Reportage

Opvang loopt soepel, net als de mensensmokkel

In Passau vermengen vluchtelingen zich met Oktoberfestgangers. Ondertussen verschijnen mensensmokkelaars voor de rechter.

Sterre Lindhout
Een Afghaanse familie komt te voet uit Oostenrijk. Beeld Daniel Rosenthal
Een Afghaanse familie komt te voet uit Oostenrijk.Beeld Daniel Rosenthal

Hij zal het nooit meer doen. Een hoopje ellende in een paars trainingsjackie prevelt in het Servo-Kroatisch tegen de vloer van de rechtszaal in Passau. 'Het was de eerste en de laatste keer dat ik vluchtelingen heb meegenomen.' Tussen de zinnen door huilt hij met snotterige uithalen. Ze echoën tegen de plafondornamenten van de Beierse rechtszaal waar niet Vrouwe Justitia, maar Jezus aan het kruis neerziet op de Servische smokkelaar.

Een tolk herhaalt een monotone Duitse versie van Alexanders horterige zinnen: 'Hij zal het nooit meer doen. Het was echt eenmalig. Hij wilde uit de schulden komen. Zijn familie kan de elektriciteitsrekeningen niet meer betalen.' Alexander, geboortejaar 1975, knikt verwoed. De rechter kijkt zuinig.

Vijf maanden geleden werd Alexander door de Duitse politie van de snelweg gevist met tien vluchtelingen in zijn Volkswagen Passat. Sindsdien zit hij in voorarrest in een Duitse cel. En als de strafeis van het Duitse Openbaar Ministerie wordt overgenomen, een jaar en drie maanden, blijft hij er nog even.

Nu de grenzen met Hongarije steeds verder op slot gaan, zoeken vluchtelingen naar andere routes om Europa binnen te komen. Eén van die routes is de Balkanroute. Waar komen de vluchtelingen precies vandaan? En hoe staat het daar met de mensensmokkel? Vier vragen.

Geen vrije tijd meer

Alexander is een van de honderden vluchtelingensmokkelaars die vastzitten in een Beierse gevangenis. Alleen al in de regio Passau, dat zo'n 100 kilometer grens heeft, zijn sinds Duitsland twee weken geleden begon met het systematisch controleren van de grenzen achthonderd smokkelaars opgepakt.

De advocaat die Alexander door de gemeente toegewezen heeft gekregen, Christoph Schima, doet maanden niks anders dan vluchtelingenzaken. Hij haalt z'n schouders op en inhaleert zijn sigarettenrook. 'Ik vind het niet leuk en ik heb geen moment vrije tijd meer. Maar ja, je raakt eraan gewend hè.'

Dat geldt voor de hele stad. Passau, een stad met 51 duizend inwoners en drie rivieren, de Inn, de Donau en de Ilz, is gewend geraakt aan de constante toestroom van vluchtelingen. Ze zeggen het allemaal; de vrijwilligers die in de opvangcentra koffie schenken, de agenten die met dikke wallen onder hun ogen voertuigen staan te controleren aan de grens, de vele vrijwillige tolken.

'Een paar weken geleden was het hier een chaos, nu is er orde', zegt een kloeke dame die in een van de vele opvangplekken soep op staat te scheppen. En, met een Beierse waterval-r: 'Erg lekker én halal.'

Ook de smokkelaarsprocessen verlopen soepel, zo soepel dat het wel lopendebandwerk lijkt. Niet alle achthonderd die de afgelopen twee weken tegen de lamp liepen komen overigens voor de rechter. In dit cijfer zijn ook Duitse en Oostenrijkse taxichauffeurs meegenomen die naar Oostenrijk of Italië rijden en ongezien met een achterbak vol vluchtelingen proberen terug te komen. Zij komen er meestal met een boete van af.

Migranten arriveren met de trein vanuit Oostenrijk in Duitsland. Beeld Daniel Rosenthal
Migranten arriveren met de trein vanuit Oostenrijk in Duitsland.Beeld Daniel Rosenthal
Een Syrische moeder uit Damascus omhelst haar zoon, die ze vier jaar niet gezien heeft. Beeld Daniel Rosenthal
Een Syrische moeder uit Damascus omhelst haar zoon, die ze vier jaar niet gezien heeft.Beeld Daniel Rosenthal

Snel geld

Maar het leeuwendeel bestaat uit mannen als Alexander, zegt advocaat Schima. 'Mannen die voor 300 tot 500euro heen en weer rijden van de Balkan of Hongarije, meestal met een op een levensgevaarlijke manier volgeladen auto.'

Mannen als Alexander hebben zelden een crimineel verleden of een strafblad, maar zien een rit met vluchtelingen als een route naar snel geld. Dat geld gebruiken ze om schulden af te betalen, of, zoals in het geval van Dario, de 21-jarige Roemeen die na Alexander wordt voorgeleid, om hun eigen huwelijk te bekostigen.

Mannen zoals Alexander en Dario bungelen onderaan de ladder van mensensmokkelnetwerken en krijgen hun opdrachten van 'hoger geplaatsten'. De Duitse politie probeert bij deze kleine vissen informatie over hun bazen los te peuteren in ruil voor strafvermindering.

Bij Passau komen behalve rivieren ook stromen vluchtelingen bij elkaar. In de stad, maar vooral in de dorpen eromheen, komen dag en nacht vluchtelingen Duitsland binnen, te voet in groepjes van twee tot tien man, voor de grens afgezet door een smokkelaar, of op eigen houtje aan de wandel vanaf een opvangplaats verderop in Oostenrijk.

The Sound of Music

Aan de Oostenrijke kant van de brug over de Inn tussen het Oostenrijke Schärding en het Duitse Neuhaus am Inn treuzelen veel vluchtelingen even er is daar gratis wifi. Een Syrische vader maakt een foto van zijn vrouw, zoon, dochter, en de immense knuffeltrol die het meisje in een Oostenrijks opvangcentrum kreeg. Hij whatsappt de foto dan naar familie in Damascus.

Dan lopen ze de brug op, over het turkooizen water van de Inn, naar de Duitse agenten aan de overkant. Ze lopen hand in hand, stralen allemaal. Het meisje begint te huppelen het decor van glooiende hellingen, pastelkleurige huisjes en uivormige kerktorens, maakt het tafereel tot een naar multiculturele maatstaven gecorrigeerde versie van The Sound of Music.

'Willen jullie naar Duitsland? We gaan jullie hier namelijk registeren', vraagt een boom van een agent in langzaam en duidelijk Engels. Hij maakt er het gebaar van een vingerafdruk bij. Het hele gezin knikt. 'Gerrrrrmany', zegt de 8-jarige zoon. De agent steekt z'n duim op. Dan neemt een collega hen mee naar 'de wachtplek', een feesttent van Brouwerij Hacklberg in het traditioneel Beierse lichtblauw en wit.

Het volgende groepje is lastiger, drie jongens uit Irak, nerveus en bozig, rillend in de regen. Ze willen niet geregistreerd worden. 'Familie, Zweden. Doorlopen. Geen vingerafdruk.' De agent schudt zijn hoofd, ademt in en weer uit, lacht en zegt, rustig: 'Of hier in Duitsland registeren of terug naar Oostenrijk.' Er komt een tolk bij. Na een poosje ijsberen op de brug stappen ze toch de grens over.

Migranten arriveren in Duitsland. Beeld Daniel Rosenthal
Migranten arriveren in Duitsland.Beeld Daniel Rosenthal

Zeshonderd vluchtelingen

Op woensdag, een gemiddelde dag volgens de politie, kwamen er in Landkreis Passau zeshonderd vluchtelingen over de grens. 'Kunnen we aan', zeggen agenten. Maar, vooral 's avonds, als de tijd tussen de rook- en koffiepauzes in rap tempo korter wordt, komt daar wel vaak een zin achteraan 'We kunnen het aan, maar de vraag is hoe lang.'

De meeste agenten hier zijn van de landelijke politie, ze komen uit Hamburg of het Ruhrgebied. Tien dagen geleden zijn ze hier voor onbepaalde tijd naartoe gestuurd sindsdien ze zijn ze non-stop aan het werk, in shifts van 12uur. 'Dat houd ik niet eeuwig vol.'

'Beieren houdt dit niet langer vol', zegt Franz Meyer, de plaatselijke Landraad, de hoogste man van het Landkreis Passau namens de CSU, tijdens zijn tournee langs de verschillende opvangcentra. 'Wij kunnen dit in Beieren, maar het houdt een keer op met onze generositeit.'

Nu gaat het nog goed. De kleine stroompjes vluchtelingen worden op het station samengevoegd tot een grote stroom, paspoorten worden gecontroleerd, en dan is het wachten op het vervolg van de reis: met de bus naar het grote registratiecentrum in een sporthal, of met de trein naar een soortgelijk centrum elders in Duitsland.

Zo kan het gebeuren dat op het ene perron een drie jaar geleden gevluchte Syrische vader schreeuwend zijn net aangekomen vrouw, moeder een drie zonen in de armen sluit, terwijl op het volgende perron een groep in lederhosen en dirndls gestoken vijftigers zich, eveneens schreeuwend, opmaakt voor de treinreis naar de Oktoberfeesten in München.

Een Syrische familie poseert voor de foto bij de Oostenrijkse grens. Beeld Daniel Rosenthal
Een Syrische familie poseert voor de foto bij de Oostenrijkse grens.Beeld Daniel Rosenthal
Meer over