INTERVIEW

'Op IDFA zie je IS indirect'

De Amerikaanse politicoloog en bestsellerauteur Benjamin Barber stelde een Jihad vs. McWorld filmprogramma samen voor het Amsterdamse documentairefestival IDFA. Ook geschikt voor wie zich afvraagt wat je aanmoet met IS, behalve bombarderen.

Bor Beekman
Benjamin Barber. Beeld John FOLEY/Opale
Benjamin Barber.Beeld John FOLEY/Opale

Benjamin Barber, politicoloog en IDFA gastprogrammeur, gaat in de Amsterdamse hotelkamer niet in de stoel pal voor het grote raam zitten. En corrigeert de interviewer, die wel in zicht plaatsneemt en opmerkt dat hij de kogels van de scherpschutter wel zal opvangen. 'Daar moet je geen grappen over maken', zegt de 76-jarige Amerikaanse bestsellerauteur. 'Stel: een lone wolf leest in de krant dat het festival dit jaar een thema heeft dat Jihad vs. McWorld heet, met Barber! Perfect doel: een Amerikaan die over jihad praat in een theater.'

Barber, oud-adviseur van president Clinton, werd uitgenodigd een speciaal programma samen te stellen: vijftien documentaires, die op een of andere manier aansluiten bij zijn bestseller Jihad vs. McWorld. In dat boek uit 1995 splitste de Amerikaan de wereld in twee, elkaar bestrijdende bewegingen: een tribale en een globaliserende, Jihad en McWorld. Volgende week verschijnt een geactualiseerde druk, met als toevoeging een verhandeling over 'ISIS op het internet'.

Voor IDFA gekozen door Benjamin Barber: Among the Believers. Beeld idfa
Voor IDFA gekozen door Benjamin Barber: Among the Believers.Beeld idfa

Effect

Tegelijk is dat ISIS de grote afwezige in de documentaires die Barber selecteerde. Waar IDFA de afgelopen edities veel films vertoonde van filmers die aan konden haken bij de Syrische oppositie, hanteert de Islamitische Staat een stringent mediabeleid. Barber: 'Indirect gaan veel films wél over IS. Niet over het slachtveld, maar over het effect van de strijd.'

Zoals At home in The World, over de opvang van vluchtelingen op een Rode Kruisschool in Denemarken. Of A Syrian Love Story, over een door de oorlog verwoest gezin. 'Films over vluchtelingen, maar óók over de reactie van het Westen. Dat gezin uit A Syrian Love Story vindt een nieuw thuis op het Franse platteland. Hoe denk je dat ze nu zouden worden ontvangen, ná de aanslagen in Parijs?'

Zelfs Steve Jobs: The Man in the Machine, een biografische documentaire over het Apple-opperhoofd, valt te liëren aan ISIS, betoogt de samensteller. 'ISIS verafschuwt alles wat je ziet in de film, maar gebruikt wél de technologie. En zet die in tegen diegenen die het produceren. Op de grond kun je ISIS verslaan, maar er zijn alleen al 45 duizend Twitter-accounts geassocieerd met de radicale islam.'

Alternatief

Bommen werpen helpt niet, meent Barber. 'Als François Hollande aankondigt dat hij ze gaat bombarderen, dan is dat precies wat ISIS wil. Dan komen er kinderen om, kunnen ze makkelijker mensen rekruteren. Het alternatief? Dat is in de geschiedenis altijd hetzelfde geweest: educatie, openheid, multicultuur, assimilatie, gastvrijheid.'

Het belang van onderwijs is zichtbaar in de IDFA-documentaire Among the Believers, over de haat voor de ander die kinderen wordt bijgebracht op religieuze scholen te Pakistan. 'Zo'n documentaire toont een andere zijde van de oorlog met terroristen. De oorlog in de vorm van een imam die een kind van zeven leert dat je ongelovigen moet haten en dat vrouwen niet naar school mogen.'

Barber is blij dat al die filmmakers, anders dan hijzelf, géén politieke filosofen zijn. 'Ze documenteren gewoon, trekken geen conclusies. Dat is zó fijn. Je kunt als kijker zelf verbanden leggen tussen zeer diverse films. Dát is de grote meerwaarde van een filmfestival. Je leert de wereld iets beter begrijpen.'

Meer over