Opeens is Van Mierlo mensenrechtenkampioen

Even leek het er op dat het paarse kabinet slechts de koopman zou spelen, maar de dominee is toch weer terug in de Haagse politiek....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

Ook als EU-voorzitter heeft Van Mierlo niet meer gedaan op mensenrechtengebied dan zijn voorgangers. En toch wordt Van Mierlo in de Kamer geprezen om de wijze waarop hij in Genève China heeft aangepakt, terwijl de rede die hij daar hield zeer gematigd was. Wellicht heeft de ongekend felle reactie van China ertoe bijgedragen dat Van Mierlo opeens mensenrechtenkampioen is geworden in eigen land.

De kritiek van met name PvdA-woordvoerder van Traa, die Van Mierlo tijdens de begrotingsbehandeling eind vorig jaar op mensenrechtengebied 'onzichtbaar' vond, is nu verstomd.

Van Traa had zijn kritiek kort daarvoor al geuit in Voorbij de waterlinie, een PvdA-nota over buitenlands beleid. Door Van Mierlo hard aan te pakken in de Kamer, kon Van Traa zijn eigen partijbestuur laten zien dat hij het niet zo slecht meende. Want dat bestuur had er bij Van Traa over geklaagd dat het mensenrechtenhoofdstuk in de nota veel te slap was. Zo is Van Traa, net als Van Mierlo, een beetje een mensenrechtenkampioen geworden, ondanks zichzelf.

De PvdA, en met haar de rest van de Kamer, is vol lof over de wijze waarop Van Mierlo druk uitoefent op de Indonesische regering voor een betere behandeling van vakbondsleider Pakpahan.

Maar de Kamer heeft er aan moeten wennen dat Van Mierlo in de regel niets ziet in het boeken van gemakkelijke successen in eigen land, door in het buitenland hoog van de toren te blazen over schendingen van de mensenrechten. Nu moet rekening worden gehouden met de economische opkomst van ontwikkelingslanden.

Die konden vroeger nog worden gechanteerd met het staken van de ontwikkelingshulp als de mensenrechten werden geschonden. Tegenwoordig moet een Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken er echter rekening mee houden dat de Aziatische Tijgers daar niet meer van onder de indruk zijn, en hem breed lachend de deur wijzen.

Van Mierlo maakte een slechte start na zijn aantreden als minister, doordat hij er niet in slaagde de Kamer goed uit te leggen wat het nieuwe was aan zijn mensenrechtenbeleid. Bovendien maakte hij een slechte beurt door de mensenrechten tijdens de herijking van het buitenlands beleid te vergeten. Onder druk van de Kamer richtte hij inderhaast een Directie Mensenrechten op.

Die directie heeft onlangs, na veel gepieker, de zogeheten Derde Voortgangsnotitie over de rechten van de mens in het buitenlands beleid doen verschijnen. Sommige diplomaten rond Van Mierlo vinden het jammer dat de notitie niet wat scherper is uitgevallen. De minister ligt volgens deze diplomaten met zijn uitspraken over de mensenrechten mijlen voor op de brave ambtelijke tekst.

Vandaag wordt in de Tweede Kamer het drie weken geleden afgebroken overleg over de mensenrechten hervat. Dan zal blijken of het voorstel van Van Traa om niet langer geld van Ontwikkelingssamenwerking te gebruiken om de handel met China te bevorderen, zolang het stelselmatig de mensenrechten schendt, het haalt.

Premier Kok en minister Van Mierlo hebben in 1995 tijdens een reis naar China een financieel pakket van vijfhonderd miljoen gulden aangeboden, dat voorziet in zachte financiering van ontwikkelingsrelevante export van Nederlandse bedrijven. Van dat bedrag is inmiddels tachtig miljoen gulden besteed. Het overleg over de besteding van de rest is gestaakt, als gevolg van de recente ruzie met China.

Als het aan minister Pronk voor Ontwikkelingssamenwerking ligt, gaat deze zogeten ORET-hulp gewoon door. Pronk beklaagde zich twee jaar geleden nog over het koopmansgedrag van Kok en Van Mierlo in China. Kok antwoordde toen vilein dat vooraf netjes was overlegd met Pronk.

Die speelde dan ook toneel. Via de ORET wilde Pronk een poot aan de grond krijgen in China om aan armoedebestrijding te gaan doen, en om zodoende te kunnen meepraten in Peking. En zo heeft Nederland als enige een bilaterale hulprelatie met China, dat een overschot heeft op zijn handelsbalans. Pronk toch als koopman? Deze draai kan er ook nog wel bij, zeggen zijn critici.

Ewoud Nysingh

Meer over