REPORTAGE

Ook onder Biden dient Mexico als harde buffer tegen migranten uit Zuid-Amerika

Migranten uit Centraal-Amerika proberen in het Mexicaanse stadje Apizaco op vrachttrein 'Het Beest' te klimmen. Deze poging mislukt, de trein rijdt dit keer te hard. Beeld Alejandro Cegarra
Migranten uit Centraal-Amerika proberen in het Mexicaanse stadje Apizaco op vrachttrein 'Het Beest' te klimmen. Deze poging mislukt, de trein rijdt dit keer te hard.Beeld Alejandro Cegarra

Mexico en de VS hebben dinsdag spoedoverleg over de migratiecrisis. Mexico heeft de grenzen voor migranten gesloten. Biden beloofde op zijn beurt vaccins aan Mexico. Worden de migranten ingezet als politiek ruilmiddel nu ze ineens in groten getale naar de VS trekken? Langs de route van vrachttrein ‘La Bestia’ jaagt de Mexicaanse migratiedienst in elk geval op doorreizigers.

Twintigers Darwin en Benigno liggen in een streep schaduw naast het spoor in Apizaco, een stad in de centraal gelegen Mexicaanse deelstaat Tlaxcala. De twee vrienden lieten drie weken geleden hun familie achter in Honduras. Sinds ze de zuidgrens van Mexico overstaken, zijn ze in een cynisch spel verwikkeld met de Mexicaanse autoriteiten. Het doel van de twee Hondurezen is om de Amerikaanse grens te bereiken, verder naar het noorden. Mexico probeert ze onderweg te onderscheppen. ‘De jongen die een telefoon had waarmee we naar huis konden bellen, is gisteren gepakt’, zegt Darwin.

Het kat-en-muisspel is al jaren oud, een eindeloze worsteling tussen de Mexicaanse politie en Midden-Amerikaanse migranten, die hopen de armoede en het geweld in hun thuisland te verruilen voor de Amerikaanse droom, of op z’n minst een loon in dollars. Jaarlijks vervoert ‘La Bestia’ (Het Beest), zoals migranten het netwerk van goederentreinen noemen, enkele honderdduizenden verstekelingen. Tijdens de circa 2,5 duizend kilometer van zuid naar noord reizen ze op tien tot vijftien verschillende treinen, velen verliezen bij een val hun ledematen of hun leven.

Verstekelingen

Half februari meldde de Mexicaanse immigratiedienst in een persbericht dat tijdens vijftig operaties langs de routes van de vrachttreinen in drie weken tijd een kleine 1.200 migranten zijn ‘gered’, onder wie driehonderd kinderen. De dienst krijgt bij het onderscheppen van de verstekelingen hulp van het leger, de marine en de Nationale Garde, instituten die ook belast zijn met de strijd tegen de drugskartels. De dienst maakte expliciet melding van de aantrekkingskracht die de ‘nieuwe overheid van de Verenigde Staten’ heeft op migranten. ‘De personen die reizen op deze treinen noemen in interviews de veranderde (Amerikaanse, red.) migratiepolitiek.’

Hoewel internationaal omstreden, bood het harde beleid van Donald Trump duidelijkheid aan Mexico. De Republikein dreigde in 2019 importtarieven te verhogen als de zuiderburen niet strenger zouden optreden tegen migranten. De Mexicaanse president López Obrador, die tijdens zijn campagne in 2018 nog een humane migratiepolitiek had beloofd, zwichtte en stuurde militairen naar de grens met Guatemala in het zuiden.

President Biden gooide vanaf dag 1 het roer om. De nieuwe president ontmantelde Trumps ‘Blijf in Mexico’-politiek, opende de grens voor minderjarigen en beloofde burgerschap (op termijn) aan miljoenen migranten zonder papieren in de VS. Zijn zachtere beleid plaatst beide landen voor een nieuw probleem: een recordaantal mensen probeert nu de Verenigde Staten te bereiken. De nieuwe president is erdoor overrompeld. Hij stuurde daarom deze maand al rampendienst Fema naar de grens om te assisteren bij de opvang van alleenreizende kinderen. Paniek over de nieuwe migratierecords klonk ook door in de woorden van minister van Binnenlandse Veiligheid Mayorkas. ‘De grens is dicht’, waarschuwde hij zondag nog maar eens.

Gympen

In Apizaco kondigt een fluittoon de komst van een trein aan. Darwin en Benigno komen nog niet in beweging. Het muurtje dat hen schaduw biedt, grenst aan een kleine migrantenopvang van een lokale kerk. De bedden zijn bezet, maar er is eten en water en eens in de zoveel tijd brengen mensen uit de buurt zakken met kleding. Darwin hoopt op een paar nieuwe schoenen, zijn gympen zijn niet gemaakt op een wekenlange reis.

Tientallen anderen staan wel in de houding langs het spoor, klaar om op een rijdende trein te springen. Ze deden het al eerder, dus waarom zou het niet weer lukken. De trein schuift met zo’n 25 kilometer per uur voorbij, staal schuurt over staal. Mannen en jongens rennen mee, de handen uitgestoken naar de trappetjes tussen de wagons. Een man doet een poging, valt en rolt van het talud. Een gezin van vier staat stil en kijkt hoe de trein passeert. Het Beest gaat dit keer te hard.

De Mexicaanse immigratiedienst suggereerde in zijn persbericht dat Mexico zit opgescheept met de gevolgen van Bidens goede bedoelingen. Maar het lijkt Mexico ook iets op te leveren. Docent internationale relaties María Cristina Rosas, verbonden aan de Mexicaanse universiteit Unam, acht het ‘zeer mogelijk’ dat de Mexicaanse president het thema migratie als ‘onderhandelingskaart’ heeft gebruikt. ‘De VS hebben aan Mexico gevraagd het aantal migranten in te dammen.’

Biden beloofde vrijdag 2,7 miljoen vaccins te sturen. Diezelfde dag sloot Mexico de zuidgrens voor al het ‘niet-essentiele verkeer’. De officiële reden is corona, maar de maatregel treft vooral migranten tijdens hun reis noordwaarts. In het weekend stuurde Mexico extra militairen naar de Guatemalteekse grens. Dinsdag spreken beide landen opnieuw over het ‘reguleren’ van migratie.

Op 30 kilometer van Apizaco wordt zichtbaar hoe Mexico ook in het binnenland aan de wens van Biden tegemoetkomt. De vrachttrein staat stil in het open land. Naast de trein staat een groene legertruck en witte auto’s van de Nationale Garde. Zo’n vijftien migranten zitten op de grond, omringd door gewapende soldaten en gardisten. Naast het spoor staat een busje klaar om ze af te voeren naar een ‘representatiecentrum’ en vervolgens terug naar de zuidgrens. Voor degenen die niet op tijd van de wagons konden springen, eindigt de reis hier, halverwege Mexico.

Meer over