Nieuws

Ook uit de gespreksverslagen van de verkenners: VVD liever in zee met de SP dan met PvdA en GroenLinks

Het was waarschijnlijk Mark Rutte die de verkenners Ollongren en Jorritsma op het idee bracht dat een ‘functie elders’ voor het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt besproken moest worden. Dat blijkt uit de donderdag vrijgegeven gespreksverslagen. Maar wat is daar nog meer in te vinden?

Over Wopke Hoekstra (CDA), hier na het inzien van de notulen van de gesprekken met de verkenners, maakte demissionair premier Mark Rutte zich enige zorgen: 'Als Wopke meer stemmen heeft dan Omtzigt, gaat dat helpen.'  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Over Wopke Hoekstra (CDA), hier na het inzien van de notulen van de gesprekken met de verkenners, maakte demissionair premier Mark Rutte zich enige zorgen: 'Als Wopke meer stemmen heeft dan Omtzigt, gaat dat helpen.'Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Wat er in de eerste dagen van de kabinetsverkenning precies is gebeurd in de Stadhouderskamer bleef ook donderdag onopgehelderd, maar zeker is dat VVD-leider Rutte er wel over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt heeft gepraat. Uit zijn gespreksverslag, opgesteld door de ondersteunende staf van de verkenners: ‘Je moet wat met Omtzigt: minister maken.’ Ook maakte hij zich zorgen over de sfeer binnen het CDA en over Wopke Hoekstra’s bereidheid om in een kabinet te stappen. ‘Wellicht is er meer tijd nodig. Als Wopke meer stemmen heeft dan Omtzigt, gaat dat helpen.’

Op de opmerking over Omtzigt na komt Ruttes gespreksverslag in hoge mate overeen met alles wat hij naar buiten toe over de positie van de VVD heeft gezegd: met de PVV en Forum voor Democratie wil Rutte niet regeren, en hij voelt ook niets voor een coalitie met een ‘linkse wolk’ van partijen. Waarom zou hij met PvdA én GroenLinks in zee stappen, vroeg hij zich af tegenover de verkenners. ‘Je hebt ze niet allebei nodig voor een meerderheid.’

Opmerkelijk is wel Ruttes aanhoudende afkeer van regeren met GroenLinks. De breuk in de formatie van 2017 heeft diepe wonden geslagen. Hij hoopt in eerste instantie op JA21 of de ChristenUnie als vierde partner, maar ‘daarna eerder SP dan PvdA-GroenLinks, tenzij ze bereid zijn elkaar los te laten. (...) Als ze elkaar niet vasthouden, dan lichte voorkeur voor de PvdA.’

Wereld van verschil

De andere fractievoorzitters hebben in de Stadhouderskamer over hun coalitievoorkeuren zo’n beetje dezelfde dingen gezegd die ze ook erbuiten zeiden. D66 wil juist wel in zee met PvdA en GroenLinks. De PVV wil een rechts kabinet van VVD, PVV, CDA, FvD en JA21. Het CDA vindt dat het voorlopig niet aan de beurt is en vraagt zich vooral af wat Rutte en Kaag nou eigenlijk willen. Hoekstra: ‘Er zit een wereld van verschil tussen de Mark-variant en de wens-Kaag: ‘zo progressief mogelijk’.’

Jesse Klaver (GroenLinks) staat de pers te woord na het inzien van de notulen. Rutte en Klaver vinden elkaar in het terugdringen van de veestapel. Klaver: 'Ik zie geen andere manier dan minder dieren.' Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Jesse Klaver (GroenLinks) staat de pers te woord na het inzien van de notulen. Rutte en Klaver vinden elkaar in het terugdringen van de veestapel. Klaver: 'Ik zie geen andere manier dan minder dieren.'Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Inhoudelijk hebben de meeste partijleiders tegenover de verkenners vooral hun standpunten uit de campagne en de verkiezingsprogramma’s herhaald. Bijvoorbeeld in het stikstofdebat, een van de potentiële splijtzwammen in de komende formatie. Maar toch is daar ook al sprake van bereidheid om water bij de wijn te doen. Woensdag bleek al dat GroenLinks van de halvering van de veestapel geen principezaak wil maken. Aan de andere kant van het polititieke spectrum is de VVD juist bereid om mee te denken. ‘Halveren veestapel geen doel’, noteerden de verkenners uit Ruttes mond, ‘maar minder vee wel consequentie’. Daar vinden Rutte en Klaver elkaar. Klaver: ‘Ik zie geen andere manier dan minder dieren.’

De voornaamste conclusie die door veel buitenstaanders al uit de verkiezingsuitslag werd getrokken, rijst ook op uit de gespreksverslagen: het CDA heeft als middenpartij hoe dan ook de sleutel tot het volgende kabinet in handen. In vrijwel alle coalities die de partijleiders opperen, spelen de christen-democraten ondanks hun pijnlijke verkiezingsnederlaag een belangrijke rol. Ook bij D66, dat liefst zo progressief mogelijk wil regeren, maar toch een voorkeur heeft voor een coalitie met het CDA. Kaag: ‘Het CDA is een belangrijke partij.’

Meer over