Bellen metMark Schenkel

Op een klein eilandje in het Victoriameer werd onze correspondent gevaccineerd: ‘Anders werd het weggegooid’

Het is maar een voorbeeld, dacht Afrika-correspondent Mark Schenkel, maar de kleine vissersgemeenschappen op de eilandjes in het Victoriameer illustreren goed hoe lastig het in grote delen van Afrika is om mensen te vaccineren. ‘Vooral die laatste kilometer, van de laatste ijskast naar de arm, zijn erg moeilijk te overbruggen.’

Kampala, de hoofdstad van Oeganda. Beeld AFP
Kampala, de hoofdstad van Oeganda.Beeld AFP

Terwijl westerse landen elkaar verdringen op de vaccinmarkt, hebben armere landen geen andere keuze dan wachten totdat zij door anderen worden geholpen. Bijvoorbeeld via het Covax-programma van de Verenigde Naties en partners, dat ontwikkelingslanden toegang geeft tot de covidvaccins. De ambitie is om wereldwijd tegen het eind van 2021 twee miljard doses te hebben verdeeld. Zo’n 600 miljoen daarvan zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie bedoeld voor Afrika.

Aan het achtergrondgeluid te horen, ben jij weer terug in de drukte van Kampala, de hoofdstad van Oeganda. Maar je komt net terug van een stel piepkleine eilandjes in het Victoriameer, kun je daar iets meer over vertellen?

‘Ja, dat zijn de Ssese-eilanden. De archipel ligt in het grootste meer van Afrika, waar over het algemeen alleen vissers wonen in heel kleine gemeenschappen. Daar zouden mensen gevaccineerd gaan worden en ik vroeg me af hoe dat in hemelsnaam in zijn werk ging.’

Om te beginnen ben ik benieuwd hoe je op die eilanden komt.

‘Dat is een hele tour. Eerst ben ik met de auto vanuit Kampala in een uur naar Entebbe gereden, een grote stad aan het Victoriameer. Daar heb ik de veerboot naar het hoofdeiland genomen, wat ongeveer drie uur duurt. Dat is allemaal goed te overzien. Maar daarna, als je je voorstelt dat het vaccin dezelfde route volgt, moet het over al die eilandjes verspreid worden: mensen hebben echt geen geld om zelf vanaf hun eilandje naar dat hoofdeiland te reizen voor een prikje.

‘Tegelijkertijd is het geen doen om met een bootje al die kleine gemeenschapjes af te reizen. Er is voor gekozen om vier vaccinatielocaties op vier eiland te openen. Ik ben op één daarvan geweest. Het enige vervoer is met een houten bootje met buitenboordmotor: op die manier wordt het vaccin in een koeltas naar de vier eilanden gebracht, en zo komen mensen naar die eilanden toe.’

Om hoeveel vaccins gaat het dan eigenlijk?

‘Deze maand zijn er 964.000 vaccins in Oeganda aangekomen, dankzij het Covax-programma en een donatie van India. In een land met 45 miljoen inwoners is dat natuurlijk een druppel op een gloeiende plaat, maar alle beetjes helpen. Er zouden 1.180 vaccins naar de eilandengroep gaan, waar in totaal zo’n 70 duizend mensen wonen.’

Hoe verloopt dat daar? Worden daar ook eerst ouderen gevaccineerd, net als bij ons?

‘Tijdens deze ronde waren ouderen, en dan moet je denken aan mensen boven de 50, gezondheidswerkers en leraren aan de beurt. Het was het AstraZeneca-vaccin dat als de beste optie voor Afrika wordt beschouwd, omdat het bij een relatief hoge temperatuur houdbaar is.’

De situatie zoals je die beschrijft op deze eilandjes is niet uniek: over het hele continent wonen mensen in afgelegen, moeilijk bereikbare gebieden. En in sommige landen, zoals bijvoorbeeld Congo, is het ook nog eens oorlog. Hoe moet de vaccinatiecampagne daar in vredesnaam op gang komen?

‘Dat is inderdaad een extreem moeilijke situatie. In de echte brandhaarden, bijvoorbeeld Somalië, delen van de Sahel en in de Ethiopische regio Tigray, hebben hulporganisaties te maken met oorlogsslachtoffers en is vaccineren niet aan de orde. Maar in Congo bijvoorbeeld, is er wel ervaring met vaccineren. Tienduizenden mensen hebben daar een ebolavaccin gekregen: toen gingen hulpverleners de jungle in met gewapende begeleiders. Dat kan nu weer gebeuren.’

Stonden mensen op die eilandjes in de rij te dringen voor een vaccin?

‘Nee, dat verliep allemaal rustig en netjes, en aan het einde van de dag waren er nog restjes over die ze aan niemand kwijt konden. Ze moesten het weggooien, omdat het vaccin in een geopend flesje niet langer dan een paar uur houdbaar is. Toen werd mij gevraagd of ik het wilde, dus dat heb ik maar gedaan – en daarmee was ik in Oeganda, op zo’n klein eilandje, eerder gevaccineerd dan mijn moeder in Nederland.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat het Covax-programma de ambitie heeft om tegen het eind van 2021 wereldwijd twee biljoen doses te hebben verdeeld. Dat moet twee miljard zijn.

Meer over