Oppositieleider Eduard Kukan is jaloers op de Tsjechen, want die hebben Havel 'Meciar heeft alles in Slowakije gepolitiseerd'

Het enige probleem dat Slowakije heeft, is volgens Eduard Kukan: Vladimir Meciar. De premier wordt door de oppositie, waarvan Kukan een der leiders is, verantwoordelijk gehouden voor de afbraak van de democratie en voor het slechte imago van Slowakije in Europa....

Van onze correspondent

Michel Maas

BRATISLAVA

'De Tsjechen hebben geluk gehad. Zij hebben president Havel. Die wordt in het Westen aanbeden, hoewel ook hij heel domme dingen heeft gedaan. Maar Havel leert het. Hij is op weg een heel groot staatsman te worden en zijn morele krediet is terecht erg groot. Dat straalt af op Tsjechië. En wat hebben wij? Wij hebben Meciar. Die vergelijking valt wel erg onvoordelig uit, nietwaar?'

Eduard Kukan wacht niet op een bevestiging. Iedereen weet wat Meciar voor een man is en uiteraard is het idee dat deze man naast zo iemand als Havel zou kunnen staan te bespottelijk voor woorden.

Kukan, voormalig topdiplomaat en minister van Buitenlandse Zaken, is voorzitter van de Democratische Unie van Slowakije en een van de leiders van de zojuist gevormde parlementaire oppositiebeweging tegen premier Meciar. Acht partijen hebben elkaar in die brede beweging gevonden, aan de vooravond van het NAVO-referendum .

De acht hebben afgesproken als één front te zullen optreden tot en met de volgende verkiezingen, een front met als enige doel: Slowakije te bevrijden van Vladimir Meciar.

De Tsjechen hadden geluk met hun Havel, en de Slowaken hadden domme pech. De pech dat luttele maanden voor de onafhankelijkheid Alexander Dubcek een fataal auto-ongeluk kreeg. Kukan: 'Als Dubcek niet dat auto-ongeluk had gehad, als Dubcek er was geweest om Slowakije door die eerste moeilijke periode na de afscheiding van Tsjechië heen te loodsen, was alles anders gelopen.

'Dubcek was een groot man, een staatsman die overal gerespecteerd werd, ook in Tsjechië. Hij had moeiteloos op hetzelfde niveau als Havel kunnen staan, of zelfs hoger. Als Dubcek er was geweest, had de wereld met heel andere ogen naar Slowakije gekeken dan nu.'

Maar Dubcek, de verafgode leider van de Praagse Lente van 1968, verongelukte op 1 september 1992 en stierf op 7 november aan zijn verwondingen. Twee maanden later werd het vaderloos achtergebleven Slowakije onafhankelijk. Een tweede Dubcek was er niet. 'En dus kreeg Slowakije Meciar', lacht Kukan, omdat de vergelijking van Meciar met Dubcek nog bespottelijker is dan die met Havel.

Meciar heeft sindsdien de Slowaakse samenleving langzaam maar zeker vergiftigd. Hij heeft wetten uitgevaardigd die de regering de zeggenschap hebben gegeven over vrijwel alle maatschappelijke terreinen. Overal zijn vervolgens zijn stromannen neergezet. Zo zijn universiteiten, stichtingen, theaters en wat al niet 'geïnfecteerd' met het kleingeestige Slowaakse nationalisme van zijn coalitie en heeft iedereen wel ergens met hem te maken.

Kukan: 'Hij heeft werkelijk alles in Slowakije gepolitiseerd. De politiek is alom tegenwoordig. Waar mensen zijn wordt over politiek gepraat. Als twee mensen elkaar ontmoeten gaat het bijna onmiddellijk over Meciar, over Meciar, over Meciar. Of de mensen praten helemaal niet meer met elkaar. Dat bewijst duidelijk dat de toestand in Slowakije niet normaal is. We zullen heel veel tijd nodig hebben om alles terug te draaien wat hij heeft verpest.'

Vorige week heeft Meciar Kukans oppositiepartner Jan Carnogursky - ex-vice-premier en voorzitter van de christen-democratische partij KDH - uitgenodigd voor een gesprek over de toestand van de democratie. Is dat niet een opening? Valt er niet toch met Meciar te praten?

Kukan: 'Ik ben zeer achterdochtig. Hij heeft even met Carnogursky gepraat. Dezelfde dag heeft hij Nederland bezocht en daar heeft hij toen lopen vertellen dat hij met de oppositie in gesprek is over verbetering van de democratie in Slowakije. Het kwam hem goed uit, hij kon het gebruiken om mooi weer te spelen. Het zal mij verbazen als hij dat gesprek met Carnogursky nu nog zal voortzetten.

'Misschien komt hij met nog een paar van die cosmetische acties . Hij doet maar. Al die acties wijzen erop dat hij onrustig wordt. Zo doet hij altijd als hij zich bedreigd voelt.'

Dat laatste is misschien wishful thinking van een politicus die de laatste drie jaar voor spek en bonen in het parlement heeft gezeten, een parlement waar Meciars coalitie de absolute meerderheid heeft. 'Dat was frustrerend en uitdagend tegelijk', zegt Kukan aan het begin van het gesprek nog manmoedig, maar aan het slot blijft toch vooral de frustratie over.

'Tandeloos zijn we. Zelfs als we er elke dag allemaal zijn en we stemmen bij alles unaniem, dan nog gebeurt er niks. Want zij hebben de meerderheid. Je hebt je huiswerk gedaan, je hebt je argumenten , je houdt een gloedvol betoog . Maar zodra ze merken dat je overwicht begint te krijgen, staat er iemand op en roept: laten we het debat beëindigen en laten we stemmen. En dan was al ons werk weer voor niks.

'Wat je ook doet, hoe hard je ook werkt, het resultaat is altijd dat je wordt weggestemd. We hebben wel overwogen om niet meer naar het parlement te gaan. Maar dat konden we tegenover onze kiezers niet doen. Die verwachten dat we doen wat we kunnen, dat we er zijn.'

Het referendum van vrijdag en zaterdag is cruciaal voor de oppositie. Als het een succes wordt, dat wil zeggen: als de Slowaken massaal 'ja' zeggen tegen de NAVO, is dat het bewijs dat het volk zich nog laat mobiliseren. Dat zal ook het bewijs zijn dat Meciar niet onaantastbaar is, en het zal de verenigde oppositie een geweldige oppepper geven. Een massale opkomst van 'ja'-stemmers betekent volgens Kukan 'dat Slowakije rijp is voor democratische veranderingen'.

Ook dat is voorlopig wishful thinking, beseft hij. Maar het is de enige gedachte die draaglijk is.

Meer over