Oprah: miljoen dollar en een illusie armer

Oprah Winfrey, de best betaalde tv-persoonlijkheid van de Verenigde Staten, is rijker en beroemder dan ooit. Van de Amerikaanse bevolking kijkt dagelijks 10 procent naar haar talkshow (die overigens in 120 landen wordt uitgezonden), en haar persoonlijke vermogen moet in de buurt liggen van een miljard dollar....

Twee jaren geleden besloot ze om iets te doen aan het armoedeprobleem in de VS. Ze trok drie miljoen dollar uit om een aantal kansarme gezinnen te verlossen uit hun beklagenswaardige bestaan. 'Ik wil de mentaliteit van het handje-ophouden uitroeien', zo verklaarde Winfrey, kennelijk niet gehinderd door de wetenschap dat alle Amerikaanse regeringen dat sinds de jaren dertig ook hebben geprobeerd.

Onlangs heeft ze dan toch de handdoek in de ring gegooid, een miljoen dollar en een illusie armer. Winfreys drijfveer was de behoefte om iets te doen voor de kinderen in Amerika (zelf is ze bewust kinderloos). Geroerd door het verhaal van de kansarme Kalvin met wie ze bevriend was geraakt, richtte ze in Chicago de stichting Families for a Better Life op. Zeven gezinnen werden op alle mogelijke manieren geholpen en gesteund. Ze kregen een betere woning, gezinstherapie, een alfabetiseringscursus, hulp bij het zoeken naar een baan, adviezen in het omgaan met geld, en begeleiding door een zogenaamde motivatie-deskundige. Kosten: 185 duizend dollar per gezin.

De eerste resultaten waren hoopgevend: twee ouders vonden een full-time baan, al was één daarvan bij de stichting zelf. Maar hoewel er over het geheel genomen lichte verbetering optrad in de situatie van de deelnemers aan het programma, werd er uiteindelijk zo weinig vooruitgang geboekt dat Oprah Winfrey begon te vrezen dat ze geld stortte in een bodemloze put. Toen een moeder die een schuld van duizenden dollars had aan een creditcard-maatschappij weigerde om haar mobiele telefoon de deur uit te doen, knapte er iets bij haar.

Waarom het nu precies is misgegaan met haar Chicago-project, is tot nu toe tamelijk duister gebleven. Winfrey noch de organisatie die heeft geholpen bij het oprichten van de stichting, de Hull House Association, is bereid tot commentaar. Het enige dat een verbitterde Oprah Winfrey in het openbaar kwijt wilde was: 'Ik heb meer dan een miljoen dollar in dit project gestoken, waarvan een groot deel is opgegaan aan organisatorische en administratieve kosten. Op een gegeven moment voelde ik me net de regering.'

Merkwaardig genoeg besloot vrijwel op hetzelfde moment ook de echte Amerikaanse regering dat het welletjes was en stelde een wet op die het hele bijstandsstelsel op de helling zette. Dit wetsvoorstel, nota bene afkomstig van een Democratische regering, toont aan dat de houding ten opzichte van bijstandsgerechtigden in de VS zich verhardt.

En die opstelling wordt gevoed door mensen als Oprah Winfrey: het onbedoelde bijproduct van een vrijpartij tussen twee tieners in Mississippi, opgevoed door haar grootmoeder, als jong meisje verkracht door familieleden (zwanger geraakt, baby verloren) en van haar twintigste tot haar veertigste een zware strijd voerend tegen overgewicht. Zij heeft op eigen kracht alle moeilijkheden overwonnen, dus, zo redeneert men, waarom kunnen anderen dat dan niet?

Deze simplistische benadering van het armoedeprobleem maakt de medewerkers van alle maatschappelijke instellingen in Chicago die zich niet mochten verheugen in Winfreys vrijgevigheid witheet van woede. Met verbijstering hebben ze moeten toezien hoe er, in hun ogen louter ter meerdere eer en glorie van Oprah Winfrey zelf, zoveel geld werd verkwist in een poging om een handjevol arme gezinnen te helpen.

'Als je eraan denkt wat we niet allemaal met dat geld hadden kunnen doen,' kreunt Jenny Wittner, directeur van het gemeentelijk centrum voor onderwijs en opleiding in Chicago, gevestigd in een bouwvallig pand in de binnenstad. 'Mensen die jaren in armoede hebben geleefd, kun je niet in een stoomcursus maatschappelijk aangepast gedrag aanleren. Vanuit de bijstand opnieuw deelnemen aan het arbeidsproces is iets wat je stap voor stap moet leren.'

Winfreys miljoen is niet eens een druppel op een gloeiende plaat geweest. De armoede in Chicago is nog even schrijnend als tevoren. Maar voor haarzelf zijn de financiële strop en het gezichtsverlies slechts twee krasjes op haar kroon. Ze heeft haar best gedaan, zo zeggen haar fans. En je stinkende best doen, dat is volgens haar de sleutel tot alle succes.

The Guardian. Vertaling: Harrie van der Meulen

Meer over