Opvang gestoorde delinquent moet snel anders

Vandaag rondt de parlementaire commissie die het tbs-stelsel onderzoekt de verhoren af. Het openbare gedeelte heeft een zaak duidelijk gemaakt: het systeem moet anders....

Vanmiddag moeten twee ministers en een ex-minister opdraven bij de parlementaire commissie die het tbs-stelsel onderzoekt. Piet Hein Donner (Justitie), zijn voorganger Benk Korthals en Hans Hoogervorst (Volksgezondheid) sluiten de rij van deskundigen die in de afgelopen twee weken zijn gehoord.

Hun optreden zal de kijkcijfers vermoedelijk flink opkrikken. De belangstelling voor de rechtstreeks uitgezonden gesprekken van de tbs-commissie was tot nu toe gering, zeker in vergelijking met eerdere parlementaire onderzoeken.

Voor de kenner was er echter een hoop te genieten, want er werd zoveel belangwekkends door de deskundigen gezegd dat een herbezinning op de behandeling van geestelijke gestoorde delictplegers onontkoombaar lijkt. Vier punten sprongen tijdens de hoorzittingen in het oog:

Instellingen voor geestelijke gezondheidszorg (ggz) zouden veel meer gestoorde delinquenten uit gevangenissen en tbs-klinieken moeten opvangen. In de jaren zeventig en tachtig werden de grote paviljoens in de bossen, waar psychiatrische patiënten desnoods hun hele leven konden verblijven, gesloten. Daardoor zijn veel psychotische patiënten op straat beland, waar zij nogal eens ontsporen en een delict plegen.

De ggz-instellingen durven het niet meer aan deze geesteszieken op te vangen. Jan Gorter, chef de clinique van de Amsterdamse FOBA, waar gestoorde gedetineerden worden behandeld, sprak zelfs over een zwarte lijst van patiënten die niemand wil.

De Groningse officier van justitie Marcel Wolters maakte mee dat voor patiënten, die van de rechter een psychiatrische behandeling moesten ondergaan, zelfs na twee jaar zoeken geen instelling was gevonden. ‘Zij komen zonder enige vorm van behandeling op straat. Dan hoef ik u niet te schetsen wat voor risico de samenleving loopt.’

Om agressieve en gevaarlijke patiënten te kunnen opvangen, moeten psychiatrische instellingen beter worden beveiligd. Weigerachtige patiënten moeten voortaan zonder ziekte-inzicht kunnen worden gedwongen tot medicijngebruik. Anders kunnen psychiaters pas ingrijpen als het te laat is.

Er moet een betere selectie komen aan de poort van tbs-inrichtingen. Een groot aantal patiënten hoort daar niet thuis. Zo is een kwart van alle tbs’ers psychotisch. Als zij medicijnen slikken die aanslaan en van de drugs afblijven, kunnen zij, onder strikte controle, goed functioneren. Psychiater Remmers van Veldhuizen pleitte voor de bouw van klinieken voor psychosezorg waar driehonderd tbs’ers naartoe zouden kunnen. Voor de moeilijk behandelbare psychopaten (10 tot 20 procent van de tbs-populatie) moeten speciale afdelingen in gevangenissen komen. Ook ongemotiveerde tbs-gestelden zouden naar een gevangenis-afdeling moeten in plaats van een dure behandelplek te bezetten.

De effectiviteit van de tbs-behandeling moet flink omhoog. Therapeuten blijken te veel vast te houden aan hun theorieën. Internationaal erkende behandelingen worden in Nederland niet toegepast. Klinieken zouden ook meer moeten samenwerken om het effect van een bepaalde aanpak te onderzoeken.

Tbs’ers moeten na hun behandeling langer kunnen worden gevolgd. Nu kunnen zij na hun ontslag uit een kliniek slechts drie jaar worden gedwongen zich aan bepaalde voorwaarden te houden.

Die periode moet onbeperkt worden. Er zijn immers tbs’ers die de volledige vrijheid niet aankunnen en die, zoals commissielid Nebahat Albayrak het formuleerde, ‘levenslang voorwaardelijk’ moeten hebben.

Meer over