Reconstructie

Opgekocht, opgeknipt en afgeschreven: wat is er gebeurd bij Miss Etam?

null Beeld Eddo Hartmann
Beeld Eddo Hartmann

Ondernemer Martijn Rozenboom zou Miss Etam ­redden met zijn overname. Zeven maanden later is er weinig van het bedrijf over. Hoe kon het zover komen?

Op een doordeweekse dag in maart staat Patricia (43) voor het eerst weer in het Miss Etam-filiaal waar ze als filiaalmanager twee gelukkige jaren had. Ze heeft een afspraak gemaakt om te kunnen zien hoe ‘haar’ winkel eraan toe is. Ze schrikt van wat ze ziet. Er klinkt geen muziek, de verwarming is uit, het magazijn staat vol met oude kleding. En die ene medewerker in de zaak die ze om hulp heeft gevraagd, heeft geen tijd om een broek in de juiste maat voor haar te zoeken.

Met heimwee denkt ze terug aan haar begintijd bij de modeketen. Alsof ze in een warm bad terechtkwam, zo voelde het. ‘De winkels zagen er tiptop uit, de collectie klopte en de marketing was goed, met elke week een nieuwe actie waarmee we onze klanten verleidden. Voor iedere klant stond een bakkie koffie klaar. En daarna kléédden we onze klanten echt.’

Patricia is een van de tien oud-medewerkers en andere betrokkenen in de modewereld die de Volkskrant sprak over de val van Miss Etam, een van de oudste modeketens van Nederland. Een winkel voor vrouwen die van lekker gewóón houden. In de collectie: lange blouses en tunieken die soepel over Hollandse heupen, borsten en billen vallen. Broeken met stretch, jurken met prints. Geen poeha, geen grote blikvangers, maar betaalbaar en altijd passend – ook dankzij de speciale collectie voor grote maten.

In september 2020 is FNG Group, de keten waartoe Miss Etam behoort, overgenomen door ondernemer Martijn Rozenboom (49). Een half jaar later zijn de honderd Miss Etam-winkels failliet en zijn ruim vierhonderd medewerkers, onder wie Patricia, ontslagen.

Zwaar weer

Het is niet de eerste keer dat de keten in zwaar weer verkeert. In 2008 begint Miss Etam, in 1923 opgericht door Julius Korijn, te kwakkelen. De kredietcrisis, de toename van online shopping en de concurrentie van prijsvechters als Primark, H&M en Zara leiden in 2015 tot een faillissement. Datzelfde jaar wordt Miss Etam overgenomen door R&S Retail, dat in 2016 fuseert met het Belgische FNG Group. Het lijkt de reddingsboei.

Onder leiding van directeur Richard Turk vecht het afgeslankte en afgestofte Miss Etam zich in de jaren die volgen terug. In 2019 halen de winkels een omzet van 100 miljoen euro en een winst van 19 miljoen. Daarmee doet de keten het veel beter dan bijvoorbeeld Expresso en Claudia Sträter, die verlies lijden.

Een jaar later gaat het alsnog mis. FNG Group, het conglomeraat waartoe Miss Etam behoort, presenteert dramatische jaarcijfers. Dat komt niet alleen door de lockdown. FNG bestaat uit een grote kerstboom aan bv’s, waarbij driftig met geld wordt geschoven. Telkens worden bv’s geliquideerd en nieuwe opgericht, met elke keer weer andere bestuurders.

De Belgische topman van de FNG Group, Dieter Penninckx, en zijn vrouw Anja Maes worden in september 2020 gearresteerd, een onderzoek naar weggesluisde miljoenen is nog steeds gaande. De beursgang in 2018 is volgens de Belgische krant De Standaard wellicht op bedrog gebaseerd.

Een van de bv’s is dan al in handen van ondernemer Martijn Rozenboom, die lijkt voor te sorteren op een overname van de Nederlandse tak. De naam Rozenboom bezorgt een aantal medewerkers van Miss Etam acute buikpijn, onder wie filiaalmanager Patricia.

Zij wordt een dag nadat Rozenboom in september 2020 Miss Etam (en Steps, Claudia Sträter en Expresso) heeft overgenomen, benaderd door een voormalige werknemer van de nieuwe eigenaar. ‘Laat het personeel zich meteen ziek melden’, waarschuwt hij. De methode-Rozenboom is namelijk altijd en overal dezelfde: je bedrijf wordt opgeknipt in talloze bv’s en ‘leeggeroofd’ tot je de deur kunt sluiten.

Het blijken profetische woorden. Nu, zeven maanden later, hebben de Miss Etam-winkels de uitstraling van een goedkope outlet. Hoe kon het zover komen?

‘Dealmaker’

In 2014 publiceert Quote een profiel waarin twintig bronnen Rozenboom afschilderen als een ‘dealmaker’ die zich verrijkt over de rug van zieltogende bedrijven. ‘Martijn speurt op internet naar bedrijven die op omvallen staan en introduceert zichzelf daar dan als de beste bedrijvendokter van Nederland’, aldus een voormalig zakenpartner. ‘Vervolgens neemt hij het bedrijf voor een habbekrats over en gaat de boel er zwaar lopen tillen.’

Rozenboom is betrokken bij een aanzienlijke rij ‘valse doorstarts’ als die van Free Record Shop, McGregor, Gaastra, Invito, Steve Madden, Dungelmann en Hermans. In NRC Handelsblad wordt hij afgeschilderd als een ‘bedrijvendokter die liever amputeert dan geneest’.

Rozenboom, die niet gefotografeerd wenst te worden, noemt zijn ‘methode’ het kopen en weer doorverkopen van bedrijven. Maar het patroon is bij elke overname identiek. En eindigt met het ontslag van de werknemers. Zo sluit Rozenboom de Op=Op Voordeelmarkten kort na de overname. 1.400 werknemers verliezen hun baan.

Na de overname verandert de sfeer al snel bij Miss Etam. De salarissen worden een week te laat betaald, in oktober roept de ondernemingsraad de hulp in van vakbond AVV. Overleg met het hoofdkantoor is er nauwelijks; de telefoons zijn afgesloten. Het vuilnis bij de 44 overgebleven winkels wordt niet meer opgehaald, omdat Rozenboom de contracten niet heeft verlengd. In sommige winkels wordt zelfs het alarmsysteem uitgezet. Het personeel krijgt het verzoek zelf toiletpapier en koffie mee te nemen naar de winkel. En waar blijft de wintercollectie? Wat moeten de medewerkers met soms honderden jassen in dezelfde maat uit China en Turkije?

De winkels worden in de winter noodgedwongen gevuld met zomerkleding of met goederen van Steps of Didi, met een etiket van Miss Etam. ‘Het hart werd uit ons bedrijf gerukt’, zegt een medewerker. ‘We waren niet meer herkenbaar voor de klanten, we konden ze geen gevarieerde collectie meer bieden.’

Hoe anders klinken de beloften die Rozenboom in september bij de overname doet. ‘Het is de intentie van Koper om zowel fysieke winkels, webwinkels als een hoofdkantoor in Nederland te continueren’, schrijft de curator. ‘Koper zal in totaal ten minste 506 werknemers behouden: (…) 406 in de winkels en (…) 100 op het hoofdkantoor.’

Het wordt de medewerkers steeds duidelijker dat Rozenboom niet is ingestapt om Miss Etam te redden. Opkopen en doorschuiven naar een volgende eigenaar is zijn motto, zegt een modefabrikant. ‘Toen Rozenboom na de overname Claudia Sträter en Expresso meteen doorverkocht, wist je dat het in stand houden van een hoofdkantoor en een distributiecentrum met nog maar de helft van het aantal merken een illusie was.’

Had hij echt de intentie gehad Miss Etam overeind te houden, zegt een kenner van de modebranche, dan was een extra financiering van 10- tot 12 miljoen euro nodig geweest voor het aankopen van nieuwe collecties. Wie zoals Rozenboom drie à vier maanden geen orders plaatst, wekt sterk de indruk dat het hem niet om de toekomst van het bedrijf gaat. ‘Dit is nooit een serieuze poging geweest.’

Integendeel. Rozenboom minimaliseert de kosten en verkoopt de overgebleven kleding tegen ramsjprijzen. Ook haalt hij andere partijen goedkope kleding binnen, die eveneens voor lage prijzen weggaan.

null Beeld Eddo Hartmann
Beeld Eddo Hartmann

Geen plan

Vakbond AVV constateert dat Rozenboom nooit een concreet plan heeft opgesteld voor Miss Etam. ‘Toen ik Rozenboom vroeg wat zijn werkkapitaal was, antwoordde hij: dat heb ik niet nodig’, zegt AVV-bestuurder Martin Pikaart. ‘Hij heeft maar één plan: hoe ga ik zo snel mogelijk zo veel mogelijk geld verdienen?’

Modefabrikant Ruud Schulp, een van de schuldeisers die een gezonde doorstart willen, maakt ook kennis met de methoden van Rozenboom. Schulp behoort tot de bieders op de Nederlandse tak van FNG, maar komt er niet tussen. ‘Het liep vreemd bij dit faillissement’, zegt Schulp. ‘We mochten van de curator alleen schriftelijk een bod uitbrengen, daarna was geen enkel contact meer mogelijk. Het duidt op handjeklap met een hoge bieder.’

Na de overname probeert Rozenboom forse kortingen te bedingen. Zo heeft Schulp nog 1,5 miljoen euro aan goederen op voorraad voor Miss Etam. Na het faillissement mag Rozenboom die met 20 procent korting afnemen, laat Schulp weten. Wekenlang blijft het stil, ook na enkele mails en telefoontjes naar Rozenboom.

Plotseling bedingt de ondernemer via een tussenpersoon een korting van maar liefst 60 procent op de goederen. Schulp wijst de eis meteen af en zegt de kleding desnoods aan een andere partij te verkopen. ‘Zo deed Rozenboom het niet alleen bij mij, maar bij tientallen leveranciers. Steeds een lager bod en uiteindelijk helemaal niks kopen. Of je buigt, zoals meerdere leveranciers hebben gedaan, en je accepteert die enorme korting.’

Op het hoofdkantoor groeit de verbijstering over de aanpak van directeur Rozenboom. Zijn kennis van de modebranche wordt als uiterst gebrekkig ervaren. Tenenkrommend en pijnlijk worden zijn ideeën genoemd. Zelfs de omloopsnelheden van bestellingen bij Miss Etam zijn hem onbekend. ‘Als iemand hem daarover een vraag stelde, keek hij meteen naar zijn financieel directeur’, aldus een medewerker.

Hij wordt door meerdere betrokkenen, die anoniem wensen te blijven, een kopie van de Amerikaanse oud-president Donald Trump genoemd. Een medewerker: ‘Heel erg vol van zichzelf. Met een mooie babbel om je in te palmen, maar hij wordt woest als je tegen hem ingaat. Dan gaat hij wild om zich heen slaan. Het ligt nooit aan hem, altijd aan een ander.’

Na de tweede lockdown in december gaat het hard. Rozenboom vraagt het faillissement aan voor het hoofdkantoor in Diemen en het distributiecentrum in Zoetermeer. ‘Daarna werkten we in een zwevende winkel’, aldus filiaalmanager Patricia.

‘De voorraden werden gedumpt in de 35 overgebleven winkels, die werden overladen met een collectie voor wel 110 zaken. Overal stonden dozen en rekken met kleding. We deden het werk voor het distributiecentrum, we moesten alles uitpakken en sorteren. Het was één grote chaos.’

En hoewel het faillissement in maart ook voor de winkels wordt uitgesproken, gingen 35 vestigingen weer open. Er staat nu alleen wel personeel van uitzendbureau Modeteam, geleid door Antoine Linderhof, met wie Rozenboom al eerder samenwerkte. Het UWV draait op voor de uitkeringen van de vierhonderd ontslagen personeelsleden. Het betekent weer een forse kostenbesparing voor Rozenboom, die Miss Etam 3.0 in een nieuwe bv heeft ondergebracht en klanten lokt met stuntprijzen voor winterjassen.

Spanningsveld

Mag iemand die een failliete zaak overneemt deze uitkleden, zich ontdoen van het personeel, de winkels volproppen met oude voorraden en er op die manier zo veel mogelijk aan verdienen, zonder dat er sprake is van een werkelijke doorstart? Bij een faillissement is het de bedoeling dat de schuldeisers er nog zo goed mogelijk uitkomen. Dat lijkt in het geval van Miss Etam geenszins het geval te zijn.

Het is een lastig spanningsveld, erkent Miss Etam-curator Kees van de Meent. Het primaat van de curator is om zo veel mogelijk geld binnen te halen voor de schuldeisers. ‘Werkgelegenheid speelt een rol, maar de hoogste opbrengst is belangrijker’, zegt hij. ‘Ook ik sta voor een duurzame doorstart, maar het moet wel mogelijk zijn. Ik betreur de ontslagen bij Miss Etam, maar er was geen beter alternatief dan Rozenboom.’

Hij is niet de ideale schoonzoon, geeft ook medecurator Hanneke de Coninck toe. Maar Rozenboom had het beste bod. Hij legde meteen 7,8 miljoen euro op tafel, terwijl andere bieders medefinanciering door de banken wilden. Daar komt nog bij, zegt Van de Meent: ‘Zolang die gegadigde geen strafblad heeft en niet is bewezen dat schuldeisers door zijn handelen worden benadeeld, kan ik hem niet buiten de deur houden. Anders word ik erop aangesproken.’

Advocaat Caspar Scholten van Bergh Stoop en Sanders Advocaten, gespecialiseerd in ondernemersrecht, ziet in de ‘methode-Rozenboom’ wel degelijk indicaties van onrechtmatig handelen jegens crediteuren. ‘Rozenboom lijkt een bewuste strategie te voeren om niet de continuïteit van Miss Etam te dienen, maar op korte termijn zo veel mogelijk geld te verdienen. Hij benadeelt onder meer leveranciers om daarmee zijn eigen belangen boven die van het bedrijf te stellen. Dat zou reden kunnen zijn om te spreken van onbehoorlijk bestuur.’

Er zit een weeffout in het systeem, zegt modefabrikant Schulp. Volgens Scholten kan daarom een verplichting tot maatschappelijk verantwoord ondernemen worden opgenomen in het Burgerlijk Wetboek. ‘Bij de huidige regeling is gezocht naar een balans tussen ruimte voor ondernemerschap en het tegengaan van misbruik. Een expliciete maatschappelijke verantwoordelijkheid van bestuurders kan de curator meer munitie geven om bij de rechter een bestuursverbod te vorderen.’

Ondergrens

Schaamteloos, noemt oud-D66-Kamerlid Rutger Schonis de handelswijze van Rozenboom, vlak voordat de nieuwe Tweede Kamer aantreedt. Zijn partij wil de faillissementswet opfrissen om malversaties bij overnames en het benadelend handelen van ondernemers aan banden te leggen. ‘Die wet dateert van het napoleontische tijdperk en ademt nog de sfeer van: eigen schuld, dikke bult. Over maatschappelijke kosten vind je niets terug.’

Wat Schonis betreft, moet er een ondergrens worden gedefinieerd. ‘Neem bijvoorbeeld in de wet op dat een nieuwe eigenaar moet garanderen dat hij het personeel minstens een jaar in dienst houdt.’ Ook pleit hij voor het overleggen van een haalbaarheidsclausule bij overnames, net als bij innovatieve projecten. ‘Laat maar aan een curator zien hoe je het bedrijf gezond maakt en houdt.’

Gelet op een dreigende faillissementsgolf na de coronacrisis ligt hier een taak voor de volgende regering, stelt Schonis. ‘Het faillissementsrecht is geen sexy onderwerp in de politiek. Toch moet het nieuwe kabinet met een totaalplan komen. Als er maar één zin in het nieuwe regeerakkoord komt over een herziening van de faillissementswet, dan is er een wereld gewonnen.’

Voor ruim vierhonderd werknemers van Miss Etam komt die aanpassing te laat. Wanneer filiaalhouder Patricia door haar vroegere winkel loopt, breekt haar hart. Ze ziet de collectie van vorig jaar opgestapeld, net als oude voorraden van Steps, Promiss en Didi. Het is er koud en stil, die ene medewerker van uitzendbureau Modeteam oogt onzeker en gestresst. ‘Miss Etam heeft honderdduizenden vrouwen aangekleed’, zegt Patricia. ‘Een merk is compleet naar de vernieling geholpen.’

Voor dit verhaal is onder meer gesproken met oud-medewerkers van Miss Etam en anderen in de modebranche die anoniem wensten te blijven. Patricia is een gefingeerde naam. Hun namen zijn bij de redactie van de Volkskrant bekend.

Reactie Martijn Rozenboom

‘We waren geen ‘startend bedrijf’, maar een van de oudste modehuizen van Nederland, dat een doorstart maakte. Hoewel de NOW-regeling aanvankelijk mondeling door het UWV was toegezegd, kwam het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hierop terug. (Omdat Rozenboom met zijn bedrijf NXT Fashion onder meer Miss Etam overnam, kon hij volgens de toen geldende regeling als ‘starter’ geen aanspraak maken op de NOW-regeling, red.)

‘Hierdoor was de vennootschap voor het personeel eind januari niet in staat om de salarissen te betalen. Wij vonden dat wrang en onnodig: diezelfde werknemers klopten na het faillissement alsnog bij het UWV aan om aanspraak te maken op de loongarantieregeling. Wij zeggen dan: had de medewerkers aan boord gehouden. Wij hadden de winkels liever geopend met het ‘oorspronkelijke’ personeel van Miss Etam, dat bekwaam en deskundig is.

‘Ik begrijp de boosheid van de medewerkers. Ik ben ook boos: buiten onze schuld moesten we in opdracht van de overheid onze winkels sluiten. Dan kan toch niet verwacht worden dat we honderdduizenden euro’s aan salarissen blijven doorbetalen zonder compensatie in de vorm van NOW, terwijl er vanwege de lockdown nul euro omzet wordt gedraaid?

‘Een doorstart doe je het liefst met het behoud van zo veel mogelijk werkgelegenheid. Maar daar hoort – helaas – vaak ook bij dat er ingrijpende besluiten moeten worden genomen, zoals het verkopen van noodlijdende of te kostbare bedrijfsonderdelen. Ik word neergezet als een ‘uitverkoper’. Dat beeld is onjuist, maar om de patiënt beter te maken zijn vaak wel bittere medicijnen nodig.’