Opheffen kleine school slaat de ziel uit het dorp

Als scholen met minder dan 100 leerlingen moeten sluiten, heeft dat enorme gevolgen voor veel dorpen.

DOOR HANS TER HEIJDEN

In het gehucht Harpel waar ik woon, staat in het centrum een glasbak. Het is het rinkelende hart van een kleine gemeenschap. Dat wil zeggen, zo nu en dan, als een van de inwoners er flessen in werpt waar de geest uit is. Daarna is het weer stil. Doodstil.

Achter de glasbak staat een leeg gebouw. Het is de school, nee, het wás de school. Op het plein ervoor staan nog enkele speeltoestellen, als stille getuigen van weleer. Hier klonken bijna honderd jaar lang kinderstemmen die elkaar in onvervalst Gronings iets toeschreeuwden, toeriepen of in het oor fluisterden. Hier schiepen meesters en juffen met hoeden, petten en fleecejacks-met-capuchonnetje orde in de chaos en lazen ze leerlingen de les. Vooral binnen, in de lokalen, waar Ot en Sien gaandeweg plaats maakten voor Bert en Ernie, computers en beamers. Tijdens de les werd moeiteloos overgeschakeld op het Algemeen Beschaafd Nederlands. 's Zomers, als de ramen openstonden, hoorde je de leerlingen de tafels van 2 tot 12 opdreunen. Of zingen. Christelijke basisschool 'De Rots', waar iedereen welkom was.

Toen de school in 2011 noodgedwongen sloot (er waren nog maar veertien leerlingen), zongen de kinderen het lied Over en sluiten maar. Ondanks de snik in hun stem, zongen ze het met verve, maar het was een boodschap in mineur.

Behalve de school legden ook de kerk, de peuterspeelzaal en enkele verenigingen de afgelopen jaren het loodje. 'Ons Buurthoes' bestaat gelukkig nog wel en doet net als 'Plaatselijk Belang Harpel' en nog enkele verenigingen z'n best om te overleven. Ook kunnen Harpelkers vanachter hun computer via de website Harpel.nl contact met elkaar onderhouden. Maar hoe lang houd je de moed erin? In veel kleine dorpen verdwijnen nu ook de buurthuizen.

Een droevig verhaal over krimp. Er klinkt inderdaad ook nostalgie in door. Is dat erg? Vroeger was lang niet alles beter, maar was er wel meer intermenselijk contact op kleine schaal. Moet een school die niet meer levensvatbaar is dan maar tegen elke prijs in stand worden gehouden? Natuurlijk niet. Er zijn grenzen. Maar de sluiting van een school heeft wel een enorme invloed op een kleine gemeenschap. De geest is dan inderdaad uit de fles, de ziel uit het dorp. Want er verdwijnt niet alleen een onderwijsinstelling, maar ook een ontmoetingsplaats, een activiteitencentrum, kortom: een samenbindende factor van betekenis.

Als de regering het advies opvolgt van de Onderwijsraad om scholen met minder dan 100 leerlingen (nu ligt de grens bij 23 leerlingen) op te heffen, verdwijnen in Groningen 135 van de 314 basisscholen. Dat is echt schrikbarend. Veel dorpen verliezen dan hun enige school.

Is het kind de dupe van kleine scholen? Ik geloof er niets van en heb er als leraar in het voortgezet onderwijs nooit iets van gemerkt, integendeel. De kwaliteit van scholen in de Randstad moet je op een andere manier meten dan in een gehucht in een dunbevolkt gebied. Het argument dat grotere scholen meer sociale kansen bieden ('een ruimer aanbod aan potentiële vriendjes en vriendinnetjes') heeft niets met de kwaliteit van onderwijs te maken. Sterker, op een kleine school met gecombineerde groepen leren leerlingen veel eerder samenwerken met niet-leeftijdsgenoten. Die 'grote' jongens en meisjes uit groep 8 blijken jou als 6de-groeper heel goed een moeilijke som uit te kunnen leggen.

Je moet geen strenge norm hanteren, maar maatwerk leveren. Natuurlijk, de kwaliteit van onderwijs moet gewaarborgd worden. Maar dat kan ook als een school 25 à 50 leerlingen heeft. 'Een zwakke leerkracht drukt zwaar op een kleine school', zegt de Onderwijsraad. Inderdaad, maar niet zwaarder dan op een grote school; er worden dan net zoveel kinderen gedupeerd. Zorg dat er geen zwakke leraren meer zijn!

De kosten voor kleine scholen zouden veel hoger zijn. Ik betwijfel dat. De huisvestingskosten in krimpgebieden zijn aanzienlijk lager dan elders; je hebt maar een klein gebouw nodig en veel minder computers en beamers. Afgezien daarvan, mogen goed onderwijs en sociale stevigheid niets kosten?

Kleine scholen dienen het belang van het kind én de gemeenschap. Dus regering, stop het advies van de Onderwijsraad diep in een la en gemeentebesturen, behoud de buurthuizen en voorkom zo dat er in de kleine kernen straks alleen nog een glasbak staat.

Hans ter Heijden is inwoner van Harpel en leraar Nederlands.

undefined

Meer over