Ophef over tbs’ers kan averechts werken

Ontsnappingen van tbs’ers werden vroeger zelden bekendgemaakt. De tbs’er kwam meestal vanzelf terug. Nu volgt direct een opsporingsbericht. Paniek kan het gevolg zijn....

Het lijkt wel of er steeds meer tbs’ers ontsnappen. Maar dat klopt niet. Volgens Minister Donner van Justitie is het aantal tbs’ers dat de verlofregels overtreedt, flink afgenomen. Vorig jaar ging het 90 keer mis; dit jaar keerden 73 patiënten niet terug van verlof.

In de media is een heel ander beeld ontstaan. Alleen al in december zond het Openbaar Ministerie (OM) drie opsporingsberichten uit. Een 21-jarige en een 46-jarige man zijn alweer gearresteerd. Een jonge jeugd-tbs’er van 16 jaar loopt nog vrij rond. Woensdagavond werd het publiek geïnformeerd over zijn ontsnapping via Omrop Fryslân.

Vroeger hoorde de samenleving zelden iets als een tbs’er niet terugkeerde van verlof. De kliniek belde de lokale politie, die de andere korpsen informeerde. Veel meer gebeurde er niet. Vaak werd gewacht of iemand zich vrijwillig zou melden.

Dat is nu anders. Het OM zendt steeds meer opsporingsberichten uit. De Tweede Kamer heeft dit afgedwongen, na eerdere incidenten met tbs-patiënten. In juni vermoordde Wilhelm S. een bejaarde Amsterdammer, nadat hij was gevlucht tijdens een begeleid verlof.

Het OM maakt niet alle ontsnappingen openbaar. Justitie wil voorkomen dat het publiek wordt overvoerd met opsporingsberichten, waardoor de attentiewaarde daalt. Daarom wordt per ontsnapping ingeschat hoeveel gevaar de samenleving loopt.

Toch vinden veel advocaten dat het Openbaar Ministerie te snel kiest voor een opsporingsbericht. De privacy van een tbs’er wordt hierdoor geschonden en bovendien werkt zo’n bericht contraproductief. ‘De kans op een misdrijf wordt juist groter’, zegt advocaat Niek Heidanus. ‘Iemand die op de vlucht is, raakt in paniek als zijn foto overal te zien is.’

Advocaat Joe de Goeij beaamt dat. ‘Ik ben bang voor ongelukken. Want ook mensen die een tbs’er herkennen, kunnen iets raars gaan doen.’

Dat is onzin, vindt Tweede-Kamerlid Eerdmans (LPF). ‘We hebben de hulp van het publiek hard nodig. Ik vind dat je alles moet doen om gevaarlijke moordenaars en verkrachters op te sporen.’ Bovendien blijkt in de praktijk dat de opsporingsberichten helpen. ‘Dit jaar zijn al drie tbs’ers aangehouden dankzij tips van het publiek.’

Advocaten zijn niet onder de indruk. ‘Bijna alle tbs’ers melden zich binnen een paar dagen weer bij de kliniek, ook zonder opsporingsbericht’, zegt Willem Anker. ‘Het publiek krijgt nu het idee dat er continu iets mis is met die verloven, maar dat is absoluut niet de realiteit.’

Voor Eerdmans telt een ander belang. ‘Ik richt mij op de risico’s, die wil ik zo veel mogelijk beperken.’ Andere politici delen die mening. Een meerderheid van de Tweede Kamer vindt dat tbs’ers alleen nog op verlof mogen als ze een enkelband dragen met GPS. Daarmee kan justitie zien waar ze zich bevinden.

Maar het is nog onzeker of dit systeem wordt ingevoerd. Een cruciale proef met de enkelbanden, in een aantal klinieken, is naar verluidt mislukt. Eerdmans wil zich daar niet bij neerleggen. ‘Het gaat om een technisch probleem. Dat moeten we kunnen oplossen.’

Meer over