REPORTAGEKONINGSDAG

Oranje binnen bleek best gezellig

Zou Nederland erin slagen Koningsdag ingetogen en vooral digitaal thuis te vieren? Het leek wel een test. Het lijkt erop dat we zijn geslaagd.

Een lege Reguliersdwarstraat in Amsterdam tijdens Koningsdag.Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Op een enkele drugsverslaafde en verdwaasde passagier na is er maandagochtend niemand op het Centraal Station van Amsterdam. Alsof er zojuist een ontruiming heeft plaatsgevonden. Uit de luidsprekers galmen waarschuwingen: ‘houd 1,5 meter afstand, reis niet af naar België!’

Koningsdag is in normale tijden de drukste dag van het jaar in de drukste stad van het land – trefwoord: gezelligheid! Bekijk de foto’s van eerdere edities en je ziet steevast een oranje mensenmenigte aankomen op het stationsplein - uitgelaten over wat komen gaat.

Nu, midden in de coronacrisis, is de enkeling die zich laat zien op weg naar de trein, de stad uit. ‘Er is hier toch niets te beleven vandaag’, zegt een jongen met een capuchon op zijn hoofd en een energiedrankje in zijn hand. ‘Dus ik ga vandaag maar eens naar huis, kijken hoe het m’n ouwe vergaat.’

De Reguliersdwarsstraat in 2017. Beeld ANP

In andere steden is het maandagochtend niet anders. De markt van Den Bosch: uitgestorven. Eén moeder met kind, gezeten op een bakfiets vol oranje ballonnen trekt alle aandacht. Utrecht: een enkel opstootje maar verder, gewoon gezellig. Zwolle, Breda, Hoorn, Lelystad: je kunt er een kanon afschieten.

Geen nachtmerrie

Wel wordt er massaal gefietst en gewandeld, waardoor je vooral buiten de steden hier en daar tegen de grenzen van de anderhalvemetersamenleving aan botst. In sommige steden wordt het in de loop van de dag wel een stuk drukker. Maar de nachtmerrie van de autoriteiten blijft uit. 

Geen overvolle parken, geen lallende massa’s op straat – hoewel uitgerekend deze Koningsdag ook nog eens als de warmste ooit de boeken in zal gaan. Wellicht heeft de oproep van diverse burgemeesters (‘Alsjeblieft mensen, blijf thuis!!!!’) geholpen.

Het doet de jarige zelf vast goed. Omringd door zijn gezin zegt de koning ’s morgens in een korte televisietoespraak dat hij natuurlijk veel liever met zijn familie in Maastricht zou zijn geweest. Hij had zich verheugd op de Nederlanders die ‘helemaal uit hun dak’ zouden zijn gegaan. ‘Maar het coronavirus laat zich niet de les lezen. Hou dus vol, ook na deze Koningsdag.’

De roltrappen op Amsterdam Centraal in 2020..Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
.. en die in 2014 toen Koningsdag uitgebreid gevierd werd.Beeld ANP

Digitale aubade

Het aangepaste feest begint met een via tv en internet uitgezonden ‘nationale aubade’ door het Koninklijk Concertgebouworkest. Het Wilhelmus wordt op duizenden balkons, in tuinen en woonkamers meegezongen en –gespeeld, de beelden worden via de sociale media ruimhartig gedeeld.

In Haarlem dirigeert Concertgebouw-violist Christian van Eggelen de leerlingen van muziekjuf Sandra. Publiek is toegestroomd, vanzelfsprekend met telefoons in de hand om het gelegenheidsorkest van buurtkinderen te filmen. Redelijk zuiver klinkt dit Wilhelmus over het Marnixplein. Buren zingen mee. Al blijken de meesten de tekst van het aansluitende Lang zal-ie leven toch net iets beter te kennen.

Zo probeert Nederland van deze merkwaardige Koningsdag toch nog iets te maken. We laten ons van onze flexibele kant zien, zegt Ineke Strouken, expert op het gebied van volkscultuur. ‘We zijn heel veerkrachtig, ook als het slecht gaat. Gezelligheid speelt daarbij een grote rol. Een mooi voorbeeld zijn de schilderijen van wintertaferelen van Hendrick Avercamp uit de 17de eeuw. De winters waren toen vreselijk. Maar zijn doeken beelden juist echte gezelligheid uit. Als het zwaar wordt, proberen we er iets moois en gezelligs van te maken.’

Dat doen we dit jaar met opvallend veel vlagvertoon, en verder vooral digitaal – al staan er ook gewoon lange rijen voor de tompoucen van de Hema. De Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen heeft een website opgetuigd, onder het motto: ‘Oranje boven, oranje binnen’. Bondscoach Ronald Koeman zegt daarop in een huisgemaakt filmpje: ‘In deze tijd spelen we alleen maar thuis’.

Drukte op de Herengracht in 2017.Beeld ANP
Een lege Herengracht in Amsterdam Amsterdam tijdens Koningsdag dit jaar.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Spelletjes

Het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen deelt een video met instructies voor oud-Hollandse spelletjes, zoals koekhappen en sjoelen. De kinderen van de Limburgse Koorschool zouden zingen voor de koning in Maastricht maar namen hun lied ieder apart thuis op en voegden het samen tot een virtueel kinderkoor. De uitvoering van het Koningslied (De dag die je wist dat zou komen is eindelijk hier) door de Veldhovense Mondharmonica Vereniging heeft alles in zich om een culthit te worden.

Vanuit paleis Huis ten Bosch worden, afgezien van de aangekondigde Nationale Toost in de middag, waarbij ook prinses Beatrix virtueel opduikt, diverse digitale verrassingsbezoeken afgelegd. In die zin zijn de koning en zijn gezin dit jaar zichtbaarder dan ooit. Medewerkers van het Maastricht UMC denken maandagmorgen een videogesprek te voeren met alleen de burgemeester als plotseling ook het koninklijk paar inbelt. Willem-Alexander spreekt zijn waardering uit over de inzet van alle zorgmedewerkers in deze bijzondere tijden: ‘Graag had ik in persoon in Maastricht op bezoek willen komen, maar wat in het vat zit verzuurt niet. Houd vol en blijf gezond!’

Máxima en haar dochters Amalia, Alexia en Ariane openen vanuit het paleis een speciale Marktplaats-pagina gewijd aan ‘digitale kleedjes’. Daarop worden honderd advertenties per minuut geplaatst. De verkopers kunnen een deel van deze digitale vrijmarkt aan de Stichting KiKa doneren voor onderzoek naar kinderkanker.

Vondelpark Amsterdam, vrijmarkt, in 2015.Beeld ANP
Het Vondelpark in Amsterdam dit jaar.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Rituelen

‘Koningsdag is een feest van saamhorigheid, hét feest om je allemaal Nederlander te voelen’, zegt Strouken. Dit zie je niet alleen bij Koningsdag maar ook op andere momenten in de afgelopen weken. ‘We doen ons best om rituelen te bedenken die een saamhorigheidsgevoel opwekken, zoals applaudisseren voor de zorg.’ Toch blijft het mager, vindt ze. ‘Een dag als vandaag gaat om samenzijn, om volle straten en pleinen. Daar is nu niemand. We doen ontzettend ons best en toch voelt het leeg.’

In de Amsterdamse Jordaan zijn ze er juist wel blij mee. ‘Amsterdam is weer voor de Amsterdammers!’, roept een vrouw opgetogen, terwijl ze met haar scooter door een bijna lege straat kachelt. ‘Geen rolkoffers, geen zuipschuiten. Heerlijk’, verwoordt een ander de ongebruikelijke stilte. ‘Vanavond gaan we hier met bewoners van de straat in alle rust buiten eten, op gepaste afstand van elkaar.’

Het zal best, maar de jarige koning hoopt ‘dat het de aller-, allerlaatste Koningsdag-thuis van de geschiedenis zal zijn’, zoals hij in zijn toespraak verzucht. Hij is de enige niet: op een brug bij de Amsterdamse Westertoren heeft een optimistische lolbroek alvast met wit plakband in koeienletters zijn vrijmarktplekje voor volgend jaar geserveerd: ‘BEZET 2021’. Gezellig!

Met bijdragen van: Jurre van den Berg, Arnout le Clercq, Peter de Graaf, Remco Meijer, Wil Thijssen en Irene de Zwaan.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel klopten de jaartallen onder foto's van voorgaande Koningsdagen niet. Deze zijn gecorrigeerd.

Enkele boetes

Niet overal ging het goed. De Groningse politie heeft maandag een koningsdagfeestje beëindigd waaraan tientallen mensen deelnamen. Ze kwamen er met een waarschuwing van af. Ook in het Zuid-Hollandse Oud-Beijerland negeerden mensen de noodverordening. De politie Hoeksche Waard meldt op Facebook dat aan 48 mensen bekeuringen zijn uitgedeeld. Zij trokken er gezamenlijk op uit.

Liveblog
Lees ook ons liveblog terug voor alle ontwikkelingen op deze Koningsdag.

Meer over