Opleggen begrotingsdiscipline is niet ondemocratisch

In de Volkskrant van afgelopen zaterdag kunt u een prachtig interview terugvinden met de Amerikaanse top-econoom Dani Rodrik. Daarin legt hij uit dat de eurozone zichzelf heeft klem gezet door niet te willen zien dat soevereiniteit, democratie en globalisering zich slecht met elkaar verdragen. Drie is te veel, dat roept een trilemma op (mooi scrabble-woord) dat zich niet laat managen.

De soevereine natiestaat laat zich democratisch legitimeren, maar als je de deur openzet voor de globalisering, komt de democratie op de tocht. Daar heb ik wakker van gelegen, want als dat waar zou zijn, hebben we écht een probleem. Het ging pas weer beter met me toen ik bedacht had dat Rodrik dat zelf ook niet kan geloven, maar hij houdt ons een leerzame halve waarheid voor, dat wel.

Een open economie als de onze kan de deur niet op slot doen - dan verliezen we onze concurrentiepositie en onze welvaart al op voorhand. Maar is het ondemocratisch om je aan begrotingsregels te houden? Lang voor de komst van de euro accepteerde onze volksvertegenwoordiging al een door de onvergetelijke minister van Financiën Zijlstra geformuleerd begrotingskader dat houdbare grenzen stelde aan ons begrotingstekort.

Later is dat door Zalm nog eens opgefrist, en die aanpak heeft model gestaan voor het Stabiliteitspact dat ook de euro houdbaar moest maken.

Terugblikkend hebben we in Nederland bijtijds van de Griek Odysseus geleerd dat je je maar beter aan de mast kunt vastbinden als je langs verleidelijke Sirenen zeilt, en dat heeft ons parlement ook altijd gedaan, in democratisch gelegitimeerde zelfbinding. Was dat een verlies aan democratie? Welnee, een triomf van zelfkennis met behoud van vrijheid om - binnen zo'n begrotingskader, dat wel - soevereine keuzes te maken. Dat vereist moed, maar democratie is nu eenmaal niet voor bange mensen.

Zeker, het is ook mij niet ontgaan dat Duitsland en Frankrijk de touwtjes wat hebben laten vieren bij die Sirenen, en dat we niet hebben volhard bij de toelating van klaplopers als Italië en Griekenland. Daar betalen we nu voor, maar het opleggen van discipline is niet ondemocratisch. De vlucht vooruit in populisme en angst voor de kiezer is dat wel.

Democratie wil niet zeggen dat je klakkeloos doet wat de burger vraagt, maar dat je eerlijk bent over de plichten die tegenover rechten staan. Zonder ontwijkgedrag. Dat is de andere helft van de waarheid die ik in het overigens briljante betoog van Rodrik miste. En in een crisis moet je doorpakken, hoorde ik Bos dezer dagen tegen de enquêtecommissie zeggen.

DIK WOLFSON is emeritus-hoogleraar economie.

undefined

Meer over