Reportage

Opinie spreekt mee in Keulse rechtszaal

De eerste drie daders van de misdaden in de Keulse Oudejaarsnacht zijn berecht. Ging het over de vergrijpen zelf, of over de invloed van de maatschappelijke consternatie op de rechtsgang?

Sterre Lindhout
Een van de daders van de diefstallen en aanrandingen tijdens de Oudejaarsnacht in Keulen woensdag bij zijn aankomst in de rechtszaal. Beeld EPA
Een van de daders van de diefstallen en aanrandingen tijdens de Oudejaarsnacht in Keulen woensdag bij zijn aankomst in de rechtszaal.Beeld EPA

Een man met een blauwe ordner voor zijn gezicht, als broodbeleg ingeklemd tussen een volumineuze rechter en bewaker - dat is het eerste wat Duitsland krijgt te zien van de daders van de diefstallen en aanrandingen in de Oudejaarsnacht in Keulen.

De man achter de blauwe ordner, een 23-jarige Marokkaan met een stuurs pubergezicht, staat terecht voor het stelen van een mobiele telefoon.

Na anderhalf uur proces zal de rechter hem met bulderende stem veroordelen tot zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete van 100 euro. De 23-jarige hoort het aan, zijn handen rustend op de blauwe ordner, alsof hij ermee wil symboliseren wat hij en de andere verdachten voor Duitsland zijn: een hoofdpijndossier.

Een heugelijke dag

De president van de Keulse rechtbank sprak van een heuglijke dag - want eindelijk zou het licht van het recht schijnen over deze in alle opzichten donkere Oudejaarsnacht.

Maar de chef van de politie en openbaar aanklager Bremer temperden die euforie. Ze waarschuwden: het is een illusie dat alle daders die op 31 december tussen de stationsgevel en de Domtoren een misdaad hebben begaan, worden bestraft. Vooral het bewijzen van alle gevallen van aanranding zal lastig worden.

'Dat stijgt uit boven het kunnen van onze rechtsstaat', zei Bremer. Door deze opmerking stijgt het belang van de processen die wél plaatshebben.

Jaren tachtig

Deze woensdagochtend zijn alle hoofdrolspelers uit de Oudejaarsnacht voor het eerst samen in een ruimte, onder de tl-verlichting op de derde verdieping van het Keulse Ambtsgericht - een kolos uit de jaren tachtig met dito interieur.

Drie daders zijn er, behalve de Marokkaan van 23 nog een van 18 en een jonge man die zich uitgaf als een 22-jarige Tunesiër, maar de politie en rechter twijfelen aan zijn ware identiteit omdat hij zich in Duitsland ook al onder andere namen heeft uitgegeven.

De Marokkaan in de eerste zaak zegt dat hij via Spanje naar Duitsland is gereisd, 'ongeveer een jaar geleden'. Of hij een asielaanvraag heeft gedaan en waar, is nog steeds onduidelijk.

Mannenhanden

Er is ook een slachtoffer, Lisa. De 20-jarige uit een dorp in het Saarland zit met opgetrokken schouders. Lisa was op 31 december voor het eerst van haar leven in Keulen, op bezoek bij een vriendin die er studeert. Koud tien minuten na aankomst op het station werd haar telefoon gestolen, op het moment dat ze hem in de lucht hield om een foto van de feestelijk verlichte Dom te maken.

Op hetzelfde moment voelde ze mannenhanden tegen haar billen. Weet ze van wie, vraagt de rechter. Haar blonde paardenstaart schudt mee als ze nee zegt. 'Het was zo druk. Vanaf het moment dat ik uit de trein kwam over viel het me, de drukte.'

Een 30-jarige Iraanse getuige, ook in de zaal aanwezig, wees de dader aan en Lisa en haar vriendinnen renden hem achterna. De 23-jarige liep in de armen van de politie die hem arresteerde. Binnen twee minuten had Lisa haar telefoon weer in haar hand.

'Maar dit liet u dus niet onberoerd?' De rechterlijke stem buldert. Weer schudt Lisa nee. 'Het heeft dus zoveel indruk gemaakt dat je aangifte deed, acht dagen later in je eigen woonplaats?' Nu knikt ze overtuigd.

Bij haar aangifte heeft Lisa gezegd dat de man die haar telefoon stal eruitzag als 'iemand uit een Zuidland'. Later zal deze rechter zeggen dat de gebeurtenissen in Keulen het veiligheidsgevoel in heel Duitsland hebben geschaad. Lisa en de dief van haar telefoon kijken elkaar tijdens het proces zo nu en dan even aan.

Amfetamine

De politieagent die de 23-jarige tegen de grond drukte en arresteerde, is ook aanwezig; een jonge jongen met twee ellebogen op tafel en weinig woorden. Hij constateerde ter plekke dat de dader dronken was. Uit de bloedtest bleek later dat hij ook cannabis had gebruikt.

Bovendien vond de agent bij de aanhouding een zakje met 0,1 gram amfetamine. Niet voor eigen gebruik, bezweren advocaat en tolk van de dader - hij verstaat alleen Arabisch. Het spul zou hij gekregen hebben in het asielzoekerscentrum waar hij woont.

De publieke tribune zit vol pers. Zo afwezig als de journalisten volgens sommigen waren in de eerste dagen na Oudjaar, zo aanwezig zijn ze hier, flitsend en filmend. Dat mag in Duitsland voorafgaand aan het proces - vandaar de gezichtsbedekkende ordners. Ook de twee verdachten in de andere zaak houden zo'n ding voor hun gezicht.

Diefstal

In feite ging het woensdag om de diefstallen van een telefoon en een camera. Diefstallen die, zoals een van de advocaten fijntjes opmerkte, elke zaterdag in elk voetbalstadion worden gepleegd.

Maar in de praktijk was het zaaltje in Keulen woensdag het decor van de openingsacte van een leerstuk over het recht. Zonder dat het met zoveel woorden werd gezegd, ging het in de rechtszaal vooral over de vraag in hoeverre het recht zich in dit geval iets moet aantrekken van de politieke en maatschappelijke consternatie die de gebeurtenissen hebben veroorzaakt.

De sinds 31 december toegenomen angst voor vluchtelingen en buitenlanders in het algemeen, de groei van de populistische partij AfD, de vraagtekens die naar aanleiding van 'Keulen' zijn geplaatst bij de betrouwbaarheid van politie en pers - al die kwesties speelden mee en keken als het ware over de schouders van de aanwezigen met uitdagende blik naar de rechters: negeer ons dan, als je kan.

Verschillende uitspraken

Beide rechters konden of wilden de context niet negeren, bleek uit de toelichting bij de vonnissen. Toch zijn de beide uitspraken heel verschillend.

Zo waren de zes maanden en de geldboete voor de 23-jarige Marokkaan in de eerste zaak een fors hogere straf dan juridische experts van tevoren verwachtten. De rechter lichtte toe: 'Hij heeft zijn paspoort weggegooid. En vermoedelijk is hij geen politiek vluchteling, zoals de meeste mensen uit zijn land dat niet zijn. Deze man heeft zijn gastrecht misbruikt.'

De rechter in de tweede zaak vond juist dat de 18-jarige Marokkaan en 22-jarige Tunesiër 'een kans moesten krijgen om te laten zien dat ze écht deel willen uitmaken van de Duitse samenleving'. De 22-jarige Tunesiër kan dat laten zien als hij zich tijdens zijn drie maanden gevangenisstraf goed gedraagt. Voor de 18-jarige Marokkaan liet de rechter het jeugdrecht gelden, wat neerkomt op 'een laatste waarschuwing'.

Meer over