Opeens een crimineel

Er was een tijd dat de Haagse informatiehandelaar en privédetective Michel Kraay (42) het gevoel had dat hij alle privacygevoelige informatie heel Nederland kon achterhalen.

Kraay leefde er goed van. Er was (en is) een enorme vraag naar vertrouwelijke informatie die langs officiële weg niet te achterhalen is, zegt hij. Advocaten, curatoren, ruziënde echtgenoten en zakenpartners, criminelen, journalisten: er zijn altijd partijen die meer willen weten van hun opponenten dan uit openbare bronnen te destilleren is.

Logisch dus, dat er een grijs – zo je wilt zwart – circuit bestaat, van mannetjes en bedrijfjes die dit soort gegevens tegen betaling leveren.

Mannetje
Kraay was zo’n mannetje. De Hagenaar was tussen 2000 en 2003 een van de meest gevraagde leveranciers van privacygevoelige informatie in Nederland. Hij was snel, accuraat, handig, en voor niemand bang. Hij belde onder valse naam en met een uitgebreide serie smoezen met de Belastingdienst, opsporingsdiensten, de politie, het bevolkingsregister, het UWV of de Sociale Dienst.

Vrouw: ‘Goedemiddag, u spreekt met Suzanne.’

Michel: ‘Hai Susan, Peter, parket Utrecht, hoi. Kun je even een dingetje in VIP [intern justitiesysteem, red] nakijken?’

Vrouw: ‘Ja, even kijken. Even inloggen.’

Vrouw: ‘Sorry, moet even niezen* Wat is de achternaam?

Michel: ‘Dat is Veenstra. 12 januari 1965.’

Vrouw: ‘Even kijken. Veenstra zeg je, he?’

Michel: ‘Hij kan onbekend zijn hoor.’

Vrouw: ‘Ja, hij is onbekend, ja.’

Michel: ‘Oké, je hebt in VIP gekeken, he?’

Vrouw: ‘Ja.’

Michel: ‘Wat is jouw doorkies als ik vragen mag?’

Vrouw: ‘Uh, 2075.’

Michel: ‘Oké, nee, onwijs bedankt, doei doei.’
Tap 7 maart 2003.
Beller: Michel. Gebelde: justitie Den Bosch

Kraays ‘private AIVD’ draaide volop, tot 15 april 2003. Op die dag lichtte een 14 man tellend arrestatieteam hem van zijn bed en voerde hem af naar het huis van bewaring in Zoetermeer. Daar zat hij een halfjaar in voorarrest, waarna hij werd veroordeeld tot een jaar cel, waarvan de helft voorwaardelijk. Daarmee is de Hagenaar voor zover bekend de enige Nederlander die recent tot een gevangenisstraf is veroordeeld op grond van de wet op de privacy.

Verbolgen
Vijf jaar later is Kraay nog steeds verbolgen. Hij is de enige die echt gestraft is voor de handel in persoonsgegevens. En hard ook. Behalve dat hij een halfjaar in de cel zat, vorderde justitie al zijn verdiensten uit de jaren dat hij mensen en bedrijven natrok. Kraay schikte voor 110 duizend euro met justitie, en heeft 40 duizend euro betaald aan advocaatskosten.

‘Ik denk wel eens: had ik maar echt iets crimineels gedaan,’ zegt hij. ‘Dan was er een resocialisatieprogramma voor me geweest, hadden ze een huisje voor me gezocht en geholpen met het vinden van een baan. Maar niets van dat al.

‘Mijn beste vriend zei tegen me: het was niet fris wat jij deed. Maar ik zag dat anders. Er is altijd spanning tussen het recht van burgers op privacy, en de belangen van slachtoffers en gedupeerden – die zo veel mogelijk willen weten van de dader.

‘Ik hielp bedrijven die opgelicht waren, verzekeraars met het traceren van wanbetalers, en nette advocaten. Die wilden bijvoorbeeld beslag leggen op bankrekeningen en bezittingen, maar wisten niet waar ze moesten zijn.

Peter R. de Vries
‘Ik werkte ook voor de media, zoals de redactie van Peter R. de Vries. Ik heb in een aantal strafzaken cruciale informatie achterhaald. De methodes die ik hanteerde, bleken niet door de beugel te kunnen, maar de resultaten droegen wel degelijk bij aan een betere wereld.’

Kraay dacht tot zijn aanhouding dat hij weg zou komen met zijn werk. ‘Ik wist niet dat ik een misdrijf pleegde waarvoor ik in de cel zou kunnen belanden. Er waren voorheen wel boetes uitgedeeld voor het langs illegale weg verkrijgen van informatie, maar dat was het dan. Ik werkte veel in opdracht van informatiebureau Mariëndijk, de marktleider in Nederland. Zij zouden de boete wel betalen, dacht ik.’

Michel: ‘Met Peter, hoofdkantoor. Kunt u een dingetje nakijken, ik heb een storing.’

Hij wordt doorverbonden, en vraagt debet of creditstand

Medewerker Staal Bankiers: ‘En ik spreek met?’

Michel: ‘Van Nelzen van het hoofdkantoor. Het gaat om een opname van 1.000 euro.’

Medewerker: ‘Ik verbind je even door met mijnheer Temmink, uw relatiemanager.’

Michel: ‘Wacht effe, je spreekt niet met de klant zelf, maar met een collega.’

Medewerker: ‘Een collega, aha, dat hoorde ik effe niet. Hij staat in ieder geval debet, bijna 6.000 euro.

Michel: ‘O ja, die hebben ze al uit handen gegeven. Dan heb ik er hier nog één.’
Tap 4 april 2003.
Beller: Michel. Gebelde: Staal Bankiers, Den Haag

Doodsbang
Nog geen twee weken na bovengenoemd gesprek vond Kraay zichzelf terug in het huis van bewaring. ‘Een aantal mannen naar wie ik onderzoek had gedaan, was daar ook gedetineerd. Die mannen – een telg uit een berucht zigeunergeslacht, een kerel die voor moord vastzat, twee zware drugsjongens – moesten mij niet. Ze wisten niet dat ik hen had nagetrokken, maar vermoedden wel iets. Het was doodeng. Ik ben een aantal weken mijn cel bijna niet afgeweest, uit vrees dat me iets zou overkomen.

‘Later werd ik overgeplaatst, en dook er opeens een kerel op waarvan ik nu vrijwel zeker weet dat hij informant was van justitie. Hij wilde alles van me weten. Of ik geld had weggesluisd naar Zwitserland, wat ik wist over Volkert van der G., noem maar op. Ik kon al die maanden bijna niets vertellen. Stel je voor dat mijn medegedetineerden uit de krant hadden vernomen dat ik in hun zaak had zitten roeren.

‘Na een halfjaar zitten, diende mijn zaak. Ik kwam, na aftrek van voorarrest, direct vrij. Geweldig, maar ik zat zakelijk en emotioneel helemaal aan de grond. Opeens was ik een crimineel, in plaats van de man die voor gerespecteerde opdrachtgevers cruciale informatie wist op te duikelen.’

Geachte heer,

Namens de Staat der Nederlanden (ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) vraag ik uw aandacht voor het volgende.

De Staat heeft een vordering van f 263.939,65 op ..., geboren te Tilburg. Het ministerie verzocht mij nogmaals onderzoek te laten verrichten naar de financiële positie van betrokkene.

Gaarne verneem ik of u hiertoe bereid bent en zo ja, wat de kosten zijn en binnen welke termijn het onderzoek kan worden afgerond.

Hoogachtend Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn
Advocaten & Notarissen
Fax van 15 oktober 2001 aan Mariëndijk, onderzoek door Michel

Vrijuit
Tot Kraays verbazing kregen zijn voormalige collega’s en opdrachtgevers boetes of taakstraffen, troffen zij schikkingen, of gingen ze helemaal vrijuit. Tot op de dag van vandaag zijn zij actief op de markt voor persoonsgegevens, waar Kraay zich niet meer wil laten zien. ‘Ik word nog geregeld benaderd door bedrijven en particulieren die willen dat ik iemand natrek. Ik begin er niet meer aan.’

In plaats daarvan kiest de informatiehandelaar in ruste voor de schijnwerpers van de openbaarheid. Kraay heeft zijn gehele strafdossier en alle mappen met verzoeken van opdrachtgevers bewaard, en is die sinds begin dit jaar stapsgewijs op zijn website www.michelkraay.nl aan het publiceren.

‘Ik wil niet meer aan privacy verdienen. Mijn site moet een baken worden, maar wel een die gratis is. Eigenlijk moeten alle ambtenaren, bankpersoneel en medewerkers van bedrijven en organisaties die persoonsgegevens beheren mijn site lezen. Passen zij zelf wel genoeg op als ze iemand aan de telefoon krijgen? Waar moeten ze op letten? En in hoeverre is de overheid tegenwoordig – nu op honderden plaatsen gevoelige gegevens staan geregistreerd – nog wel in staat de privacy van burgers te beschermen?’

Inloggen
Aan de teller van zijn website kan hij zien dat zijn voormalige opdrachtgevers veelvuldig inloggen om in de gaten te houden of Kraay niet te privacygevoelige naspeuringen op het internet zal zetten.

Terwijl dat precies is wat hij beoogt. Aan de hand van de opdrachten wil hij laten zien dat hij ten onrechte de kat heeft gekregen. Dat hij alleen kon functioneren omdat andere informatiemakelaars opdrachten naar hem doorspeelden. En omdat de ‘halve bovenwereld’ op zoek was naar persoonsgegevens die wel worden geregistreerd, maar voor eerlijke burgers niet te achterhalen zijn.

De opdrachtlijsten geven – zowel wat opdrachtgevers betreft als wat de personen betreft die Kraay natrok – een onthullend inkijkje in hoe er werd omgegaan met persoonsgegevens. Grote advocatenkantoren als Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn (de landsadvocaat, die in opdracht van de overheid optreedt), De Brauw Blackstone en Nauta Dutilh, de accountants van Deloitte, uitkeringsinstanties als het UWV en het GAK, maar ook media als Panorama en Peter R. de Vries, wisten de weg naar Kraay en Bureau Mariëndijk – diens voornaamste opdrachtgever – te vinden.

Landsadvocaat
De landsadvocaat laat in een reactie weten te betreuren dat zij in het verleden enkele malen langs dubieuze weg verkregen persoonsgegevens heeft gekocht. ‘Wij hebben het helemaal uitgezocht, en werken sindsdien met één bureau dat zich aan de gedragsregels houdt’, laat een woordvoerster weten.

De website van Kraay wordt intussen door Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn nauwlettend in de gaten gehouden, zegt zij. ‘Als daarop documenten verschijnen die de privacy van onze klanten aantasten, zullen wij stappen ondernemen.’

Michel, wederom een spoedklus.

Gaarne justitieel verleden van John Mieremet.

Graag leveren op 22/2 (morgen!)

Groet, Roy
Fax 21 februari 2001

Opvallend
De nadien in Thailand doodgeschoten beroepscrimineel John Mieremet was lang niet de enige opvallende persoon die door Kraay werd nagetrokken.

Tussen 2000 en 2003 achterhaalde Kraay bijvoorbeeld de banksaldi van een bekende dirigent die een forse betalingsachterstand had bij zijn accountant; zocht hij uit of er een gerechtelijk vooronderzoek liep tegen DSB-voorman Dirk Scheringa; achterhaalde hij of een nadien voor narcoticahandel aangehouden Colombiaan veilig op het vliegtuig kon stappen; peuterde hij de banktegoeden van Bank Labouchere bij De Nederlandse Bank los en leverde hij de adresgegevens van de van moord verdachte verpleegster Lucia de B.

En zo kan hij nog wel even doorgaan.

Onderspit
Maar met zijn eigen website en met de stichting die hij aan het oprichten is, wil hij een geheel andere weg in slaan. Hij wil zich inzetten voor burgers die tegenover de overheid zijn komen te staan, en in die confrontatie het onderspit hebben gedolven.

‘Ik ben cynisch over het machtsvertoon van de staat. In mijn eigen rechtsgang heb ik de onevenredige inzet van macht door de overheid gezien. Er was een probleem met de privacy – en dat is allemaal in mijn schoot gedumpt. Terwijl ik functioneerde bij de gratie van de opdrachten die ik kreeg van overheidsdienaren, zoals de landsadvocaat, ministeries en curatoren.’

Kraays voortwoekerende onvrede wordt gevoed door het feit dat hij de verboden handel in persoonsgegevens, adressen, kentekens en banksaldi gewoon ziet doorgaan. Vorig jaar belde hij tien detectivebureaus op – vanzelfsprekend met verdraaide stem en onder een valse naam. Of zij hem tegen betaling vertrouwelijke persoonsgegevens konden leveren.

Het bleek geen enkel probleem.

Michel Kraay (Marcel van den Bergh/ de Volkskrant) Beeld
Michel Kraay (Marcel van den Bergh/ de Volkskrant)
Meer over