Reportage

Op de intensive care door corona, maar nog steeds geen vaccin willen

Deze niet-gevaccineerde patiënt is onlangs van de intensive care gekomen. Beeld Arie Kievit
Deze niet-gevaccineerde patiënt is onlangs van de intensive care gekomen.Beeld Arie Kievit

De meeste coronapatiënten die nu in het ziekenhuis liggen zijn niet gevaccineerd. Verpleegkundigen spreken met hen daarover, maar dat is vaak lastig. ‘Hun overtuiging tegen het vaccin is niet in één keer verdwenen.’

Of ze zich straks na haar opname wél zal laten vaccineren? De vrouw, covid-patiënt, denkt na over de vraag, liggend in haar ziekenhuisbed. Ze hecht aan haar privacy en wil niet met haar naam in de krant. ‘Nee’, besluit ze. ‘Ik denk van niet.’ Veel meer wil ze er niet over zeggen. ‘Waarom stel je die vraag eigenlijk?’

Een ernstig verloop van de ziekte is deze patiënt bespaard gebleven. Vanmiddag mag ze het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda verlaten. Maar na benauwdheid, vier dagen in corona-isolatie op deze eenpersoonskamer en een komen en gaan van verpleegkundigen, geanonimiseerd door masker, schort en spatbril, wijst ze een vaccin nog steeds af. Het advies voor optimale bescherming is om ook na infectie nog een prik te halen.

In Nederland is ongeveer één op de zeven van de volwassenen niet-gevaccineerd, een minderheid dus. Maar onder covid-patiënten in de ziekenhuizen is de verhouding totaal anders: het overgrote deel is niet-gevaccineerd. Uit cijfers van het RIVM bleek eerder dat daar iets minder dan negen op de tien patiënten geen prik hadden gehad.

Sommige ziekenhuizen worstelen met de nieuwe patiëntsamenstelling. Zo komen er bij zorgvakbond NU’91 signalen binnen van verpleegkundigen die te maken krijgen met corona-ontkennende familieleden van patiënten die zich verzetten tegen behandeling. Onder zorgpersoneel leiden zulke situaties tot veel ongeloof. Ook de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen merkt dat de nieuwe patiëntsamenstelling tot ‘lastige gesprekken en discussies’ leidt over wel of niet vaccineren. Hoe is het om na anderhalf jaar crisis zorg te verlenen aan mensen die mét een vaccin hoogstwaarschijnlijk niet op hun afdeling terecht waren gekomen?

Slopende zorg

Met routinematig gemak trekt verpleegkundige Carola Veer een nieuw setje van de beschermende kleding aan waarin ze al anderhalf jaar de covid-patiënten in het Groene Hart Ziekenhuis bezoekt. Anderhalf jaar van strakke maskers, beslagen brillen en stroeve latex-handschoenen en bovendien van slopende zorg voor patiënten die het soms niet haalden.

Ook hier zijn alle covid-patiënten niet gevaccineerd. Het zijn er momenteel negen: twee op de ic en zeven op de reguliere afdeling. Maar wie denkt dat Veer na zo’n heftige periode eens hard van leer trekt tegen niet-gevaccineerde patiënten die met een prik vrijwel zeker een opname hadden kunnen voorkomen heeft het mis. ‘Ik ben daar helemaal niet mee bezig’, zegt Veer. In de kamers praat ze over de behandeling, over eten, of de koorts is opgelopen en hoe het thuis verder zal gaan.

De vraag of ze niet-gevaccineerde patiënten in het ziekenhuis willen behandelen hebben ze hier nog nooit aan zichzelf gesteld, bezweert Karin van Assen, longarts in het Groene Hart. ‘Maar ik snap wel goed dat andere mensen ’m stellen, ik krijg de vraag ook heel vaak. Men denkt: waarom zou je deze groep nog behandelen, het is toch hun eigen schuld?’ Maar de werkelijkheid in het ziekenhuis staat zo’n gedachtegang niet toe. ‘Zo gauw iemand binnenkomt gaat het alleen over de zorg die we aan diegene kunnen bieden. Dat is hoe we hier altijd werken.’

Taalbarièrre

‘Fijn dat het weer zo goed met u gaat. Gaat u nu revalideren?’ Elke letter duidelijk uitsprekend praat Van Assen tegen een Poolse vrouw die net is ontslagen van de intensive care. Steeds antwoordt de vrouw knikkend met een kort ‘ja’. ’Verstaat u wat ik zeg?’ Van Assen schudt haar hoofd. ‘Dit gaat zo niet. We hebben echt een tolk nodig.’

De longarts ziet vaker taalbarrières bij covid-patiënten. Als toestand en taal het enigszins toelaten vraagt ze patiënten naar hun vaccinatiestatus en de reden van niet-vaccineren. Ja, er zijn mensen die ook tijdens hun opname nog hardnekkig de werking van vaccins in twijfel trekken of angstig blijven voor het vaccin door desinformatie en nepnieuws, maar net zo vaak is het wel die taalbarrière of een basale reden als de afstand naar een vaccinatielocatie die hen heeft weerhouden van een prik.

In een klein kantoortje van enkele vierkante meters bespreekt verpleegkundige Veer samen met longarts Erica Geraedts de covid-patiënten op hun afdeling. ‘Die patiënt is hier gisteren binnengekomen van een ander ziekenhuis. Hij is niet-gevaccineerd’, gaat Geraedts het lijstje af. De informatie is niet alleen belangrijk voor de behandeling, de medewerkers van het ziekenhuis leveren ook nazorg als mensen het ziekenhuis verlaten. Een gesprek over een vaccin hoort daarbij. ‘We praten er met de patiënten over. En ook als ze thuis zijn, komen we er op terug’, zegt Geraedts.

Niet iedereen staat daarvoor open. ‘Hun overtuiging tegen het vaccin is niet in één keer verdwenen.’ Ook nu is er een patiënt op de afdeling die niet in gesprek wil. Sterker nog, hij praat met niemand, vertelt Geraedts. ‘Hij wil hier niet zijn, volgens mij was hij tegen zijn opname.’ Ontkent hij dat hij covid heeft? Dat weten ze niet, benadrukt Veer. ‘Omdat hij dus niets zegt.’

Zuurstofapparaten

De patiëntenlijst is vandaag kort. De zeven werkloze zuurstofapparaten in een nis van het kantoortje herinneren nog wel aan de crisisperiode. Maar ook nu zitten ze nog niet op het oude niveau, benadrukt Geraedts. ‘Longziekten zijn een seizoensspecialisme. Het is drukker in de herfst en winter, in de lente en zomer bouw je rust in. Dat laatste hebben we nu niet kunnen doen.’ Met de besmettelijke deltavariant in omloop en 1,8 miljoen niet-gevaccineerden in Nederland hoopt ze dat een nieuwe golf het ziekenhuis deze herfst bespaard blijft.

Zeker met het afgelopen anderhalf jaar in het achterhoofd is het voor ziekenhuispersoneel moeilijk te begrijpen als een covid-patiënt zelfs na opname nog steeds een vaccin afwijst, zegt Van Assen. Maar gefrustreerd zullen ze er in het Groene Hart niet door raken. ‘Alhoewel, ik zou andere patiënten graag eerder willen helpen’, zegt Assen. ‘En zolang we hier covid-patiënten hebben, blijven mensen die we moeten zien met hoestklachten op de wachtlijst staan: ja, daar zit wel wat frustratie.’

Meer over