Oorlog bezorgt Bijlmerboek snelle en goede afloop

Het eindrapport over de Bijlmerenquête komt eraan. En dreigt vernietigend te worden, dus werken de regeringspartijen aan overlevingsplannen. Welke variant ook wordt gekozen: het Bijlmerboek moet snel dicht, liefst met een 'happy end'....

Aan de Hofvijverzijde van het Binnenhof legt de parlementaire enquêtecommissie Vliegramp Bijlmermeer de laatste hand aan haar eindrapport, dat op 22 april verschijnt. Het belooft vernietigend te worden, al zet de commissie alleen de feiten over het klunzige en ongeïnspireerde overheidsoptreden op een rijtje. Aan de overzijde van het Binnenhof zitten de regeringsfracties niet stil. Een overlevingsplan is in de maak.

Na afloop van de openbare verhoren, half maart, was de moed de coalitie in de schoenen gezonken. De getuigen hadden een beeld geschilderd van een verkokerde en nalatige overheid. In de laatste verhoren versterkten de meest betrokken politici die indruk.

'Sorry' zeggen, de favoriete uitvlucht van het eerste paarse kabinet, kan niet meer. Beter leek het om grote schoonmaak te houden, naar het voorbeeld van het Internationaal Olympisch Comité. Zeker als de grootste oppositiepartij, het CDA, straks het goede voorbeeld mocht geven en oud-minister Maij (Verkeer en Waterstaat) aan de kant zetten als Europees lijsttrekker, kan het kabinet moeilijk achterblijven.

Zo ontstond het plan om Kok II te redden door een groot offer te brengen. Oud-minister van Verkeer en Waterstaat Jorritsma, nu VVD-vice-premier en verantwoordelijk voor Economische Zaken, en D66-vice-premier Borst van Volksgezondheid zouden de eer aan zichzelf kunnen houden of, heroïscher maar riskanter voor de coalitie, aftreden tijdens het debat met de Kamer.

In het enquêterapport zullen beide vice-premiers harde verwijten worden gemaakt. Jorritsma was regelrecht onwillig, Borst toonde geen daadkracht. Hun val zou bovendien een blessing in disguise kunnen blijken te zijn. Jorritsma is er niet in geslaagd een goede reputatie op te bouwen op Economische Zaken. Staatssecretaris van Volkshuisvesting Remkes, die meer gevoel voor EZ wordt toegedicht, kan haar opvolgen. Korthals van Justitie zou vice-premier kunnen worden. Per slot van rekening was hij tijdens de kabinetsformatie al in beeld voor die post.

Van Boxtel, naast Peper van de PvdA de tweede minister op Binnenlandse Zaken, zou Borst kunnen opvolgen als minister en vice-premier. Onder het kabinet-Kok I had Van Boxtel als Tweede-Kamerlid volksgezondheid in zijn portefeuille. Bovendien zou zijn transfer de kans bieden te sleutelen aan de moeizame constructie van twee ministers op één departement, die naar verluidt bovendien niet zo op elkaar gesteld zijn.

Maar in de afgelopen maand verloor dit draaiboek zijn bekoring. Kan premier Kok aanblijven terwijl hem in wezen dezelfde verwijten treffen als Jorritsma en Borst? En kunnen VVD en D66 hun partij ervan overtuigen dat de paarse coalitie deze zware offers waard is?

Bij de VVD speelt bovendien mee dat partijleider Dijkstal alle schijn wil vermijden dat hij uit persoonlijk belang een mogelijke rivaal voor het toekomstig lijsttrekkerschap van de VVD laat vallen. VVD'ers waarschuwen voor het domino-effect: één minister weg, twee ministers weg, drie ministers weg.

De liberalen geloven dat de aanval de beste verdediging is. Om het kabinet in het zadel te houden, hoeft de coalitie alleen maar mee te deinen op de golven van kritiek die de enquêtecommissie Bijlmerramp te verduren kreeg. Hun devies is: val de enquêtecommissie aan en maak de kachel aan met het eindrapport.

De kans dat VVD-commissielid Van den Doel daardoor klem komt te zitten tussen de commissie en zijn eigen fractie, wordt niet zo groot geacht. Van den Doel ijvert toch al voor gematigde politieke conclusies. Dat vergroot het risico dat de enquêtecommissie geen unaniem advies kan uitbrengen aan de Tweede Kamer.

Maar de VVD kreeg de coalitiepartners er niet warm voor. De Tweede Kamer zou zichzelf ongeloofwaardig maken als controleur van de regering. En de beruchte kloof tussen burger en politiek zou niet meer te dichten zijn.

Het doel van de parlementaire enquête was het Bijlmerboek te sluiten. Ook de politiek snakt ernaar een einde te maken aan alle spookverhalen. Maar de strategie van de aanval zou dat doel niet dichterbij helpen. Het boek kan pas dicht als er een bevredigend einde wordt gevonden.

De regeringsfracties zijn de uitweg op het spoor. Het recept voor een plausibel scenario met happy end is simpel. Het kabinet zal de enquêtecommissie aan de borst drukken en smoren. Het zal vanzelfsprekend de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de vele feilen die de enquête aan het licht heeft gebracht.

Alle aanbevelingen uit het enquêterapport worden aanstonds overgenomen. Er staat trouwens al veel op de rails. En voor het overige, geachte afgevaardigden, is ons land in oorlog. Nederland kan zich geen kabinetscrisis veroorloven.

Meer over