Analyse

Opvallend veel politici weten de weg in fiscale constructies

De Britse oud-premier Tony Blair en zijn vrouw Cherie in 2007. Beeld AP
De Britse oud-premier Tony Blair en zijn vrouw Cherie in 2007.Beeld AP

Opvallend aan de Pandora Papers is dat er zoveel politici en oud-politici in voorkomen. Juist van hen worden maatregelen tegen belastingparadijzen verwacht - of op zijn minst het goede voorbeeld.

Naast CDA-leider Wopke Hoekstra en de Britse oud-premier Tony Blair worden onder anderen de presidenten van Kenia, Ecuador en Oekraïne genoemd, de Jordaanse koning Abdullah en de Tsjechische premier Andrej Babis. Die laatste, die vaak populistisch fulmineert tegen de financiële malversaties van de elite, blijkt via postbusfirma’s een kasteel aan de Franse Rivièra te hebben gekocht. De Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev, vaak beschuldigd van corruptie, verkocht een chic kantoor- en winkelpand aan de Britse Kroon.

Verder duiken een minnares van Poetin, een Napolitaanse maffioos, een malafide kunsthandelaar en wereldsterren als Shakira, Elton John en Claudia Schiffer in de papieren op. Moraal van het verhaal: ondanks de gegroeide aandacht voor en ophef over offshore trucs om belasting te ontwijken, is er nog heel veel mogelijk voor de rijke, beroemde en/of machtige weggetjesweters van de wereld.

Ook Elton John duikt op in de Pandora Papers.  Beeld EPA
Ook Elton John duikt op in de Pandora Papers.Beeld EPA

Onder de radar

De fiscale constructies, via al dan niet tropische belastingparadijzen – ook minder zonnige plekken zoals Nederland, South Dakota en het Verenigd Koninkrijk doen wat ze kunnen – helpen de vermogenden onder de radar te blijven. Juist dat is wat politici vaak wensen, bijvoorbeeld om hun publieke masker van man van het volk te kunnen ophouden. Het Franse kasteel dat de Tsjechische premier Babis kocht, zit in drie in elkaar verpakte brievenbusfirma’s verstopt, op de Maagdeneilanden, in de Verenigde Staten en Monaco, waarbij hij zelf alleen indirect betrokken is. Op vragen van drie bij het ICIJ betrokken onderzoeksjournalisten gaf hij geen antwoord; wel werden hun persaccreditaties ingetrokken.

Shakira. Beeld Brunopress
Shakira.Beeld Brunopress

Daarbij blijken schimmige leiders van niet al te democratische landen nog steeds heel goed gebruik te kunnen maken van de nette structuren van de westerse wereld. Zo wist de Azerbeidzjaanse president Alijev de afgelopen vijftien jaar ruim een half miljard aan Londens vastgoed te verhandelen, onder meer met de Crown Estate, een staatsfonds dat formeel onder de koningin valt. Dit ondanks het feit dat de Britse wet bij zulke transacties onderzoek eist naar mogelijke witwasserij.

Alijev, afgelopen jaren meermaals beschuldigd van corruptie en mensenrechtenschendingen, blijkt zaken te hebben gedaan via de Britse Maagdeneilanden en bleef zo zelf achter de schermen. Een door hem in 2009 voor 35,5 miljoen pond aangekocht pand ging in 2015 voor 66,5 miljoen naar de Crown estate.

Witwassen

‘Het doorverkopen van vastgoed dat oorspronkelijk is gekocht met vuil geld completeert het witwasproces’, zegt financieel onderzoeker Dylan Kennedy tegen The Guardian. ‘Het genereert een nieuw papierspoor dat de opbrengsten een legitieme oorsprong geeft. In dit geval, met zo’n dubieuze oorsprong van het geld, is de verkoop aan de Kroon het toppunt van legitimering.’ Ofwel: schoner kun je niet wassen.

De Crown Estate gaat nu, na de onthulling in de Pandora Papers, onderzoek doen naar de transacties, laat een woordvoerder aan The Guardian weten. ‘Voor onze aankoop van het gebouw hebben we de door de wet vereiste controles uitgevoerd. Toen was er geen aanleiding om van de transactie af te zien. Gegeven de gerezen zorgen, gaan we de zaak nu nader bekijken.’

Meer over