Nieuws

Oprichter Peruaanse guerrillabeweging Lichtend Pad in gevangenis overleden

Abimael Guzmán, leider van de Peruaanse guerrillabeweging Lichtend Pad, is zaterdag op 86-jarige leeftijd in gevangenschap overleden.

Mensen verzamelen zich bij de gevangenis om de dood van de meedogenloze rebellenleider Abimael Guzmán te vieren. Beeld AP
Mensen verzamelen zich bij de gevangenis om de dood van de meedogenloze rebellenleider Abimael Guzmán te vieren.Beeld AP

De dogmatische Maoist propageerde een oorlog tussen het platteland en de stad. Zijn Sendero Luminoso – Lichtend Pad – trok in de jaren tachtig een bloedige spoor van geweld door Peruaanse dorpen, geweld dat vooral de arme, veelal inheemse rurale Peruanen trof waar zijn beweging voor zei te strijden.

De ideeën van Marx, Lenin en Mao vonden in de tweede helft van de vorige eeuw in vrijwel heel Latijns-Amerika weerklank onder jonge mensen. De socialistische revolutie lonkte als antwoord op ongelijkheid, armoede en onderdrukking. In Cuba toonden Fidel en Che Guevara hoe een trotse, geheel Latijns-Amerikaanse variant van het socialisme een dictator omver kon werpen. Ook elders in Midden- en Zuid-Amerika namen arbeiders en boeren de wapens op om vanuit bergen en jungles de macht aan te vallen.

Het verheffen van de onderklasse ging met bloedvergieten gepaard, maar vrijwel nergens uitte de communistische strijd zich zo gewelddadig als in Peru. Filosofie-docent Abimael Guzmán reisde in de jaren zestig twee keer naar het China van Mao Zedong. Guzmán zag Mao’s Culturele Revolutie, een onverbiddelijke zuiveringsoperatie tegen alles wat afweek, als een groot succes. Zoals China was Peru in Guzmáns ogen een ‘semi-feodaal’ land, met een beetje urbaan kapitalisme, maar vooral veel achtergestelde boeren. Om de strijd tegen de stad te winnen, moest eerst het platteland worden veroverd.

Guzmán riep zichzelf eind jaren zestig uit tot ‘Presidente Gonzalo’, verspreidde zijn ‘marxistisch-leninistisch-maoistische-Gonzalo-gedachtengoed’ onder zijn volgers en bouwde een dogmatische beweging van jonge guerrillastrijders. Hijzelf was het ‘vierde zwaard’ van het Marxisme, zijn ideeën golden als absolute waarheid binnen het Lichtend Pad. Vanaf 1980, Mao was inmiddels dood en in China liet Deng Xiaoping de communistische teugels vieren, ontketende Guzmáns leger een golf van terreur.

Abimael Guzmán in 2017. Beeld REUTERS
Abimael Guzmán in 2017.Beeld REUTERS

De eerste gewelddadige actie van de beweging was het verbranden van stembussen in het dorpje Chuschi, hoog in het Andesgebergte in het zuiden van Peru. Daarna ontspoorden Guzmáns extreme overtuigingen in een strijd zonder duidelijke richting die aan tienduizenden vooral arme Peruanen het leven kostte. Het Lichtend Pad, dat groeide tot zo’n 10 duizend strijders, moordde gemeenschappen uit, pleegde een lange reeks moordaanslagen en zaaide angst met dodelijke autobommen. In de jaren tachtig en negentig doodde de guerrillagroep zeker 28 duizend mensen, onder de slachtoffers waren veel vrouwen en kinderen.

De staat reageerde met harde hand, in totaal kwamen tussen 1980 en 2000 zo’n 69 duizend mensen om. ‘Presidente Gonzalo’ was gedurende die jaren onzichtbaar en werd onsterfelijk geacht. ot hij in 1992 in een huis in een middenklassewijk in Lima werd gearresteerd. Guzmáns extremisme bracht geen socialisme, maar opende de weg voor de rechtse president Alberto Fujimori, die in de jaren negentig zich ontpopte tot dictator en met grof geweld het Lichtend Pad opjaagde. Na Guzmáns arrestatie viel de beweging uiteen.

Terwijl de voormalig guerrillaleider dit weekeinde stierf in een militair ziekenhuis, na bijna 30 jaar gevangenschap, worstelt Peru nog steeds diens erfenis. Fujimori’s dochter Keiko verloor in juni nipt van de linkse presidentskandidaat Pedro Castillo. Meerdere van zijn ministers worden beticht van het koesteren van sympathieën voor het Lichtend Pad. President Castillo was er op twitter snel bij om de dood van Guzmán te vieren. ‘Standvastig veroordelen wij terrorisme.’

Meer over