Opwaartse Trent

Gezellig, Nine Inch Nails is terug. Met teksten vol zelfhaat en automutilatie. Tot zover niets nieuws, wél nieuw: frontman en allemansvijand Trent Reznor is commercieel geworden (en iets liever).

Op het eerste gehoor is er weinig veranderd in het beangstigende halfduister van het Nine Inch Nailsuniversum. Het nieuwe album Hesitation Marks, het eerste 'NIN'-studioalbum in vijf jaar (release: 3 september), bevat sinistere, metalige, elektronische industrial rock. Iets minder hard en ondoordringbaar dan in de jaren negentig weliswaar, spaarzamer gearrangeerd en iets meer lucide, maar toch: duistere muziek blijft het.

De albumtitel is een verwijzing naar zelfmutilatie (en niet de eerste in het oeuvre). In de songteksten zijn zelfhaat en existentiële twijfel terugkerende thema's.

Na vijf jaar zonder album en vier zonder optreden is Nine Inch Nails terug. Gezellig. Volgende week wacht Lowlands.

Opmerkelijk genoeg is het publieke profiel van het artistieke brein en enige vaste bandlid, de nu 48-jarige Trent Reznor, wél erg veranderd gedurende de jaren waarin Nine Inch Nails op non-actief stond - en daarmee bedoelen we niet dat de solitaire, zwaar verslaafde allemansvijand van rond 1995 is veranderd in een fitte, gezond ogende huisvader, die journalisten vriendelijk te woord staat.

Reznor, afkomstig uit Cleveland maar al jaren opererend vanuit Los Angeles, lijkt de voorbije jaren te zijn omarmd door de mainstream entertainmentindustrie op een wijze die in de jaren negentig ondenkbaar leek. Na jaren van schoppen tegen majorplatenlabels en een periode (2006-2012) waarin hij alle Nine Inch Nailsmuziek haast militant in eigen beheer hield, is hij weer in zee gegaan met major platenlabels: omdat hij de zakelijke, administratieve kant van zijn onafhankelijke artistieke praktijk zat was en omdat ze zo zijn uitgekleed dat je ze nauwelijks nog 'major' kunt noemen.

Hesitation Marks verschijnt in de VS via Columbia en in Europa via Universal, zijn vroegere maatschappij waarvoor hij tien jaar geleden geen vriendelijk woord over had.

Spelontwikkelaar Treyarch en gamesuitgever Activision vroegen hem in 2012 de muziek te leveren bij de videogame Call Of Duty: Black Ops II. De gamesindustrie: meer mainstream vind je het tegenwoordig niet. Hollywoodfähig is Reznor ook al: hij mocht de filmscore componeren bij de film The Social Network (2010).

De vraag dringt zich op waarom de entertainmentindustrie de deur zo plotseling voor Trent Reznor heeft opengezet. Het zal toch niet zijn omdat hij de drugs heeft afgezworen (sinds 2001) en een leven als eerzaam family man heeft opgebouwd?

De muziek van Nine Inch Nails verklaart zijn doorbraak in elk geval nauwelijks: louter donkere, grauwe tinten en tekstueel bepaald ongeschikt voor 'daytime TV'.

Het eerste NIN-album dat Reznor ná zijn afkicken uitbracht (With Teeth, 2005) ging nog immer over de macabere wereld van drugs en junks, zij het over Reznors vlucht daaruit. Op Year Zero (2007) haalde hij in tracks als The Good Soldier hard uit naar de regering van zijn geboorteland en de Amerikaanse oorlogszucht; vijf jaar later mocht hij de muziek schrijven voor een spelvariant ervan.

Niet dat Nine Inch Nails vroeger een ondergronds cultverschijnsel was. Miljoenen fans kochten de cd's. De relatief opgeruimde en dansbare debuutplaat Pretty Hate Machine (1989) was goed voor een miljoenenverkoop. Head Like A Hole werd een alternatieve dansvloerhit en Reznor werd gekroond tot koning van de industrial, het genre waarin Killing Joke, Swans en Ministry tot dan toe toonaangevende namen waren.

Reznor bezorgde het genre een commerciële doorbraak en sloeg in de jaren negentig met keiharde optredens een brug tussen elektronische dansmuziek en de populaire grunge van die jaren. Trent Reznor bracht loodzware industrial naar naar MTV.

De verkoop steeg alleen maar meer toen de muziek van Nine Inch Nails harder, donkerder en minder dansbaar werd op de inktzwarte drugsplaten The Downward Spiral (1994) en The Fragile (1999). Reznors grootste commerciële successen vielen samen met zijn diepste dalen als suïcidale drugsverslaafde. 'He couldn't believe how easy it was/ He put the gun into his face/ BANG!/ So much blood for such a tiny little hole', kermde hij in The Downward Spiral, een maand voor de zelfmoord van Kurt Cobain.

Achteraf zegt Reznor zich te realiseren dat hij in die tijd niet alleen een zelfdestructief geval was, maar ook een 'klootzak': negatief, paranoïde, onmogelijk om mee samen te werken.

Reznor was zoals zijn muziek klonk. Van de opnamen van het massieve dubbelalbum The Fragile (1999) zegt hij zich nauwelijks iets te herinneren. Te ver heen. Tijdens de ondersteunende wereldtournee zag hij heroïne aan voor cocaïne en nam onbedoeld een overdosis. Hij moest worden gereanimeerd.

Het is veelzeggend dat het grote publiek de songschrijver Trent Reznor pas leerde kennen en waarderen toen de oude, fragiele Johnny Cash in 2002 de Reznorcompositie Hurt coverde. Cash herkende zich in Reznors zwarte schets van zelfhaat en drugsverslaving en hoorde het mooie liedje dat onder de zwartmetalen schil verborgen zat.

Hurt werd in 2002 in één klap de bekendste Trent Reznorcompositie. Wat een prachtige song en wat een hartverscheurend mooie tekst: 'I hurt myself today to see if I still feel/ I focus on the pain, the only thing that's real.' Met zware, raspende adem kneedde Cash van Hurt een berouwvolle laatste groet. Een jaar later, in 2003, was Cash dood en fungeerde Hurt als muzikale rouwkaart.

Die kwaaie Reznor kon dus ook ontroerende liedjes schrijven! Op de industrialfans na had haast niemand zich dat gerealiseerd, terwijl de originele NIN-versie van Hurt bij nader inzien ook al mooi was, verstopt aan het eind van het zwaar op de maag liggende The Downward Spiral (1994). Je hoort de melodie en verstaat de woorden. Het juweel stond al die tijd gewoon op een succesalbum.

Hurt is een keerpunt in de loopbaan van Trent Reznor gebleken. Misschien wilden grote entertainmentbedrijven toen al wel met hem in zee; het zou alleen nog even duren voordat dat wederzijds was.

With Teeth (2005), de eerste plaat die Reznor clean opnam en ook het eerste NIN-album dat 'uitlekte' op internet, markeerde het begin van een nieuwe fase, waarin Reznor weliswaar geen junk meer was, maar zijn nog altijd in ruime mate aanwezige woede en agressie wel steeds vaker richtte op een nieuwe vijand: de platenindustrie en grote mediabedrijven, die de artistieke vrijheid zouden beknotten.

Van MTV mocht hij geen videobeelden van George W. Bush als anti-oorlogsstatement gebruiken. De iTunes Store van Apple weigerde in 2009 een Nine Inch Nails-app wegens de 'aanstootgevende en obscene inhoud'. Vreselijk vond Reznor het bericht in 2008 dat Amerikaanse militairen zijn muziek in Irak hadden gebruikt als martelmethode, reden voor hem nog harder uit te halen naar de regering in het algemeen en de oorlog in het bijzonder.

Reznor kreeg ruzie met zijn platenlabel, stapte op en bracht de NIN-albums Ghosts en The Slip digitaal uit op zijn eigen website: Reznor als eigen-beheer-guerrilla.

De vrede werd getekend nadat hij begin 2009 Nine Inch Nails tot nader order op non-actief had gezet, deels omdat hij zich rustig wilde voorbereiden op zijn huwelijk met de zangeres Mariqueen Maandig, in oktober van datzelfde jaar. Ze zou hem twee zoons schenken: Lazarus (oktober 2010) en Balthazar (december 2011).

Hij nam alleen nog projecten op zich waarin hij dienstbaar kon zijn. Daar had de zelfverklaarde controlfreak Reznor ook wel eens zin in, na jarenlange alleenheerschappij binnen Nine Inch Nails: naar anderen luisteren, maatwerk leveren zonder zijn 'dictatorspet' te dragen. Met zijn vrouw richtte hij de band How To Destroy Angels op (2010), waarin hij zich nadrukkelijk opstelde als 'one of the guys'. De groep is stilistisch weliswaar verwant aan Nine Inch Nails, maar klinkt een stuk vriendelijker.

In de aanloop naar de eerste Nine Inch Nailswereldtournee sinds 2009 speelt Trent Reznor dagelijks met zijn zoontjes. Elke ochtend gaat hij een blokje hardlopen in zijn buurt en maakt hij een fitnessrondje langs de toestellen in zijn achtertuin. Daarna drinkt hij thee. 'Zo ziet mijn spannende leven er nu uit', zegt hij.

Papa Trent is minder subversief en provocatief geworden. Commerciëler, zo je wilt. En je kunt hem er vragen over stellen zonder dat hij in woede ontsteekt. Hesitation Marks is een goede, melodieuze plaat geworden. Ze hebben het goed, de Reznortjes, misschien wel dankzij de late erkenning voor Hurt: het verslag uit de goot dat Trent Reznors geluksdubbeltje bleek.

Vrijdag 16/8, Alpha, 21.15 uur.

undefined

Meer over