REPORTAGEstrand scheveningen

Ook na het drama blijft de zee lonken: surfers zoeken in Scheveningen weer de golven op

Bedachtzaam maar vastbesloten zoeken watersporters in Scheveningen weer de golven op. Maandag kwamen hier vijf surfers om het leven. Vijf nieuwe namen die in steen gebeiteld zullen worden omdat zij niet terugkeerden van zee.

Vijf rozen staan in het strand van Scheveningen: afgelopen maandag verloren vijf surfers het leven toen ze werden overvallen door een enorme hoeveelheid zeeschuim. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Midden in de almaar groeiende bloemenzee voor surfschool The Shore trekt een bos oranje rozen de aandacht. Op het begeleidende briefje staan twee woorden geschreven: cruel sea.

Dat de zee een smerige rotzak kan zijn, wisten ze hier in Scheveningen al voordat het maandagavond misging met een groep geoefende surfers. Sommigen konden nog op eigen kracht de kant bereiken. Vijf van hen overleefden het niet.

De zee geeft en de zee neemt, sprak burgemeester Johan Remkes ter nagedachtenis aan de omgekomen jonge mannen uit Den Haag en Delft. Uitdaging en plezier, dat is bijvoorbeeld wat de zee hier te bieden heeft. Scheveningen geldt als de populairste surfspot van Nederland. Ook veel Duitsers komen hiernaartoe om hun board in het water te leggen.

Hier zijn de golven meestal ‘lang’ en mooi ‘geordend’, zoals surfers dat noemen. En of je dat nu liever met een longboard, een kite of alleen met flippers doet, voor elk type surfer is hier de gelegenheid om zijn vaardigheden bij te schaven.

Vijf jonge mannen, vijf haringen

Nemen doet de zee ook, gulzig en onbarmhartig als hij is. Al van meer dan tweehonderd jaar terug staan hier de vaders en zonen in steen gebeiteld die kansloos waren toen ze het opnamen tegen de zee. Wat in 1814 begon met Leenderd Spaans, tijdens slecht weer overboord geslagen van een bomschuit met de veelzeggende naam ‘Op hoop van Beter’, eindigde met de in 2008 in Noorwegen omgekomen Maarten Grootveld.

De surfers die de zee deze week tot zich nam, leven voort in de vorm van vijf haringen. Je ziet ze op steeds meer plekken in Scheveningen opduiken – veel watersporters gebruiken de beeltenis inmiddels als profielfoto op Facebook. Sinds donderdag zijn de vissen ook gespoten op de blokken naast het havenhoofd, daar waar de gealarmeerde reddingsboten van de KNRM maandag in actie moesten komen.

‘In memory of those we have lost’, is in graffiti gespoten boven een Haagse ooievaar aan de muur van The Shore. Naast het beest bedwingt een surfer de golven. Op het strand, waar bloemen in het zand een erewacht vormen, plengen jonge mensen een traan. Drie tieners in wetsuits lijken wat ongemakkelijk onder die emoties, als ze toch maar hun plank in het water leggen.

Terug de golven in

De afgelopen dagen was het rustig op het water. Uit eerbied voor de slachtoffers zijn in Scheveningen veel watersporters waarschijnlijk aan de kant gebleven. Daarbij zong er nog iets in de hoofden rond. Want wanneer voelt het weer oké om de confrontatie met het water aan te gaan? De vraag leeft volop in de app-groepen, waarin surfers met elkaar afspreken het water in te gaan. 

‘De eerste dagen voelde het nog niet goed, maar donderdag ben ik toch met twee andere meiden gaan surfen', zegt Eefke Groot, terwijl ze haar longboard in een locker opbergt. Haar rentree in het water maakte ze bewust aan de zuidelijke kant van de havenhoofden, en niet aan de noordkant waar het maandagavond misging.

Ook David Breukhoven twijfelt nog steeds. Hij kende de omgekomen surfers, maandagavond sprak hij ze nog toen hij met zijn kite het water in ging voor een tochtje naar Ter Heijde. Hij had tijd nodig om de gebeurtenissen te laten bezinken, merkte hij. Zeker is wel: de eerste duik zal hem ‘bewustwording’ brengen. Hem duidelijk maken dat de zee, hoe goed je die ook denkt te kennen, een beest is dat zich niet laat temmen.

Bang voor de zee is hij niet. ‘Angst is iets negatiefs, en in paniek raken in de zee is juist levensgevaarlijk’, zegt ook surfinstructeur Pepijn Tigges. ‘Maar ik weet wat de risico’s zijn.’

Een bloemenhaag voor de overleden surfers in Scheveningen.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De harde les van de zee

Iedereen hier is door de zee weleens hardhandig op zijn plek gezet. Een onverwacht grote golf bijvoorbeeld die je optilt en onder water duwt. Die je ‘spoelt’, waarna je moet oppassen dat de volgende golf niet hetzelfde kunstje met je flikt. Dan zit je ‘in de wasmachine’ – en daaruit is het lastig ontsnappen.

Niet de harde wind of de golven brengen een geoefende surfer aan het wankelen. Breukhoven kitesurfte bijvoorbeeld ook toen stormen Ciara en Dennis in februari over het land trokken. Zolang je materiaal in orde is en je weet wat je doet, hoeft het volgens hem niet gevaarlijk te zijn. Alleen bij onweer en felle buien (‘daar zit verraderlijk weer bij’) blijft hij aan de kant.

Een verstandige surfer weet precies waar en wanneer hij het water in moet. Die kijkt van tevoren op sites als Surfweer en Windguru, die checkt de apps die behalve windkracht en getij ook vermelden na hoeveel seconden de golven elkaar opvolgen. Hoe langer die tussentijd, hoe meer kracht een golf kan opbouwen.

Veilig strand

Scheveningen staat niet bekend als een gevaarlijk strand, zegt surfer Niels Hoogenstrijd. ‘Er wordt veel surfles gegeven, dus dagelijks staan er instructeurs in het water met verstand van regels en veiligheid. Alle instructeurs zijn ook life guard, dus zijn er altijd veel reddingsmensen ter plekke. Wat dat betreft is Scheveningen eigenlijk veiliger dan andere stranden.’

Uitzonderlijk was het weer maandag niet, zeggen degenen die toen in het water lagen. ‘Er stond windkracht zes, dat is niet heel heftig of zo’, zegt Tigges. ‘We gaan ook met windkracht negen of tien het water in.’ Hij lag maandagavond met tientallen anderen aan de zuidelijke kant van het havenhoofd in het water.

Aan de noordkant, waar de noordenwind juist vrij spel had, maakten een paar surfers hun vaste rondjes toen ze in de problemen kwamen. Ze trainden er bewust onder zwaardere omstandigheden. Als andere surfers in nood raken, zouden zij vanwege hun kennis en ervaring reddend kunnen optreden. Breukhoven volgde met een van de mannen begin dit jaar nog een driedaagse training, onder meer om minutenlang onder water te kunnen blijven.

Ook de stroming leek niet gevaarlijker dan anders. Het antwoord op de vraag wat er misging, moet waarschijnlijk worden gezocht in de enorme hoeveelheid zeeschuim die dagen later nog altijd tegen het strand ligt opgestuwd. Er wordt ook gewezen op de wind die zou zijn gedraaid en de surfers op die manier naar het schuim zou hebben gedreven. Al blijkt uit officiële metingen dat er die maandagavond consequent een noordnoordoostelijke wind heeft gestaan.

Paddle out

Breukhoven zag het schuim maandagmorgen al liggen op de webcam waarmee hij de zee inspecteert voordat hij het water op wil. Hij appte zijn vrienden dat ze een leash, een koord, aan hun kitesurfplank moesten vastbinden, zodat ze die niet in het schuim zouden verliezen. Het was, vertelt hij, alsof iemand in bad al het schuim met twee armen naar zich toe had getrokken. Schuim is niet gevaarlijk, zoals zand volgens hem ook niet dodelijk hoeft te zijn. ‘Maar als je in een diepe kuil valt, is dat risico er wel.’

Rond enen komt donderdagmiddag naast het havenhoofd een blauwe politiehelikopter laag hangen om zo veel mogelijk schuim naar het strand te blazen. Ook vandaag wordt de vermiste surfer (23) uit Delft niet gevonden. Komende week zal de surfgemeenschap een kring in zee vormen. Om ook hem te gedenken tijdens een rituele paddle out.

Lees ook

Hoe konden zulke ervaren watersporters maandagavond zo in de problemen komen op het water bij Scheveningen? ‘Deze mensen wisten echt wel wat ze deden.’

Ook onderzoekers willen meer weten over het zeeschuim dat mogelijk een rol speelde bij het drama met de omgekomen surfers. ‘Giftig is het niet, maar het kan je wel desoriënteren.’

Meer over