Op heilig gras

Voor de 222ste keer wordt vandaag de Derby, de beroemde paardenkoers gelopen. Het is een van de bijna mythische sportevenementen in Groot-Brittannië....

tekst peter de waard

Wie op Wimbledon luid 'Hup Pete' roept, heeft grote kans dat zijn buren op de tribune informeren: 'Komt u ook uit Holland?' Het Britse sportleven 'vernederlandst'. Het Oranjelegioen heeft dankzij Haagse Barney de dartzaal in Frimley Green al veroverd en zoekt nu naarstig naar nieuwe uitdagingen. Maandagavond 7 mei verzamelde sportminnend Groot-Brittannië zich voor het Crucible Theatre in Shef field, waar de laatste sessie van het wereldkampioenschap snooker werd gehouden.

'Wereldkampioenschap' klinkt misschien overdreven voor een Brits-Iers onderonsje, maar niet alleen Groot-Brittannië is in de ban van de finale. Hoewel er geen landgenoten meer meedoen, hebben 300 duizend Nederlanders op de bbc afgestemd - evenveel als er dagelijks naar het televisiespelletje Lingo kijken.

Vijf dagen later staat de fa Cupfinal op het programma, het oudste jaarlijkse voetbalevenement - en daarom volgens veel Britten vanzelf de belangrijkste voetbalwedstrijd van het jaar. De traditie en het ceremoniële karakter - de samenzang voor de wedstrijd, het voorstellen van de spelers aan de koninklijke gasten en de plechtige uitreiking van de cup - maken de wedstrijd tot een gebeurtenis die zelfs bij spelers die alles al een keer gewonnen hebben, de rillingen over de rug doet lopen.

In de straten van Cardiff - de finale is in verband met de sloop van Wembley 'tijdelijk' verplaatst - deint voor de wedstrijd een zee van Arsenal- en Liverpool-supporters die de kaarten hebben mogen verdelen en zich nu volgieten met bier. De wedstrijd tussen de twee Engelse clubs wordt in vijftig landen ter wereld uitgezonden - waaronder uiteraard ook Nederland.

De Britten hebben grote, mythische sportevenementen te over; de Nederlanders hebben er blijkbaar te weinig (de Elfstedentocht vindt nu eenmaal maar eens in de tien jaar plaats en zelfs dan durft nog niemand over 'heilig ijs' te spreken). Ze zoeken daardoor de magie van de sport steeds vaker buiten de grenzen, de Tour de France is al een trekpleister voor Nederlanders. Groot-Brittannië heeft veel meer te bieden, van de British Open op St. Andrews tot de Grand Prix op Silver sto ne, van Wimbledon tot de paardenkoersen op Ascot. Je moet er een keer geweest zijn. 'Het hoogtepunt uit mijn carrière in Londen? De keer dat we met de helikopter naar Silverstone gingen', vertelde een Nederlandse zakenman vorig jaar.

Sport is een van de belangrijkste Britse exportartikelen geworden. De Britten blinken er niet in uit: in de Olympische medaille-overzichten kunnen ze niet tippen aan de Fransen of Duitsers. Maar ze kunnen hun sportevenementen verpakken als de beste. Manchester United is misschien niet de sterkste, maar wel de veruit rijkste voetbalclub ter wereld.

De Britten hebben van sport eigentijds drama weten te maken. Niet alleen van opwindende sporten als voetbal, tennis en rugby, maar ook van sporten die op het eerste gezicht hoogst slaapverwekkend zijn: cricket, snooker, darts en bowls. Peter Salmon, de baas van bbc Sport, overweegt zelfs viswedstrijden op het scherm te gaan brengen, - nu de bbc de rechten op de voetbalcompetitie is kwijtgeraakt. 'Je hebt helder water nodig, een onderwatercamera die de vissen niet afschrikt en twaalf deelnemers met een hengel. Het aas van deelnemer nummer vier bungelt in het water en daar komt de karper - zal de vis bijten of niet? Via de website gofish.com kan iedereen zijn weddenschap plaatsen. Is er iets beters tegen de verveling op het werk?', mijmert hij hardop.

De Derby op Epsom, ten zuiden van Londen, vindt vandaag voor de 222-ste keer plaats en is nooit afgelast. Al aan het einde van de achttiende eeuw leidde deze paardenkoers tot een uittocht uit Londen. 'De weg naar Epsom was vol paarden, koetsen, karren en allerlei soorten mensen. Sommigen kwamen plunderen, sommigen werden geplunderd', schreef The Times in 1798 over de Derby in dat jaar.

Derby Day was al spoedig meer dan een paardenkoers: het was iets dat je eens in je leven moest hebben meegemaakt. De verhalen over het evenement en de terugkeer in kennelijke staat van dronkenschap behoorden al tot de Londense negentiende-eeuwse folklore.

Sport is oud, maar het zijn de Britten geweest die haar hebben georganiseerd en regels geschonken. Paardensport was een vrijetijdsbesteding van de adel die zich tot een georganiseerde sport ontwikkelde na de publicatie van de racekalender in 1727. In hetzelfde jaar werden voor het eerst de cricketregels vastgelegd: eer moest duidelijkheid komen over wedstrijden tussen de verschillende landgoederen waarbij veel geld op het spel stond. Buitenlanders keken met stomme verbazing naar de Britse elite die zich uit vrije wil op het water afbeulden. De eerste roeiregatta vond in 1768 plaats. In 1829 streden de teams van Oxford en Cambridge voor het eerst tegen elkaar op de Theems.

Universiteiten en public schools ontdekten dat sport goed voor van alles: voor de teamgeest, de zelfdiscipline en het moreel. Baron Pierre de Coubertin, de Fransman die het initiatief nam voor de moderne Olympische Spelen, sprak in 1886 na een bezoek aan het plaatsje Rug by: 'Ik heb de hoeksteen van het Britse imperium ontdekt.'

Het tennistoernooi van Wimbledon begon in 1877 dankzij de uitvinding van de rubberbal en de grasmaaier. Tennissen was in tegestelling tot roeien of rugby vooral een sociaal gebeuren: goed spelen of winnen was zelfs not-done. Net zo min als de roeiregatta in Henley, de Der by en de koninklijke paardenkoersen op Ascot staat Wimbledon op de sportkalender, wel op de 'sociale zomeragenda': de wedstrijden staan op de tweede plaats, het gaat er in de allereerste plaats om te kijken en bekeken te worden.

'Paarden, tuinen en cricketwedstrijden' waren in het begin van de twintigste eeuw vooral een tijdpassering voor de upper-class. De arbeiders daarentegen waren vooral gecharmeerd van voetbal: de regels waren simpel, de clubkleuren duidelijk en het tijdstip (zaterdagmiddag) stond de fabriekstijden niet in de weg. In de populaire badplaats Blackpool ontwikkelden zich tegelijkertijd bowls, darts en snooker als working-class-sporten voor de zomer. In het Talbot Hotel werd vanaf 1873 al jaarlijks de Talbot Handicap gehouden, het sportieve hoogtepunt van bowls spelend Noord-Engeland. Darts ontwikkelde zich pas later. Aanvankelijk werd het door de Britten als een obscuur gokspelletje gezien, totdat de koninklijke familie in 1937 met dartpijltjes werd gesignaleerd.

De snooker-variant van het biljart waaide over uit India waar het door het Britse leger was ontwikkeld. In 1964 voorspelde virtuoos Joe Davis het einde van deze sport, maar hij kreeg ongelijk, doordat de bbc besloot de wedstrijden te gaan uitzenden. 'Bij snooker, darts en bowls kan de kijker, achter de armen van de spelers, de situatie uitstekend mee-beoordelen', aldus kenner Richard Holt.

Meer over