloten High Tech Campus in Eindhoven voltrok zich een uur lang rond een talkshowtafel, waar koning Willem-Alexander, koningin Máxima en de prinsessen Amalia, Alexia en Ariane allesbehalve gebruikelijke gasten zijn aan dat soort tafels. Er was een opmerkelijk persgesprek met het hele gezin voor televisieverslaggevers van Omroep Brabant, SBS en RTL en de NOS. En ter afsluiting van de nationale feestdag trad ’s avonds op de binnenplaats van de 19de-eeuwse koninklijke stallen – normaliter geen locatie voor een eigentijds popconcert – de gelegenheidsformatie The Streamers op.

Vooropgesteld: de coronamaatregelen waren allesbepalend deze dag. ‘Dit is een unieke Koningsdag, maar ook een die je niet wilt herhalen’, zei Willem-Alexander tijdens het persgesprek, doelend op alle beperkingen die de coronacrisis meebrengt. De jarige koning, 54 geworden, hoopt dat Koningsdag volgend jaar weer ‘normaal’ zal zijn.

Het is voor het koningshuis moeilijk om in coronatijd zichtbaar te zijn, dus werd het ook een offensieve Koningsdag, bedoeld om tegen Nederland te zeggen: we zijn er nog. Net als uit een eerdere EenVandaag-peiling bleek dinsdag uit het jaarlijkse Ipsos-onderzoek naar het draagvlak voor de monarchie dat het vertrouwen in Willem-Alexander is gedaald. De geënquêteerden zijn de omstreden herfstvakantie naar Griekenland niet vergeten, een sentiment dat eind december al uit een Nieuwsuur-enquête bleek. Ook Máxima verliest aan waardering.

Koningsdag is een van de belangrijkste evenementen op de jaarkalender van de Oranjes, bij uitstek marketing voor de monarchie. Geen wonder dat de noodzaak werd gevoeld om op enigerlei wijze Koningsdag te vieren.

‘Ik mis het contact met andere mensen’, zei Willem-Alexander eerlijk. Máxima: ‘Het hele jaar zoomen is iets anders dan mensen een hand geven.’ Burgemeester John Jorritsma van Eindhoven had maandag nog gezegd dat de ‘aanraakbaarheid’ van de Oranjes deze Koningsdag zou worden vervangen door een ‘trendsettend’ programma. Het is de vraag of dat de uitwerking zal zijn. Willem-Alexander bedankte weliswaar beleefd voor een Koningsdag ‘om nooit te vergeten’, maar voegde daaraan toe: ‘En om nooit te herhalen.’

De koning wil terug naar het volk. Maar op deze manier was er toch ruim twee uur de tijd om het gezin in actie te zien en daar ging het om. De gezinsleden droegen zelfs een opgespelde microfoon met zender, waardoor ze anders dan op traditionele Koningsdagen vaak te horen waren. Aan de talkshowtafel bleek de formule van huiselijke programma’s te worden gehanteerd. Zoals gebruikelijk in dit format werd ook een maaltijd bereid en was er ruimte voor muzikale intermezzo’s. De koning maakte van de gelegenheid gebruik de jaarlijkse lintjesregen te promoten. ‘Ik roep iedereen op een ander voor te dragen, het is een fantastisch systeem.’

De familie Erwich kijken met een oranje tompouce op schoot naar Koningsdag. Beeld Arie Kievit
De familie Erwich kijken met een oranje tompouce op schoot naar Koningsdag.Beeld Arie Kievit

Het persgesprek werd nadrukkelijk met vijven gedaan. Prinses Amalia vindt het niet spannend om in december 18 jaar te worden. ‘Dat is nog heel ver weg voor mij.’ Ze bereidt zich voor op haar eindexamen, dat op 17 mei begint. Op die dag wordt koningin Máxima 50. ‘Ja, heel jammer, alsof ze het expres hebben gedaan’, zei Amalia. ‘We vieren het op een later moment.’

Over haar tussenjaar heeft Amalia nog geen vastomlijnde ideeën. ‘Het komt rustig op mij af.’ Wel hoopt ze in elk geval stage te kunnen lopen bij ‘gave bedrijven’ en een beetje te kunnen reizen. Voorafgaand aan een autorace in een simulator zei ze dat ze inmiddels één rijles heeft gehad. De race op het virtuele circuit van Zandvoort won zij van haar zussen Alexia (15) en Ariane (14).

De twee jongste prinsessen zeiden dat ze in het voorbije jaar vooral de kleine dingen hadden gemist. Alexia: ‘Gewoon afspreken, met iemand naar de stad, naar een winkel of op een terras zitten.’ Ariane: ‘Ik miste ook dat ik niet meer met vriendinnen naar de bioscoop kon.’ Alexia zei dat ze het fijn vindt dat ze zelf haar toekomst kan bepalen, waarmee ze de afwijkende positie ten opzichte van haar oudste zus markeerde.

Aan het eind van de middag verscheen het gezin bij de repetitie van The Streamers, een variant op de Vrienden van Amstel, waarvan een kleine afvaardiging al op de campus een voorproefje had gegeven. Het zag eruit als een warm bad tussen het koningshuis en de artiesten, van wie Guus Meeuwis, Typhoon en Maan al eens eerder op Koningsdag hebben opgetreden. Maar daar was publiek bij, de situatie waarnaar koning Willem-Alexander zo dolgraag terug wil.

Meer over