Op bezoek bij Ivan, man van de oude stempel

Ivan zweette over zijn hele lichaam. De hitte in de stoomkamer van de banja begon ondragelijk te worden. Nog even, en we zouden de deur opengooien en in het koude water van de Angara-rivier achter zijn datsja springen....

Russen nemen hun relaties vaak mee naar de banja. Hijgend van de hitte, in je blootje, praat je makkelijker dan aan tafel. 'Iedereen die de afgelopen tien jaar het land heeft bestuurd is een misdadiger', onthulde Ivan. 'Ikzelf net zo goed.'

Acht jaar was hij de belangrijkste man van de provincie geweest. Elke maand vloog hij twee keer vanuit Siberië naar Moskou, een Russisch vlaggetje met de woorden 'Lid van de Sovjet van de Federatie' op de revers van zijn kostuum gespeld. Hij amendeerde wetten, stemde over de begroting en zag het land waar hij trots op was naar de verdommenis gaan. Sinds kort was Ivan uit de politiek. 'Godzijdank.'

Het ijskoude water deed je huid tintelen. In een prieeltje achter in de tuin had Ivans vrouw de tafel gedekt. Ivan was een man van de oude stempel. Hij kon moeilijk aan het nieuwe Rusland wennen. Als jochie had hij elke week honderd kilometer door de tajga gelopen, van het dorp waar hij was geboren naar de landbouwschool in een stadje aan de Transsiberische spoorlijn. Hij was lid geworden van de communistische jeugd, de komsomol, waar hij zijn vrouw had ontmoet. Toen in 1962 de Cuba-crisis uitbrak waren ze vlug getrouwd.

'Als lid van de komsomol zou ik me natuurlijk meteen als vrijwilliger melden.' In de jaren daarna was hij gestaag opgeklommen door de rangen en eerste secretaris geworden van een plattelandsdistrict. Een eerste secretaris was een zonnekoninkje, Ivan besliste over alles. Hij liet de wegen asfalteren, bouwde een zwembad. Toen de rivieren in de lente een keer buiten hun oevers traden, liet hij iedereen op tijd evacueren. Het interpreteren van Marx liet hij over aan anderen.

In een Wolga met chauffeur had Ivan me naar zijn geboortedorp gereden. Hij wees op de distels die tussen het graan op de velden waren opgeschoten en schudde misnoegd zijn hoofd. Zou in zijn tijd niet zijn voorgekomen.

Toen de Sovjet-Unie in 1991 instortte en de partij werd verboden, was Ivan ineens werkloos. Onvoorstelbaar. Hij, de eerste secretaris, werkloos in een land waar werkloosheid niet bestond. Zonder de partij stortte zijn wereld in. Ivan zei het zo: 'De partij had het volk nooit aan haar lot mogen overlaten.' Alleen de economie had moeten worden hervormd, net als in China. 'Wij hebben een wereldmacht om zeep gebracht.'

De tafel stond vol met schotels van groenten en vruchten uit de moestuin rond de datsja. Koude zomersoep. Aardappelen met een lik boter. Vruchtencompote. De moestuin was de trots van Ivans vrouw. Tussen de schotels stond een grote fles. Ivan schonk de glaasjes vol met zelfgestookte wodka en begon geroutineerd aan de toost.

'Op onze kennismaking.'

Ivan was in meer dan één opzicht niet van deze tijd. Rondom zijn datsja stonden de villa's van nieuw-rijke Russen, bakbeesten van rode steen met Mercedessen voor de deur. Die van Ivan was klein, van hout, en in de oprit stond een Moskvitsj. Van het grote grijpen en graaien in de jaren negentig leek hij niet te hebben geprofiteerd. Hij vertelde hoe hij met een parlementaire delegatie van de Federatieraad in Monaco was beland. De toegang tot het casino kostte 40 dollar - het maandloon van hun kiezers. De anderen hadden er honderden dollars doorheen gejaagd. Ivan had niet gespeeld, zei hij.

Hij vulde de glaasjes bij, en daarna nog eens.

Eén ding had Ivan zich veroorloofd. Het jochie dat honderd kilometer naar school had moeten lopen, had een nieuwe weg naar zijn dorp laten aanleggen. We waren over zijn weg gereden: de bruggen over de riviertjes stonden als monumenten in de tajga. Ze hadden 120 miljoen roebel gekost.

'We moesten toch tweeënhalf procent van de begroting aan wegenbouw besteden, de voorzitter van het wegenfonds is een vriend en, nou ja, ik was tenslotte voorzitter van het parlement.'

Toen we ook hadden getoost op zijn weg - 'er gaat drie keer per week een bus', zei Ivan trots - op het dorp, en op de voortzetting van onze kennismaking, begon de tuin te draaien. Ivans vrouw vond dat ik beter kon blijven slapen op de datsja.

De slaapkamer draaide ook. Dom van een buitenlander om te denken dat je kunt opdrinken tegen een voormalige eerste secretaris. Ik hapte naar frisse lucht op het balkon. Kletterend landden de half verteerde groenten weer in de moestuin van Ivans vrouw.

Meer over