MONDIALISERING

Ook Nederland opent jacht op jagers

Met een grote ivoorverbranding hoopt Kenia een einde te maken aan illegale jacht op wilde dieren. Nederland heeft op zijn beurt per direct de invoer van jachttrofeeën verboden. Gaat het helpen?

Jarl van der Ploeg
Verbranding van ruim 105 ton ivoor en anderhalve ton neushoornhoorn in Kenia, zaterdag. Beeld AFP
Verbranding van ruim 105 ton ivoor en anderhalve ton neushoornhoorn in Kenia, zaterdag.Beeld AFP

Brandstapels waar 130 miljoen euro de lucht in gaat, aangestoken door de Keniaanse president Uhuru Kenyatta in hoogsteigen persoon en onder luid applaus van allerhande sterren, ambassadeurs en ministers. Zaterdag organiseerde Kenia de grootste ivoorverbranding ooit in het Nairobi National Park. In totaal ging ruim 105 ton ivoor en anderhalve ton neushoornhoorn in vlammen op. De boodschap van de rook: de handel in ivoor moet nu stoppen, want te veel diersoorten worden met uitsterven bedreigd.

Sinds een Amerikaanse tandarts vorig jaar, tegen betaling, de Zimbabwaanse leeuw Cecil afschoot is de jacht ook weer een thema voor het grote publiek. Als een inhaalmanoeuvre van lang onderdrukte woede kwam toen een debat op gang waarin uiteindelijk één boodschap het duidelijkst doorklonk: nu moet het echt afgelopen zijn met de plezierjacht.

En die boodschap, zo bleek vorige week, is ook door de Nederlandse staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken gehoord. 'Het schieten van beschermde dieren voor gebruik als jachttrofee stuit mij tegen de borst', schreef hij in een brief aan de Tweede Kamer. Daarom is het per direct verboden jachttrofeeën van in totaal tweehonderd beschermde diersoorten in te voeren in Nederland. Het gaat om de hoorns, hoofden, huiden, tanden en klauwen van beschermde diersoorten als neushoorns, jachtluipaarden, ijsberen, nijlpaarden, leeuwen en olifanten. Waarom? 'De illegale handel in bedreigde soorten is een prioriteit in mijn beleid', aldus Van Dam.

De internationale handel in bedreigde dieren wordt al decennialang gereguleerd door VN-conventie Cites. De regels zijn streng, maar er zitten wel degelijk een aantal mazen in de wet. Zo is het schieten van bedreigde dieren vrijwel altijd verboden, tenzij het gekweekte of gefokte dieren betreft en het betaalde geld wordt gebruikt voor natuurbeheer.

Om die reden noemen voorstanders van de jacht het nieuwe invoerverbod van Van Dam ook symboolpolitiek. Niet alleen gaan Nederlandse jagers nauwelijks naar Afrika - tussen 2012 tot 2015 waren er slechts 27 invoeraanvragen voor jachttrofeeën - belangrijker nog is dat de lokale bevolking juist profijt kan hebben van de trofeeënjacht. Dankzij de jacht, zo stellen voorstanders, worden banen gecreëerd, verdienen wildparken geld voor onderhoud en wordt in sommige gevallen de wildstand op peil gehouden.

'Trofeeënjacht is niet per definitie slecht voor een soort', zegt ook Christiaan van der Hoeven, specialist bij het Wereld Natuur Fonds, katalysator achter de Keniaanse ivoorverbranding van dit weekend. 'Zodra je de jacht toestaat, worden die dieren wat waard voor de lokale bevolking. Dan wordt bezit een vorm van bescherming.'

'Zo heeft de scherp gereguleerde trofeeënjacht een sleutelrol gespeeld bij het herstel van de witte-neushoornpopulatie in Zuid-Afrika', schrijft ook de staatssecretaris in zijn brief aan de Kamer. Toch komt er nu een verbod, want legale jacht wekt te vaak een schaduweconomie van illegale jacht in de hand, zo is het argument. 'Wat je overal ziet, is een vermenging van illegale en legale handel, met een legaal bedrijf als dekmantel', zei criminoloog Daan van Uhm eerder dit jaar in de Volkskrant.

'Dat kan doordat de Cites-regels complex zijn. Het is verleidelijk met vervalste papieren te doen of de beschermde dieren die je verhandelt gekweekt zijn', zei Van Uhm. 'Het is tijd om naast genocide en misdaden tegen de menselijkheid ook ecocide uit te roepen tot een internationale misdaad tegen de vrede.'

Miljardenomzet

De zwarte markt in dierlijke producten heeft inmiddels een geschatte omvang van meer dan 10 miljard dollar per jaar. Vooral olifanten en neushoorns zijn de dupe. Jaarlijks worden naar schatting meer dan 30 duizend olifanten gedood. Het aantal afgeschoten neushoorns is sinds 2007 met 9.000 procent toegenomen naar inmiddels meer dan duizend per jaar, met desastreuze gevolgen voor de wildstand.

Dat komt vooral omdat ivoor kostbaar is. Sculpturen van olifantenivoor zijn gewild in vooral China en Vietnam, en sinds een kankerpatiënt in 2007 - ten onrechte - beweerde dat hij zijn ziekte overwon dankzij een mengsel van verpulverde neushoornhoorn en kokend water, is de prijs ervan opgedreven tot ergens tussen de 60 en 80 duizend euro per kilo; meer dan goud of cocaïne. Omdat een hoorn al gauw zes kilo weegt, levert een dode neushoorn beduidend meer op dan hetgeen een parkwachter in zijn hele leven verdient - een gegeven dat de illegale handel moeilijk te bestrijden maakt. Wat ook niet helpt: bedreigde soorten worden op de zwarte markt alleen meer waard naarmate hun schaarste toeneemt.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Een hoop olifanten slagtanden gaat in vlammen op in Nairobi, Kenia. Beeld epa
Een hoop olifanten slagtanden gaat in vlammen op in Nairobi, Kenia.Beeld epa

Die alarmerende cijfers hebben de lijst van mogelijke oplossingen inmiddels even lang als inventief gemaakt. Neushoornhoorns worden preventief afgezaagd, met een speciaal gif geïnjecteerd, voorzien van gps-trackers en microchips. In sommige wildparken lopen speciaal getrainde honden rond die stropers moeten afschrikken, er zijn drones aangeschaft om alles vanuit de hoogte in de gaten te houden, er worden verzekeringspopulaties gesticht in andere landen. En een land als Nederland verbiedt opeens de import van legale jachttrofeeën.

Maar, zo zegt Van der Hoeven van het WNF, er moet meer gebeuren. En wel nu, voor de beesten zijn uitgestorven. 'Met zijn importverbod geeft de staatssecretaris een signaal af. Ik begrijp dat, en omdat Nederland EU-voorzitter is, is het ook goed. Maar het echte probleem blijft de illegale jacht, niet de trofeeënjacht. Daar moeten we met zijn allen wat aan doen. We moeten de vraag stoppen, de handel én de illegale jacht. Bijvoorbeeld via de grootste ivoorverbranding ooit.'

Meer over