VIER VRAGEN

Opeens is Peru het zwaarst getroffen coronaland ter wereld. Hoe kan dat?

Uit nieuwe cijfers blijkt dat het aantal coronadoden in Peru een stuk hoger ligt dan tot nu toe werd gerapporteerd, waarmee het land in één klap het zwaarst getroffen is. Het verhaal van Peru is het verhaal van heel Latijns-Amerika: armoede en ongelijkheid zitten een effectieve aanpak van de pandemie in de weg.

Het San Juan Bautista-kerkhof in Iquitos, Peru, in maart dit jaar. De officiële cijfers gaven tot nu toe een veel te laag aantal coronadoden in het land.  Beeld AP
Het San Juan Bautista-kerkhof in Iquitos, Peru, in maart dit jaar. De officiële cijfers gaven tot nu toe een veel te laag aantal coronadoden in het land.Beeld AP

Peru telt plots bijna drie keer zoveel coronadoden, hoe kan dat?

De corona-epidemie in Peru blijkt een factor 2,6 erger te zijn dan de officiële cijfers tot nu toe deden vermoeden. Het Zuid-Amerikaanse land stelde maandag zijn covid-dodental bij van 67 duizend naar ruim 180 duizend. Daarmee is Peru in één klap het zwaarst getroffen land ter wereld met meer dan 500 coronaslachtoffers per 100 duizend inwoners. Het land laat de vorige koploper Hongarije (ruim 300 doden per 100 duizend inwoners) ver achter zich.

null Beeld

Een werkgroep aangesteld door de overheid pluisde de afgelopen tijd door de Peruaanse registratiesystemen en presenteerde maandag zijn schokkende conclusies. Alle data bleken beschikbaar, maar gingen verloren in de excelsheets van de vele zorginstanties en bestuurslagen die samen de data aanleveren voor het officiële dodental.

Epidemioloog Mateo Prochazka, een van de leden van de werkgroep, legt in een reeks tweets uit wat er mis ging. In vier verschillende systemen werden cijfers verzameld, schrijft hij, maar ‘het gezamenlijk gebruik van deze systemen werd niet geïmplementeerd’. Prochazka komt tot de pijnlijke conclusie dat hij en zijn collega’s geen idee hebben hoe er zo geblunderd kon worden. ‘Dat zullen de verantwoordelijke autoriteiten moeten ophelderen.’

Dit klinkt als een enorm schandaal. Gaan de Peruanen al massaal de straat op?

Het nieuws zal door veel Peruanen schouderophalend zijn ontvangen. Op lokale nieuwssites is het een dag later al zoeken naar berichten over de nieuwe cijfers. Peru behoorde, ook met het te laag geregistreerde dodental, al tot de landen die het meest hebben te lijden onder de pandemie. Of de situatie nu erg of nog erger is, maakt in de praktijk weinig uit voor miljoenen Peruanen die elke dag moeten verdienen wat ze nog dezelfde dag nodig hebben, een probleem die enkel is gegroeid sinds het uitbreken van de pandemie.

Bovendien is er geen regering om tegen te protesteren. Het land wordt geleid door de derde interimpresident in vijf jaar tijd en gaat sinds november vorig jaar van politieke crisis naar politieke crisis. Komende zondag gaan de Peruanen naar de stembus om in een tweede, beslissende verkiezingsronde een nieuwe president te kiezen. De huidige waarnemend president Francisco Sagasti scheept zijn opvolger op met het nieuwe dodental . Andersom beredeneerd: hij bewijst de volgende president een dienst door de zure appel nu alvast te presenteren.

Die volgende president kan sowieso de borst natmaken. Het vertrouwen van de Peruanen in hun politici verkeert op een dieptepunt. Het is veelzeggend dat de twee kandidaten die doorgingen naar de tweede ronde – de rechtse Keiko Fujimori (dochter van de omstreden ex-president Alberto Fujimori) en de linkse schoolmeester Pedro Castillo – in de eerste ronde ieder minder dan 20 procent van de stemmen haalden. Tweederde van de Peruanen stemde op andere kandidaten.

Kunnen we nog meer coronaverrassingen verwachten uit Latijns-Amerika?

Het lijkt van een ongekend amateurisme dat een overheid de plank met bijna een factor drie misslaat, maar het is wellicht een grotere prestatie dat Peru in staat blijkt gedurende de pandemie het dodental bij te stellen naar een accurater cijfer. Peru is zonder twijfel niet het enige land dat systematisch te weinig slachtoffers rapporteerde.

Opzet kan een rol spelen, lagere cijfers staan beter dan recordaantallen doden, of je nu burgemeester bent van een klein dorp in de Andes of president van het grootste land van Zuid-Amerika (zo publiceerde het Braziliaanse zorgministerie gedurende een periode enkel nog de dagelijkse cijfers en liet de totalen achterwege, zo zag het dagrapport er een stuk minder heftig uit).

Maar het grootste obstakel is de lokale bureaucratie. Peru bestaat bijvoorbeeld uit regio’s, departementen, provincies en districten, oftewel een enorme hoeveelheid aan lokale besturen. Elke coronadode (van wie officieel is vastgesteld dat covid-19 de doodsoorzaak was) legt een lange weg af van het lokale ziekenhuis of mortuarium naar de officiële statistieken. In die wirwar werden systemen niet aan elkaar gekoppeld en aantallen niet opgeteld.

In landen als Ecuador, Bolivia, Argentinië, Brazilië en Mexico is de bureaucratie minstens zo complex. Officiële dodentallen zijn benaderingen van de werkelijkheid. De Mexicaanse overheid gaf eind maart toe dat de pandemie waarschijnlijk zo’n 60 procent meer Mexicaanse slachtoffers eist dan de statistieken weergeven. Die conclusie was gebaseerd op statistieken over algehele oversterfte, in tegenstelling tot het nieuwe Peruaanse cijfer dat specifiek coronagevallen betreft, maar ze toonde hetzelfde: de overheidscijfers zitten er flink naast.

Ondanks die onthulling ging Mexico op dezelfde voet verder, het te lage dodental wordt nog steeds gehanteerd als het officiële cijfer. Ook op de website van de Peruaanse overheid is het cijfer nog niet aangepast.

Hoe kon Peru uitgroeien tot het zwaarst getroffen land wereldwijd?

Het verhaal van Peru is het verhaal van heel Latijns-Amerika: armoede en ongelijkheid maakten een effectieve bestrijding van de pandemie onmogelijk. Ruim 60 procent van de Peruanen heeft geen vast werk, geen contract en al helemaal geen vangnet bij werkloosheid. Zij verdienen hun dagelijkse geld op markten, in restaurants, als schoonmaker, taxichauffeur, straatverkoper.

Hoewel Peru in de eerste coronamaanden een strenge, door het leger gehandhaafde lockdown instelde, sijpelde corona toch door de maatregelen heen. Veel mensen hebben geen koelkast en moesten alleen al daarom naar buiten om dagelijks vers eten te kopen. Anderen raakten besmet in de rij voor de bank, wachtend op een kleine coronabonus van de regering.

Alleen een massale vaccinatiecampagne kan werkelijke verandering brengen in de Peruaanse situatie, maar er is nog een lange weg te gaan. De vaccinatiecampagne begint net op gang te komen, Peru heeft inmiddels 1,4 miljoen vaccins ontvangen van de 48 miljoen die zijn besteld bij verschillende producenten. Zelfs als al die prikken worden geleverd, ziet het ernaar uit dat het land alsnog vaccins tekort komt om alle 33 miljoen Peruanen twee keer in te enten.

Meer over