NieuwsLeerachterstand

Opleidingsniveau ouders bepalender voor schoolloopbaan kind dan migratieachtergrond

Kinderen van laagopgeleide ouders of ouders met een laag inkomen beginnen al op de basisschool met een achterstand die ze in hun schoolcarrière niet meer inhalen. Het opleidingsniveau en het inkomen van de ouders hebben meer invloed op de schoolprestaties van een kind dan een migratieachtergrond, blijkt uit nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Leerlingen van basisschool OBS De Notenkraker in Amsterdam.  Beeld ANP
Leerlingen van basisschool OBS De Notenkraker in Amsterdam.Beeld ANP

Schoolprestaties in de vroege jeugd kunnen bepalend zijn voor latere kansen op de arbeidsmarkt. En die vroege schoolprestaties zijn sterk afhankelijk van het sociaaleconomische milieu van het kind, bevestigt het nieuwe onderzoek.

Voor het onderzoek combineerde het CPB data over schoolloopbanen vanvele duizenden kinderen tussen 2 en 15 jaar, met demografische achtergrondinformatie. De onderzoekers keken daarbij naar reken- en taalvaardigheid, gedrag en werkhouding.

Leerachterstand

Uit de resultaten blijkt dat een laag opleidingsniveau van ouders vaak gepaard gaat met een leerachterstand bij het kind al vóór aanvang van de basisschool. Die achterstand uit zich vooral op het gebied van reken- en taalvaardigheid. Vanaf groep 3 zijn de verschillen op die gebieden tussen kinderen met laagopgeleide ouders en hoogopgeleide ouders nagenoeg uitgekristalliseerd. Ze nemen in de schoolloopbaan op de basisschool nauwelijks verder toe, maar ook niet af.

Hoewel kinderen met een migratieachtergrond ook beginnen met een achterstand, werken zij deze gedurende hun schoolloopbaan doorgaans weg. Ze presteren op de laatst gemeten leeftijd van 15 jaar bijna hetzelfde als leerlingen zonder migratieachtergrond van vergelijkbare sociaal-economische afkomst. Ook bij het advies voor de middelbare schoolopleiding speelt het opleidingsniveau van de ouders een grote rol, blijkt uit onderzoek van de Onderwijsinspectie.

Jongen vs meisje

Nog een opvallende conclusie: het geslacht van het kind heeft op de basisschool meer invloed op de leerprestaties dan een eventuele migratieachtergrond of de sociaal-economische positie van de ouders. Zo hebben meisjes al vroeg een betere taalvaardigheid en ontwikkelen jongens rond hun 6de een voorsprong in rekenen, al neemt deze later weer af. Bovendien scoren jongens vanaf jonge leeftijd beduidend lager op werkhouding en gedrag.

Het onderzoek haakt aan op breder gedragen zorgen in de samenleving, zegt Debby Lanser van het CPB. ‘Door de nieuwe lockdown dringt de vraag zich opnieuw op over kansen in het onderwijs. Hoeveel effect gaat dit hebben op kinderen die al een achterstand hebben en uit een minder weerbaar milieu komen?’

Over de manier waarop kansenongelijkheid verholpen kan worden, doet het CPB geen uitspraken. ‘Uit de literatuur weten we dat voorschoolse educatie een rol kan spelen bij het beperken van ongelijkheid. We gaan nu onderzoeken of dat ook geldt voor kinderopvang in de brede zin’, zegt Lanser.

‘Dit rapport komt op het perfecte moment’, vindt socioloog Thijs Bol die niet bij de CPB-studie betrokken is. ‘Ongelijkheid in het onderwijs staat in de spotlights.’ Als voorbeeld noemt hij de documentaireserie Klassen, die losstaat van dit rapport, maar de bevindingen van de onderzoekers een menselijk gezicht geven.

Ontnuchterend

Bol: ‘Het onderzoek schept een ontnuchterend beeld. Het bevestigt weer eens dat het lastig is om initiële achterstanden weg te werken en dat je milieu het verloop van je schoolcarrière voor een groot deel bepaalt. Dat is weer een scheurtje in het ideaal dat als je maar hard genoeg werkt, je het uiteindelijk wel redt.’

Bol hoopt op vervolgonderzoek naar de achterliggende mechanismen van kansenongelijkheid ‘Het rapport is erg beschrijvend. Om een oplossing te vinden, moeten we begrijpen hoe die achterstanden precies ontstaan.’

‘Ouders met geld, dat is toch telkens weer de bottomline’

Documentairemakers Ester Gould en Sarah Sylbing lieten in 2016 met Schuldig de werkelijkheid zien van mensen in geldnood. Ze zijn terug op tv met Klassen, een reeks over kansenongelijkheid in het onderwijs. ‘Mensen denken: als je slim bent, dan red je het toch?’

Eens een dubbeltje, altijd een dubbeltje?

Waar in Nederland je wieg staat, kan beslissend zijn voor de hoogte van het inkomen dat je later gaat verdienen, blijkt uit nieuw onderzoek. Ontdek hier hoe ongelijk de kansen voor kinderen verdeeld zijn – en wat de vooruitzichten waren op jouw geboortegrond.

Meer over