AnalyseHongkong

Opstappen oppositie genadeslag voor Hongkongse democratie

De voltallige pro-democratische oppositie in de volksvertegenwoordiging van Hongkong heeft haar functie neergelegd uit protest tegen het uitsluiten van vier collega’s. Het opstappen van de oppositie slaat opnieuw een deuk in toch al steeds zwakker staande protestbeweging in de stad.

Hongkongs laatste pro-democratische volksvertegenwoordigers na het indienen van hun ontslag.Beeld Vincent Yu / AP

Met nog een laatste subversieve daad nam de vijftienkoppige oppositie donderdag afscheid. In het parlementsgebouw van de stad werd een banier uitgerold waarop hoogste bestuurder, Carrie Lam, de wind van voren kreeg. ‘Carrie Lam corrumpeert de stad en haar bevolking. Ze zal 10 duizend jaar lang stinken.’

Het treurige protest illustreert de staat van de democratiseringsbeweging, die vorig jaar een hoogtepunt bereikte toen wekelijks honderdduizenden inwoners de straat opgingen uit protest tegen de groeiende invloed van China.

De machthebbers in Beijing werden destijds verrast door de massale protestbeweging. De demonstranten, die meer dan eens in aanraking kwamen met de oproerpolitie, raakten de Communistische Partij in het hart. Niet alleen heerste er wanorde  op de straten van Hongkong, het gezag van de partij werd voor het oog van de wereldpers uitgedaagd.

Nietsontziende onderdrukking

Sindsdien ontwikkelde de regering van president Xi Jinping een scala aan instrumenten om pro-democratische elementen op nietsontziende wijze te onderdrukken. In juli werd een nieuwe veiligheidswet van kracht, die ‘afscheiding, ondermijning, terrorisme en samenspanning met buitenlandse krachten’ strafbaar maakte. Die misdaden mogen van Beijing heel breed worden gedefinieerd – en dat gebeurt ook. Zo wordt het beschadigen van overheidsgebouwen, wat tijdens protesten nogal eens gebeurde, beschouwd als ondermijning. Het bezetten van straten valt nu onder terrorisme. Op beide staan straffen van tien jaar cel tot levenslang.

De veiligheidswet werd de afgelopen maanden enthousiast toegepast. Tal van activisten ontvluchtten het land om aan vervolging te ontkomen. Protestorganisaties werden uit voorzorg ontbonden. Kritische boeken werden uit bibliotheken verwijderd, en bij de protesten betrokken hoogleraren werden ontslagen.

Ook de media kwamen aan de beurt. Mediamagnaat Jimmy Lai, oprichter van de onverschrokken Hongkongse oppositiekrant Apple Daily, werd in augustus op grond van de veiligheidswet gearresteerd. Lai, een van de bekendste figuren in de Hongkongse pro-democratiebeweging, wordt verdacht van het samenspannen met buitenlandse mogendheden en volgens sommige bronnen ook van fraude, in China een gebruikelijke aanklacht om politieke tegenstanders uit te schakelen.

Het uitsluiten van volksvertegenwoordigers, zoals deze week gebeurde, is de nieuwste loot aan de boom. Er was slechts een simpel wetsontwerp voor nodig, dat het mogelijk maakt dissidente vertegenwoordigers te diskwalificeren. De motie werd deze week door de Chinese volksvertegenwoordiging aangenomen. De inkt was nog niet droog of het stadsbestuur van Hongkong had de eerste vier oppositieleden uit hun zetel gewipt. Deze daadkracht werd in Chinese staatsmedia met gejuich onthaald: die ging ervoor zorgen dat Hongkong weer door ‘patriotten’ zou worden bestuurd.

Gapend gat

Hoewel de invloed van de oppositie in de stadsraad gering was – iets waar pro-democratische activisten nogal eens kritiek op hadden – laten ze toch een gapend gat achter. Weliswaar wordt het zeventigkoppige parlement gedomineerd door volksvertegenwoordigers die op de hand van Beijing zijn, de oppositieleden vormden door het simpele feit dat ze zijn gekozen wel degelijk een tegenmacht. Niet voor niets werden enkelen van hen in het afgelopen jaar meerdere malen opgepakt.

Bij stadsdeelverkiezingen haalden de pro-democratische kandidaten vorig jaar mede dankzij een grote opkomst een klinkende overwinning. Voor de stadsvertegenwoordiging waren de verwachtingen minder hooggespannen, omdat een deel van stadsraad wordt aangewezen in plaats van verkozen. De meerderheid behalen zat er voor de oppositie dus nooit in. Desondanks werden de verkiezingen afgelopen september met een jaar uitgesteld, officieel vanwege het coronavirus. Volgens critici waren de autoriteiten bang voor een flinke zetelwinst van de oppositie. Toen de oppositie de hoop uitsprak zoveel zetels te halen dat een blokkerende minderheid kon worden gevormd, dreigde bestuurder Lam alweer met de veiligheidswet tegen ‘ondermijning’.

Formeel geldt in Hongkong een grote mate van autonomie, inclusief rechten en vrijheden die op het Chinese vasteland niet gelden. Met het principe van ‘één land, twee systemen’ was de voormalige Britse kolonie vanaf de machtsoverdracht in 1997 vijftig jaar lang autonomie beloofd.

Schending Chinees-Brits verdrag

Volgens critici hebben de recente maatregelen daar nu een einde aan gemaakt. ‘De nieuwe regels om gekozen raadsleden uit hun ambt te kunnen ontzetten, zijn een duidelijke schending van het juridisch bindende Chinees-Britse verdrag’, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Dominic Raab, donderdag. ‘China heeft zijn belofte gebroken en de autonomie van Hongkong ondermijnd.’ In mei van dit jaar besloten de Verenigde Staten om Hongkong niet langer als autonoom en daarmee als een apart handelsregime te erkennen.

Beijing is voorlopig niet van plan gas terug te nemen. Zelfs het opstappen van de oppositie kan bij het regime niet door de beugel. ‘We waarschuwen de oppositieleden dat als ze dit willen gebruiken om radicaal verzet aan te moedigen, dit een misrekening is’, aldus een verklaring. 

Meer over