Optie-pakket zes Elsevier-bestuurders ruim honderd miljoen waard Managers hebben 1,5 miljard op zak

Enkele honderden topfunctionarissen van de grootste Nederlandse concerns kunnen gezamenlijk in één klap bijna anderhalf miljard gulden rijker worden als zij al hun opties op de aandelen van hun onderneming verzilveren....

Van onze verslaggever

Harko van den Hende

AMSTERDAM

De anderhalf miljard is niet de winst die de managers op hun transactie maken. Voor het verkrijgen van de opties hebben zij eerder al moeten betalen. In de wet op de inkomstenbelasting is geregeld dat zij een bepaald bedrag (7,5 procent van de waarde van de onderliggende aandelen) bij hun inkomen moeten optellen. Over dat bedrag moet dan 60 procent belasting worden betaald. Volgens een belastingdeskundige zijn de managers op deze manier doorgaans iets goedkoper uit dan als zij de opties gewoon op de optiebeurs zouden kopen.

De winst die zij maken zit in het verschil tussen deze kosten en het geld dat wordt ontvangen als van het verkregen optierecht - het recht om binnen een bepaalde periode aandelen tegen een vaste koers te kopen - gebruik wordt gemaakt. Dat is alleen lucratief als de beurskoers van het aandeel hoger is dan de vaste koers van het optiecontract. Bij de opties die Nederlandse managers bezitten is dat meestal het geval, zo kan uit de jaarverslagen van de concerns worden opgemaakt.

'Maar het is geen loterij zonder nieten', zegt mr. L. Schölvinck, secretaris van de raad van bestuur van VNU. 'Het kan ook gebeuren dat de optierechten niet kunnen worden uitgeoefend en dan hebben ze er wel voor moeten betalen.'

Bestuurders en 'sommige andere functionarissen' van het mediaconcern hebben zij optierechten verkregen voor het kopen van 55.200 aandelen tegen een optiekoers van 176,60 gulden. VNU deed gisteren 185 gulden wat het optiepakket ruim 10 miljoen gulden waard maakt.

Concurrent Reed Elsevier is aanzienlijk royaler met het verstrekken van opties. Aan de zes leden van de raad van bestuur werden in 1994 twee miljoen opties toegekend. De inmiddels vertrokken bestuursvoorzitter P. Vinken en L. van Vollenhoven kregen de meeste, elk 600 duizend. Eind 1994 hadden de zes 5,45 miljoen opties in bezit. De gemiddelde uitoefenprijs van de opties is 14,71 gulden. Elsevier noteert nu 19 gulden waardoor de waarde van het hele pakket op ongeveer 104 miljoen gulden uitkomt.

Sommige Nederlandse concerns doen nog geheimzinnig over de kosten voor de bestuursleden van hun optierechten. Shell, een van de grotere optieverstrekkers, meldt in zijn jaarverslag dat aan 'bepaalde leidinggevende functionarissen' optierechten zijn 'toegekend'. Of dat toekennen gratis was of ook een prijs had wil een woordvoerder van het concern niet zeggen. 'Toekennen is toekennen. Verdere details kan ik niet geven want het gaat om informatie die personen betreft.'

De 'bepaalde leidinggevende functionarissen van Shell hadden eind vorig jaar 339.400 aandelen Koninklijke Olie en bijna 4,5 miljoen aandelen Shell Transport in handen. Het pakket Olies-opties is bij een beurskoers van tegen de 192 gulden 65 miljoen gulden waard. De opties Shell Transport zijn goed voor zo'n 84 miljoen gulden.

Daarmee is Shell nog geen koploper. Dat is Philips waar in de afgelopen zes jaar, ook aan 'bepaalde leidinggevende functionarissen' opties op ruim 16 miljoen aandelen Philips (zowel in guldens als in dollars) zijn uitgegeven. Hiervan stonden er eind vorig jaar nog bijna 9,8 miljoen stuks uit. Bij een beurskoers van ruim 80 gulden is dit pakket ruim 782 miljoen gulden waard. Volgens het concern hebben enkele honderden managers deze optierechten in handen.

Ook Ahold scoort hoog met de waarde van de opties. Bij het winkelconcern hadden eind vorig jaar een 'beperkt aantal functionarissen' ruim 4,2 miljoen opties in handen met een gemiddelde uitoefenprijs van 45,15 gulden. Bij een beurskoers van 54,70 gulden komt de waarde van de opties uit op iets meer dan 233 miljoen gulden.

Bij Unilever komt uit de verdeling van de opties de dubbele nationaliteit van het Nederlands-Britse concern duidelijk naar voren. De Britse bestuurders hebben vooral opties op de in ponden genoteerde aandelen van het concern, de Nederlandse bestuurders op in guldens genoteerde. Het 'Britse' optiepakket was eind vorig jaar 625 duizend stuks groot waarvan zo'n 10 duizend in handen van de Nederlandse bestuurders waren. Het 'Nederlandse' pakket omvat ruim 150 duizend opties waarvan meer dan driekwart in Nederlandse handen was. Het Nederlandse pakket is nu, tegen een beurskoers van ruim 206 gulden meer dan 30 miljoen gulden waard, het Britse pakket zo'n twintig miljoen gulden.

Het chemieconcern Akzo Nobel heeft sinds 1990 een optieregeling. Sinds dat jaar zijn er 289.388 opties uitgegeven aan 'bepaalde leidinggevende functionarissen'. Van dit pakket waren er eind vorig jaar nog iets meer dan 90 duizend over. Hiervan werden er ruim 48 duizend in 1994 uitgegeven tegen een uitoefenkoers van 223,50 gulden. Deze opties zijn nu niets waard want de aandelen Akzo Nobel doen nu 198 gulden. De waarde van de rest van het pakket bedraagt ruim 10 miljoen gulden.

Het andere chemieconcern, DSM, is terughoudender met informatie over de optieregeling. In de afgelopen zes jaar zijn er ongeveer 730 duizend uitgegeven. Of en in welke mate de bestuurders gebruik hebben gemaakt van hun optierecht meldt DSM niet. De uitoefenprijs ligt, afgezien van het pakket opties uit 1989, ver onder de huidige beurskoers van 138,70 gulden. De waarde van het pakket kan worden geschat op meer dan vijftig miljoen guldens.

Meer over