NieuwsDemonstraties

Opnieuw demonstrant gedood in Belarus, EU dreigt met nieuwe sancties

In Belarus is met ontzetting en verslagenheid gereageerd op het feit dat opnieuw een demonstrant is omgekomen. De 31-jarige Raman Bandarenka werd woensdagavond zwaar mishandeld en overleed donderdag in het ziekenhuis. De EU reageert geschokt en dreigt met nieuwe sancties.

Een herdenking donderdagavond op het 'Plein van Veranderingen' in Minsk van weer een dodelijke slachtoffer van de repressie in Belarus.  Beeld AFP
Een herdenking donderdagavond op het 'Plein van Veranderingen' in Minsk van weer een dodelijke slachtoffer van de repressie in Belarus.Beeld AFP

Naast Bandarenka zijn sinds het begin van de protesten tegen de frauduleuze presidentsverkiezingen van 9 augustus al een aantal andere dodelijke slachtoffers van staatsgeweld in Belarus gedocumenteerd door mensenrechtenorganisaties. De oppositieleiders zitten ofwel in de gevangenis ofwel in het buitenland. Dat laatste geldt ook voor Svetlana Tichanovskaja, Loekasjenko’s voornaamste overgebleven opponent in de verkiezingen wier man (een blogger en activist) al voor de verkiezingen werd opgesloten.

Volgens de autoriteiten is Bandarenka door ‘burgers’ op straat verwond, maar Loekasjenko’s ordetroepen opereren de afgelopen maanden voortdurend in burgerkleren. Ze vallen daarbij burgers aan, vaak met geweld, en nemen ze mee in bestelbusjes. De bewering van de politie dat Bandarenka dronken was, wordt stellig ontkend door doktoren die hem in het ziekenhuis onderzochten.

Ales Bialiatsky van het mensenrechtencentrum Viasna legt de verantwoordelijkheid bij de autoriteiten. Volgens hem zijn de daders ‘hoogstwaarschijnlijk verklede politieagenten, die naar het plein kwamen om rood-witte linten (de kleuren van de oude vlag van Belarus en een symbool van de oppositie, red.) weg te halen.’ Bandarenka werd in een busje getrokken waar hij verder werd toegetakeld. Vervolgens werd hij in kritieke toestand naar het politiebureau gebracht, ‘waar hem nog twee uur medische hulp werd onthouden’.

‘Ketens van solidariteit’

Om het slachtoffer te herdenken verzamelde zich donderdagavond een grote menigte op het ‘Plein van de Veranderingen’ in Minsk, dat een symbolisch middelpunt is geworden van de protesten. Mensen legden bloemen op de plek waar Bandarenka, die in het leger bij de speciale eenheden zat en later een opleiding volgde aan de kunstacademie van Minsk, in elkaar werd geslagen en opgepakt. Vrijdag werd in veel steden in Belarus op straat geprotesteerd, onder meer door het vormen van ‘menselijke ketens van solidariteit’. Landelijk werd een door de oppositie afgekondigde minuut stilte in acht genomen.

De afgelopen weken is opnieuw sprake van een merkbare verharding in het optreden van de autoriteiten tegen vreedzame demonstranten. Afgelopen zondag werden meer dan duizend mensen gearresteerd. Volgens Marie Struthers van Amnesty International werd bij ‘de represailles tegen vreedzame demonstranten een nieuw niveau bereikt, met afschuwelijke beelden van oproerpolitie die onbewapende demonstranten slaat en ouderen in politiebusjes duwt’. Doktoren meldden ernstige verwondingen bij sommige demonstranten.

Er zijn op dit moment meer dan honderd politieke gevangen in Belarus, honderden anderen zitten gevangenisstraffen van enkele weken uit wegens deelname aan demonstraties. Donderdag werden er beelden getoond van een afgetuigde activist die, zichtbaar de weg kwijt na zijn mishandeling, gedwongen werd ‘te bekennen’.

Dreigement

Vrijdag werd in Minsk door een parlementslid een plan gelanceerd om Belarussen die het staatsbelang schaden of extremistisch gedrag vertonen de nationaliteit te ontnemen. De maatregel wordt gezien als een nieuw dreigement tegen de Belarussen in het buitenland, die sinds de frauduleuze verkiezingen miljoenen euro’s collecteerden om getroffen families in Belarus bij te staan. Eerder deze week gaf Loekasjenko banken de opdracht deze tegoeden te bevriezen.

In sommige steden probeerde de Belarussische politie vrijdag actief de herdenking van Bandarenka tegen te houden, ook als deze bij een kerk werden gehouden. In Den Haag werden bloemen die bij de ambassade van Belarus waren neergelegd ter herdenking van het slachtoffer, onverwijld door ambassadepersoneel verwijderd.

Een woordvoerder van de Europese Unie veroordeelde vrijdag het voortdurende geweld en noemde Bandarenka’s dood ‘een afschuwelijk en schandelijk resultaat van de acties van Belarussische autoriteiten, die niet alleen direct en met geweld hun bevolking onderdrukken, maar ook een klimaat hebben gecreëerd waarin dit soort onwettige geweldsdaden kan gebeuren’. De EU staat klaar om extra sancties af te kondigen, aldus de woordvoerder, al is onduidelijk welke sancties en wanneer deze zouden worden afgekondigd.

Europese invloed

Tot dusver staat de EU grotendeels buitenspel in de crisis in Belarus. Een aanbod om de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) te laten bemiddelen werd weggewuifd door Loekasjenko en ook de Russische president Poetin. Wel voerden EU-landen persoonsgerichte sancties in tegen een veertigtal Belarussen. De EU heeft deze maand ook Loekasjenko, zijn zoon, en een paar handlangers op die lijst gezet.

Volgens Commissievoorzitter Ursula von der Leyen staat de EU klaar om ‘alle economische middelen te mobiliseren om democratische verandering te steunen en begeleiden’. ‘Europa’s economische invloed is immens. Het is aan ons deze strategischer in te zetten.’

De gemeente Amsterdam besloot deze week dat de rood-witte vlag toch uit mag. Aanvankelijk antwoordde Amsterdam negatief op een verzoek de vlag op het stadhuis te laten wapperen. Dat was op aanraden van Buitenlandse Zaken, mede vanwege de ‘precaire binnenlands-politieke situatie’ in Belarus ‘en het belang daarin juist ruimte te laten voor een binnenlandse dialoog’.

Meer over