Ook voor brieven geldt uiterste zorgvuldigheid

In de zaterdagse brievenrubriek van de Volkskrant stonden begin april enkele brieven onder de kop 'Bisdommen draaien klok terug'. De uitlatingen van Antoine Bodar, plebaan van de Sint Jan in Den Bosch, dat hij weinig zin heeft in huisbezoeken, noopten een lezer uit het Noord-Brabantse Rijswijk tot een reactie....

De briefschrijver noemde niet alleen de gemeente, maar ook de parochie waar de pastoor werkt. Hém had de briefschrijver diverse keren tevergeefs gevraagd zijn moeder (87) in een verzorgingstehuis op te zoeken. 'In de afgelopen tien jaar is hij slechts één keer op bezoek geweest', klaagde de zoon.

Van Nico Bulter van de Federatie VPW Nederland - deze organisatie is de beroepsvereniging van rooms-katholieke pastores - kreeg ik vorige week een klacht dat de krant de brief klakkeloos had gepubliceerd.

'In die brief wordt een collega direct beschuldigd van gebrek aan pastoraat. We hebben ons om twee redenen erover verbaasd dat deze brief is geplaatst. De betrokken collega wordt onvoldoende geanonimiseerd, zodat gemakkelijk te achterhalen is om wie het gaat. Bovendien wordt de pastoor geen gelegenheid gegeven tot een weerwoord.'

Nico Bulter laat me ten slotte weten: 'Als een parochiaan ontevreden is over een pastor, dan zijn er binnen de kerk voldoende mogelijkheden om dat aan te kaarten. De publicatie van de beschuldiging via de Volkskrant brengt de betreffende collega in discrediet en biedt niet de bescherming waarop iedere beroepsbeoefenaar recht heeft.'

Met deze laatste opmerkingen ben ik het niet eens. Ik vind dat het iedereen vrij staat om een brief aan de krant te schrijven, waarin hij zijn meningen of ervaringen weergeeft. Een boze parochiaan hoeft voor zijn gram dus niet de kerkelijke wegen te bewandelen.

Maar aan de andere kant moet de Volkskrant zorgvuldig te werk gaan voordat zij een brief publiceert, waarin een lezer iemand beschuldigt. De Gorinchemse pastoor, die in de brief werd verweten zijn pastorale plichten te verzaken als het om mensen in nood gaat, kon nu tamelijk gemakkelijk getraceerd worden. De parochie die hij bestiert, werd in de afgedrukte brief immers genoemd.

De brievenredactie had met een eenvoudige ingreep - het schrappen van de naam van de parochie - de pastoor voldoende kunnen beschermen. Soms zou de brievenredactie, áls ze een brief per se wil plaatsen, hoor en wederhoor moeten toepassen. Maar dan moet het, vind ik, wel gaan om brieven waarin belangrijke kwesties worden aangesneden; en waarvan de redactie meent dat ze niet zonder meer kunnen worden afgedrukt.

'Ik werd een beetje misleid doordat in de brief over tien jaar werd gesproken, en dat het dus een oude geschiedenis was', zo reageert Yvonne Gnirrep van de brievenrubriek. Zij geeft toe dat de anonimiteit van de Gorinchemse pastoor door de redactie heel gemakkelijk gewaarborgd had kunnen worden: op zijn minst door de parochienaam weg te strepen. Maar bij het verwerken van de vele honderden brieven voor de U-pagina die de redactie wekelijks bereiken, is zo'n vergissing natuurlijk snel gemaakt.

Bij de Volkskrant worden de brieven weliswaar zeer zorgvuldig gelezen en geselecteerd. Maar de juridische controle van brieven zoals in Engeland en de VS wordt toegepast, kennen de Nederlandse media niet.

Bij het Britse dagblad The Guardian bijvoorbeeld passeren álle ingezonden brieven die in die krant worden gepubliceerd de strenge blikken van een advocaat. De krant is namelijk verantwoordelijk voor de publicatie van brieven. Dat is in Nederland overigens niet anders. Ian Mayes, de ombudsman van The Guardian, motiveerde onlangs deze procedure voor de lezers: 'Zo is de schrijver van de brief én de krant beschermd.' Ook Amerikaanse kranten nemen op deze manier het zekere voor het onzekere.

Dat de Engelse en Amerikaanse media zich bij voorbaat juridisch wapenen, heeft vooral te maken met de 'claimcultuur' die in hun verschijningsgebied sterk ontwikkeld is. Burgers die zich benadeeld voelen, staan sneller klaar om soms forse schadevergoedingen te eisen van kranten of andere media, die in de fout gaan. Het geval van de Gorinchemse pastoor laat zien dat het verschil tussen goed of fout in slechts één woordje kan zitten.

Meer over