Analyse

Op hoop van zegen gaat de Venezolaanse oppositie in gesprek met de autoritaire Maduro

Op neutraal terrein, in Mexico, gaat de oppositie vrijdag om de tafel met de autoritaire regering-Maduro. Met het risico dat alleen Maduro zelf er garen bij spint.

President Nicolás Maduro van Venezuela achter het spreekgestoelte op de 84ste verjaardag van de Bolivaraanse Nationale Garde (de Venezolaanse militaire politie). Beeld EPA
President Nicolás Maduro van Venezuela achter het spreekgestoelte op de 84ste verjaardag van de Bolivaraanse Nationale Garde (de Venezolaanse militaire politie).Beeld EPA

Het is alsof de ene bokser de ander tegen de vlakte slaat en vervolgens voorstelt om het gesprek aan te gaan. De verslagen bokser knikt het bont en blauwe hoofd in de wetenschap dat een scheidsrechter ontbreekt en de bel nooit zal klinken. Niet eerder stond de oppositie in Venezuela zo zwak tegenover de socialist Nicolás Maduro sinds die in 2013 de macht erfde van de overleden linkse populist Hugo Chávez. Toch gaan afgevaardigden van beide kampen deze vrijdag om de tafel, met het ervaren Noorwegen als bemiddelaar.

De gesprekken duren tot zondag, twee weken later staat nog een ronde gepland. Ondanks de ongelijke uitgangsposities beschouwt Michael Penfold, hoogleraar politieke economie aan de managementopleiding IESA in Caracas, de onderhandelingen als een kans. Een van de laatste voor het sterk verarmde land in het noorden van Zuid-Amerika: ‘Venezuela heeft deze onderhandelingen nodig. Als dit mislukt, raken we nog verder geïsoleerd. Dan haakt de rest van de wereld helemaal af.’

Die wereld is momenteel even aangehaakt, zegt Penfold. De Amerikaanse president Joe Biden zit op één lijn met de Europese Unie, beide westerse machten lijken bereid sancties af te bouwen in ruil voor stappen richting democratisch herstel in Venezuela. Het is een verschil van dag en nacht met Bidens voorganger Trump, die dreigde met militair ingrijpen en juist sanctie op sanctie stapelde.

Embargo’s

De vraag is wanneer het proces als een succes kan worden beschouwd. De oppositie, een bont gezelschap dat elkaar enkel vindt in hun afkeer van Maduro, hoopt op een stappenplan richting ‘eerlijke en transparante verkiezingen’ waarbij de internationale gemeenschap meekijkt. Maduro hoopt de Verenigde Staten te verleiden hun embargo’s op te heffen zodat Venezuela voor handel niet langer is aangewezen op een handjevol ideologische bondgenoten. Het socialistische regime dat heerst over het meest olierijke land ter wereld, importeert benzine uit Iran.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat Maduro zijn tegenstanders ook maar een centimeter ruimte gunt. Tweeënhalf jaar geleden slaagde de zelfverklaarde ‘legitieme president’ Juan Guaidó erin een massaal volksprotest te organiseren. Maar de parlementsvoorzitter verkeek zich op het leger dat geen gehoor gaf aan zijn oproep. Sindsdien heeft de oppositie elke zet tegen de president verloren. Vakkundig verdeelde Maduro zijn tegenstanders en duwde ze één voor één naar de marges.

Vorig najaar nodigde hij met de ene uitgestoken hand oppositieleiders uit om deel te nemen aan parlementsverkiezingen en plaatste hij met de andere hand zijn eigen marionetten in de belangrijkste oppositiepartijen. Het oppositiefront brak, Guaidó pleitte voor een boycot, maar voormalig presidentskandidaat Henrique Capriles overwoog toch deelname en bleek in onderhandeling met het regime over het vrijlaten van politieke gevangenen. Uiteindelijk bleven de meeste oppositiepartijen thuis. Het parlement – hun laatste bastion, dat zij in 2015 verrassend hadden veroverd – kwam opnieuw in handen van Maduro.

De buit lijkt voor de president al binnen, maar toch valt er in Mexico nog meer te winnen, zegt hoogleraar Penfold. ‘De sancties zijn niet het belangrijkste, het regime heeft leren leven met sancties. Maduro zoekt erkenning voor zijn regering. En hij hoopt via deze onderhandelingen de oppositie nog verder te verdelen.’ Het zijn twee stappen naar Maduro’s ‘eerlijke en transparante’ herverkiezing in 2024: een versplinterde oppositie die desondanks meedoet spreidt het bedje voor de president.

Geitenpaadje

Resteert de vraag waarom Maduro’s tegenstanders zich voor dit karretje laten spannen. Het is het enige overgebleven geitenpaadje terug naar de politieke arena, zegt Penfold. ‘Ook de geharde oppositie accepteert dat onderhandelingen onvermijdelijk zijn. Wat wenselijk is, bleek niet haalbaar.’ Politici als Capriles waren al bereid tot onderhandelen, Guaidó schuift volgens de politicoloog aan om zijn leiderschapsrol terug te claimen.

De 28 miljoen Venezolanen die onder Maduro jaar op jaar armer en hongeriger zijn geworden, hebben vrijwel alle vertrouwen in de regering én in de oppositie verloren, zegt Andrés Antillano, socioloog en criminoloog aan de Centrale Universiteit van Venezuela. ‘Venezolanen zien hun politici als dronkaards die vechten om een lege fles.’ De grootste winst van ‘Mexico’ zou weleens in praktische zaken kunnen zitten, zegt Antillano: iets meer economische ruimte voor de bevolking, wat meer geld voor basisbehoeften, het begin van een vaccinatiecampagne.

Meer over