Opeens zat De Jager met Bush aan tafel

Hij is invloedrijker dan menig minister. Zo zat hij zaterdag opeens bij Bush aan tafel. En hij is de ideale kandidaat voor vrijgezellen. Een profiel van Jan Kees de Jager.

Door Douwe Douwes en Kim van Keken

Oans bin Zunig. Oftewel: staatssecretaris De Jager (CDA) van Financiën is het vleesgeworden Zeeuwse gezegde voor spaarzaamheid. De ondernemer pur sang opereert in de luwte op atypisch Haagse wijze. Komt soms wat onhandig en verlegen over. Maar is dat allerminst. De Jager is sluw, weet wat hij wil en kan keihard zijn als het moet.

Niet voor niets heeft premier Jan Peter Balkenende juist hem als handig oliemannetje op het belangrijkste departement gezet. Vlak na de harde verkiezingsstrijd in 2006 was de band tussen de CDA-premier en PvdA-minister Wouter Bos van Financiën er een vol achterdocht. De premier zocht een slimme vent, die tegenwicht kon bieden aan de sluwe Bos.

Whizzkid
Dat werd De Jager (39) dus, in het CDA bekend als de whizzkid tussen traditionele land- en tuinbouwondernemers. Een snelle ict’er die vier studies afrondde, en al jaren op de partijcenten lette. Eerst bij de jongeren, het CDJA, later bij de volwassen partij. ‘Het kostte hem niet veel moeite zijn dossiers te leren. Nu beheerst hij ze met de voeten op tafel’, zegt Bos.

Opvallend snel wist De Jager het vertrouwen van de PvdA’er te winnen. ‘We zijn generatiegenoten, het klikte meteen. We helpen elkaar.’ Zo was de rol van De Jager bij de onderhandelingen over de Miljoenennota afgelopen zomer cruciaal. Die dreigden op een stevige confrontatie uit te lopen tussen de twee grootste regeringspartijen. Maar tegen alle verwachtingen in werd soepel een akkoord bereikt. ‘Hij was het cement tussen mij en Balkenende. Ik heb hem erbij gevraagd, in de hoop dat er meer vertrouwen tussen Jan Peter en mij kwam. Dat kwam inderdaad uit.’

Krabbel
En onder het contract waarmee de staat ABN Amro en de Nederlandse tak van Fortis kocht, staat niet de handtekening van de premier. Ook niet die van de minister van Financiën. Het is de krabbel van staatssecretaris De Jager waarmee Nederland voor een slordige 17 miljard euro twee banken en een verzekeraar kocht.

Als vertrouweling van Balkenende ging De Jager afgelopen weekeinde mee naar Washington voor de top van de G20, de belangrijkste economieën. Wegens het overlijden van Balkenendes vader was het de staatssecretaris die achterbleef bij de onderhandelingen over de kredietcrisis en aan tafel zat met de machtigste wereldleiders, onder wie de Amerikaanse president Bush.

Ook al is De Jager bij het grote publiek onbekend, hij is invloedrijker dan menig minister. ‘Je bent aan het slapen als je niet ziet hoe hij groeit’, zegt Pieter van Geel, CDA-fractieleider in de Tweede Kamer.

Het vrije gevoel
Jan Cornelis de Jager werd in februari 1969 geboren in het Zeeuwse Kapelle en hij komt uit een echt CDA-gezin, in zijn geval uit de antirevolutionaire hoek. Vader Wim de Jager was fruitteler: appels, peren en pruimen. En zoals iedere tuinderszoon ontdekte de kleine Jan Kees het vrije gevoel in de boomgaarden. School ging hem makkelijk af, dus er was tijd genoeg om met vriendjes boomhutten te bouwen, te fotograferen en bijen te houden.

Tijdens zijn economische studie aan Nyenrode viel hij nauwelijks op, hij stond bekend als ‘aardige kerel’. Hij ontmoette er zijn latere zakenpartner Karel van der Woude. Ze werden huisgenoten tijdens een tweede studie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Met een biertje erbij filosofeerden ze over een bedrijfje dat in 1992 vorm kreeg. Het plan was om informatiezuilen te exploiteren voor grote winkelketens als de Bijenkorf, Bruna en de HEMA. Daar konden klanten meer te weten komen over de producten.

Brakke huurauto
Met een brakke huurauto van Rent-a-second-hand, waarvan de deur aan de bestuurderskant niet open kon en die voor alle zekerheid op ruime afstand van de cliëntèle werd geparkeerd, reden ze hun computers en projectoren naar hun klanten. Als die het kantoor van Spectra Vision met eigen ogen wilden zien, kreeg iedereen in het studentenhuis de opdracht stil te zijn. Wie het bedrijf belde, liep kans om via *21 te worden doorverbonden naar Kapelle, waar moeder De Jager de telefoon opnam als ‘secretaresse’.

In de uitbundige tweede helft van de jaren negentig, waarin iedereen die iets met computers deed gemakkelijk geld kon verdienen, floreerde ook Spectra Vision. Maar toen de internetzeepbel in 2000 klapte, wierp het behoudend ondernemen van De Jager en Van der Woude zijn vruchten af. Talloze beginnende bedrijfjes vielen om die vooral oog hadden gehad voor hun burn rate, het tempo waarin je er geld doorheen kon jagen. Maar Spectra Vision – inmiddels omgedoopt tot ISM – nam in die periode zelfs bedrijven over.

Intussen bleef De Jager actief in de partij. Zo schreef hij mee aan het verkiezingsprogramma van 1998. De Jager werd later penningmeester in het dagelijks bestuur van de partij, en de premier vroeg hem lid te worden van het Innovatieplatform. ‘De Nederlandse Bill Gates’, noemde een enthousiaste Balkenende de jonge ondernemer. Een zuinige ondernemer ook. De penningmeester vond het chique onderkomen van het CDA te duur, en kocht een nieuw, goedkoper pand in de Haagse Schilderswijk. Wel een monumentaal pand.

Ingewijden verbaasde het niet dat De Jager begin 2007 bij de formatie in beeld kwam. ‘Gezien de tijd en de energie die hij erin stopte, was het geen verrassing dat hij werd gevraagd als staatssecretaris’, zegt Van der Woude.

Achterlaten
De Jager stond voor een moeilijk besluit. ‘Als je een bedrijf hebt opgebouwd, is het heel moeilijk om dat achter je te laten’, zegt oud-Kamerlid Jules Kortenhorst (CDA), die De Jager in de campagne had leren kennen. ‘Zeker als je er zo abrupt afscheid van moet nemen, omdat je in het kabinet komt.’

En meteen kwam er gedonder. Het televisieprogramma NOVA en de Volkskrant berichtten over onregelmatigheden bij een dochteronderneming van ISM: er zouden geen pensioenpremies zijn afgedragen en de ondernemingsraad zou zijn gefrustreerd. Een commissie concludeerde dat er ‘onvolkomenheden en kinderziekten’ waren geweest, maar dat De Jager niet laakbaar had gehandeld.

En er kwam een tweede hoofdpijndossier: de Belastingdienst. Na jaren van bezuinigingen, reorganisaties en verouderende automatisering was de dienst in extreem zwaar weer terechtgekomen. Belastingaangiften waren zoek, zuigelingen kregen heffingen opgelegd. De dienst zelf kampte met slechte interne verhoudingen.

Schuld
Ewout Irrgang, Kamerlid voor de SP, zocht niet meteen de schuld bij de nieuwe staatssecretaris. Maar het optreden van De Jager boezemde hem ook niet echt vertrouwen in. ‘Ik kreeg de indruk dat hij er geen controle meer over had, dat hij werd geleefd door zijn ambtenaren. Hij is wel langs het randje van de afgrond gegaan.’

Toen de computers 730 duizend aangiften kwijtmaakten, was voor de Kamer de maat vol. In een besloten vergadering overlegde het parlement met De Jager over het aanblijven van topambtenaar Thunnissen: zeer uitzonderlijk in de Nederlandse verhoudingen. Naar buiten toe bleef De Jager Thunnissen steunen, een paar maanden later vertrok zij naar Verkeer en Waterstaat.

De Jagers eerste Belastingplan was een kleine revolutie. Er kwam een belasting op verpakkingen, een vliegtaks, en een zwaardere heffing op vuilere auto’s. Recht uit het groene hart van De Jager, zegt oud-Kamerlid Kortenhorst, die nu voor een non-profitorganisatie werkt die zich inzet voor milieubehoud. ‘Het is illustrerend dat hij al in een milieuvriendelijke Prius reed zonder dat hij in beeld was voor een staatssecretariaat.’

Prettig verrast
Zelfs Kees Vendrik van GroenLinks was positief. ‘Ik was in het begin prettig verrast door zijn ambitie. Dat hij er niet voor terugdeinsde om fiscaliteit in te zetten als beleidsinstrument, meer dan alleen geld ophalen. Dat is een krachtig instrument voor milieubeleid.’

In het woensdag te behandelen Belastingplan staan geen ambitieuze nieuwe milieuplannen, ziet Vendrik tot zijn leedwezen. ‘Waar is de echte Jan Kees de Jager?’

De Jager (ook wel Mister Coca Cola genoemd om zijn ‘verslaving’ aan deze frisdrank) heeft nu minder tijd voor uitgebreide etentjes met vrienden. Bij een bezoek aan Amsterdam worden uit efficiency vier afspraken op een dag gepland. En waar de vrijgezelle De Jager vroeger het liefst zelf Chinees of Thais kookte, mag nu een ander dat doen.

Afspraakjes
Maar tijd voor afspraakjes heeft hij nauwelijks. ‘Hij zoekt een vrouw met wie hij kan lezen en schrijven’, zegt een goede vriend. Staatssecretaris Jack de Vries (CDA) die als spindoctor van Balkenende de naam De Jager aandroeg: ‘Hij is slim, grappig en kan goed koken. Een ideale kandidaat dus.’

De vraag is of hij dit langer dan een termijn wil. Volgens zijn politieke baas Wouter Bos zit er zeker nog meer in het vat. ‘Hij is eerlijk, capabel en veelbelovend. Ik denk dat hij nog wel minister wordt.’

Wat hem drijft? ‘Je wilt iets betekenen, besturen, nalaten. Op je grafsteen moet staan: Hij was iemand’, zegt fractieleider Van Geel. ‘Geen ideologische scherpslijper, wel een oplossingsmachine. Heel pragmatisch.’ En een onafhankelijke geest, zegt iedereen. Anders dan veel politici heeft De Jager een wereld om op terug te vallen.

Jan Kees de Jager met president Bush zaterdag. (ANP) Beeld
Jan Kees de Jager met president Bush zaterdag. (ANP)
Meer over