'Op mijn ezel terug naar Mexico? Ik ken dat land niet eens'

Het Amerikaanse El Cenizo heeft Spaans ingevoerd als voertaal. Het stadje helpt ook niet mee bij de jacht op illegalen....

Flora Barton, een van de twee wethouders van El Cenizo, kan de racistische reacties en de doodsbedreigingen nog steeds niet begrijpen. Kort na het controversiële besluit van het gemeentebestuur Spaans als officiële voertaal in te voeren, stond de telefoon in het houten stadhuisje roodgloeiend. 'Als je alleen Spaans spreekt, ben je toch niet minder Amerikaans?'

Anonieme bellers uit alle uithoeken van de VS dreigden de burgemeester en wethouders te vermoorden of het hele stadje in de fik te steken. De organisatie English First sloeg via het Internet en in het Congres alarm, omdat volgens de rechts-nationalistische taalpuriteinen uit Virginia El Cenizo 'het Quebec van de Verenigde Staten' dreigde te worden. English First heeft bijgehouden dat er sinds 1974 ruim 3530 miljard dollar is 'verspild' aan tweetalig onderwijs. Andere xenofobe groepen zeiden te vrezen dat El Cenizo 'de balkanisering van de VS' inluidt.

'Als jullie mijn taal niet begrijpen, moeten jullie op je ezels terug naar Mexico', foeterde een gastheer van een talkshow uit Baltimore. 'Dit is Amerika. Jullie moeten Amerikaans spreken. Jullie Mexicanen hebben jullie eigen taal. Weten jullie waarom ik geen Mexicaans hoef te leren? Omdat dit godverdomme Amerika is. Sodemieter op naar jullie eigen land.'

Flora Barton (34) wist niet wat haar overkwam. 'Ik ben Amerikaanse. Ik ben hier geboren. Mijn vader komt uit Birmingham en mijn moeder uit San Antonio. Op mijn ezel terug naar Mexico? Ik ken dat land niet eens.'

Het gemeentebestuur nam afgelopen augustus twee besluiten die wereldwijd aandacht kregen in de media. El Cenizo zou voortaan nooit meer met de grenspolitie, de migra, samenwerken bij de jacht op illegale migranten uit Mexico, letterlijk op een steenworp afstand van El Cenizo. Alleen de grensrivier de Río Grande scheidt El Cenizo van Mexico. En als klap op de vuurpijl werd het Spaans ingevoerd als officiële voertaal, een unicum in de VS.

'Al die racistische reacties hadden we niet verwacht. We dachten dat iedereen die in de VS woont weet dat er hier allerlei soorten mensen wonen, dat iedereen hier kan dromen over een succesvolle toekomst, dat Amerika iedereen daarbij helpt. Het Quebec van Amerika? Belachelijke onzin', fulmineert wethouder Barton.

'We zijn echt niet op Spaans overgestapt omdat de mensen hier geen Engels verstaan. We weten dat Engels de taal van de VS is. Op scholen wordt hier Spaans en Engels gegeven. Vier van de vijf inwoners zijn tweetalig. Maar in het Spaans kan iedereen zich hier veel gemakkelijker uitdrukken', legt Flora Barton uit in het krakkemikkige stadhuisje. 'Vroeger bekokstoofde het blanke gemeentebestuur hier alles in het Engels. De inwoners voelden zich buitengesloten. We hebben het onderzocht en wat bleek? Tijdens vergaderingen voelen de meesten zich veel meer thuis in het Spaans.'

Volgens wethouder Barton heeft de invoering van het Spaans de betrokkenheid van de inwoners bij het stadsbestuur alleen maar vergroot. 'Iedereen neemt nu deel aan de democratie. We vinden veel gemakkelijker vrijwilligers. De bewoners komen sneller naar ons toe met vragen en verzoeken. Als we belasting innen en in het Spaans uitleggen waarvoor, begrijpt iedereen veel beter dat we er wegen van verharden, een brandweerauto van kopen of er een ambulancedienst naar Laredo voor opzetten.'

Het besluit niet meer mee te werken met de grenspolitie heeft veel kwaad bloed gezet bij de autoriteiten in Texas en de federale regering. De migra heeft vrij toegang tot El Cenizo. 'Laatst ging ik 's nachts bij een vriendin weg die op tien passen van de Río Grande woont. Ik werd onmiddellijk aangehouden. Wat ik daar zo laat nog deed, vroegen ze. Ik moest mijn papieren laten zien. Ze behandelden me als een misdadiger. Wat mij toen overkwam, overkomt velen hier.'

Barton omschrijft het gedrag van de grenspolitie als belachelijk en vernederend. Bijna dagelijks wordt de enige bus naar Laredo aangehouden. Iedere inzittende uit El Cenizo moet dan uitstappen en met een paspoort bewijzen een Amerikaans staatsburger te zijn. 'Dat is vernederend en lastig. Want iedereen komt dan te laat op het werk. Het is toch belachelijk? Je hoeft nergens in Amerika identiteitspapieren bij je te hebben. De inwoners van El Cenizo moeten dat wel.'

'Wij eisen respect van de grenspolitie. De meeste agenten zien er Mexicaanser uit dan ik', gromt Barton. 'De grenspolitie valt ons allemaal onterecht dagelijks lastig, terwijl ze toch onderhand moeten weten wie hier legaal woont. Als iemand hier illegaal de rivier oversteekt, moeten ze die pakken en terugsturen. Maar ze moeten ophouden de legale bewoners continu lastig te vallen. '

De grenspolitie zegt dat B & W van El Cenizo daardoor een schuilplaats voor illegale Mexicanen hebben gemaakt. 'Dat is niet waar. Vraag maar aan de mensen hier: de meerderheid komt uit Houston of Colorado.'

Wethouder Barton is volledig tweetalig. Burgemeester Rafael Rodríguez daarentegen spreekt vrijwel uitsluitend Spaans. 'Engels lezen kan ik wel, maar ik spreek alleen het beetje Engels dat ik op straat heb geleerd. Ik zou meer moeten oefenen, want ik vertel de jeugd hier altijd dat ze zonder Engels weinig toekomst in de VS hebben.' Rodríguez kwam in 1980 illegaal uit Mexico naar de VS. Vier jaar geleden werd hij Amerikaans staatsburger, gebruikmakend van een amnestieregeling.

'Schuilplaats voor illegalen? Onzin. Iedere stad heeft zijn illegalen. Wij ook. We houden niet bij wie hier illegaal woont. Zo'n register bestaat nergens in Amerika. De grenspolitie zei eerst dat er hier meer dan duizend illegalen verbleven. Een poosje later zeiden ze dat 90 procent van inwoners hier illegaal is. De migra is gek. De grenspolitie roept maar wat en weigert met ons te overleggen.'

Rodríguez krijgt nog steeds racistische telefoontjes. In talkshows bellen Amerikanen op die vinden dat El Cenizo geen dollar hulp van de staat Texas of de federale overheid moet krijgen. 'Als dat gebeurt, breekt er hier aan de grens een burgeroorlog uit. Die opbellers weten niet wat we hier aan het doen zijn in El Cenizo.'

Het ministerie van Justitie in San Antonio zegt dat wel te weten. 'Het afschaffen van het Engels als officiële voertaal in El Cenizo is niet verstandig', meent Kenneth Pasquarell, directeur migratie van het federale ministerie in Texas. 'Engels is daarvoor té belangrijk. Engels biedt uitzicht op vooruitgang. Vorig jaar kwamen ruim 660 duizend immigranten legaal de VS binnen. Zeker 20 procent was afkomstig uit Mexico. Nog eens een half miljoen zou Amerika illegaal zijn binnen gepiept. Alle immigranten van de laatste eeuwen waren doordrongen van het nut van het Engels. Het gemeentebestuur van El Cenizo kennelijk niet. Dat is jammer voor de inwoners.'

Ook Juan Solis, Democratisch lid van het Texaanse parlement, heeft zijn bedenkingen. Hij verwijt het gemeentebestuur van El Cenizo niet goed nagedacht te hebben over de gevolgen van de twee controversiële besluiten. 'Het is uit de hand gelopen.'

Solis begrijpt dat het Spaans de betrokkenheid van de inwoners in El Cenizo ten goede komt, maar hamert op het belang van tweetaligheid. 'Alleen Spaans is kortzichtig. Gelukkig wordt er op de scholen in El Cenizo nog wel Engels gegeven, de taal van de macht. Hoewel de Latino's in de VS over een paar jaar de grootste minderheid zijn, heb je in dit land met alleen Spaans geen toekomst.'

George Bush jr., gouverneur van Texas, houdt zich op de vlakte. Hij wil met het oog op de presidentsverkiezingen de Latino's niet van zich vervreemden door de ontwikkelingen in El Cenizo scherp te veroordelen. 'Gouverneur George W. Bush gelooft dat in Amerika bestuurstaken in het Engels moeten worden uitgevoerd', aldus zijn woordvoerster . 'Zijn kantoor heeft contact opgenomen met de federale autoriteiten om zich ervan te verzekeren dat alle wetten, inclusief de illegale-immigratiewetten worden uitgevoerd.'

Meer over