Ook met een 'nette' bank kan het misgaan

Nieuwe richtlijnen moeten banken wereldwijd stimuleren alleen geld uit te lenen aan duurzame projecten. De praktijk is echter weerbarstig.

DOOR LISETTE VAN ENGELEN

Mondialisering

'In Ghana zaten we in een lastige situatie. De overheid wilde geld lenen om de snelweg naar de hoofdstad te verbreden, maar naast die weg stonden tal van huisjes en winkeltjes', zegt Leonie Schreve, hoofd duurzaam financieren bij ING.

'Als de verbreding door zou gaan moesten die gebouwtjes weg. In principe kon alles zonder verdere maatregelen gesloopt worden omdat de huisjes en winkeltjes niet legaal gebouwd waren, maar wij wilden graag dat de onteigening op een goede manier verliep zodat mensen op tijd geïnformeerd werden en een vergoeding kregen.'

Met de vorige versie van de richtlijnen voor duurzaam uitlenen, kon ING dat niet afdwingen. Het project werd namelijk niet door de overheid zelf uitgevoerd, maar uitbesteed aan een Nederlands bedrijf dat niet is gebonden aan de richtlijn. Schreve was verantwoordelijk voor de herziening van de regels en vertelt trots dat nu ook dit soort projecten binnen het bereik van de regels vallen.

De nieuwe richtlijn, de zogeheten Equator Principles, moet voorkomen dat banken geld uitlenen aan projecten die geen rekening houden met mens en natuur. Niet alle banken zijn verplicht zich aan de afspraken te houden. Pas wanneer een bank zelf wil deelnemen aan de standaard, is deze ook verplicht de afspraken na te komen. Toch verwacht Schreve dat de nieuwe regels een grote impact zullen hebben.

Grote projecten worden namelijk vaak gefinancierd door meerdere banken. Als een van die banken achter de standaard staat, gelden de regels voor de hele bankengroep. 'Doordat wereldwijd 79 banken uit 32 landen zich hebben aangesloten, is er bijna altijd wel een bank die de standaard onderschrijft bij een groot project.'

Giuseppe van der Helm, directeur van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling, zegt dat de nieuwe richtlijnen slechts een onderdeel zijn van de algemene duurzaamheid van een bank. 'Duurzaam beleid gaat over drie dingen. Naast het uitlenen van geld is het ook belangrijk hoe een bank belegt en hoe binnen de eigen bank omgegaan wordt met het eigen personeel en CO2-uitstoot.'

Van der Helm zegt wel positief te zijn over de herziening omdat het uitlenen van geld een belangrijke activiteit is van banken, maar dat het helaas alleen gaat over projectfinancieringen van boven de tien miljoen. De kleine projecten zitten er dus niet in en daardoor kunnen die nog steeds gefinancierd worden als ze niet voldoen aan de regels.

De praktijk is ook volgens Peter Ras, projectleider van de Eerlijke Bankenwijzer, weerbarstiger. Zo lijken de regels in Brazilië helemaal geen verschil te maken. Gewapend met pijl en boog proberen 170 indianen te voorkomen dat de overheid de Belo Monte -dam bouwt in de Xingu-rivier. Om de dam te kunnen bouwen, heeft de overheid geld geleend van een groep banken. Een van de geldschieters, Caixa Econ¿mica Federal, onderschrijft de Equator Principles. De Braziliaanse overheid zou dus op een duurzame en mensvriendelijke manier te werk moeten gaan.

Leonie Schreve laat weten dat ING niet bij het Braziliaanse project was betrokken, maar dat ze wel kan verklaren waarom het onder de vorige regels voor kon komen: 'Eerst stond in het protocol dat een inheemse bevolkingsgroep geconsulteerd moest worden over een nieuw project, nu moet de bevolking ook echt toestemming verlenen om het project uit te voeren.' De vernieuwing van de richtlijnen komt voor de Brazilianen echter te laat: 'Een project kun je niet opnieuw beginnen als de regels veranderen. Het hang ervanaf of vooraf afspraken zijn gemaakt over wat er gebeurt bij nieuwe regels.'

Ook als vooraf alle voorwaarden goed zijn vastgelegd, kan er nog veel misgaan. Schreve vertelt over een project in Kazachstan waar de regels aan de laars werden gelapt. Samen met een groep Chinese banken financierde ING IN 2009 de uitbreiding van een oliepijpleiding. 'De leningnemers wilden de leiding op een gegeven moment vullen met olie, maar er was nog geen noodplan. In zo'n plan moet staan wat er gebeurt als er olie lekt. Dat het bijvoorbeeld meteen wordt opgeruimd en dat er een batterij brandweermannen wordt gemobiliseerd om het op te lossen. Zonder noodplan is het risico heel groot dat de olie blijft liggen of zich verder verspreidt.'

Geldkraan

Om olielekken te voorkomen, draaide ING de geldkraan dicht. 'Het was een enorme uitdaging om het bedrijf zover te krijgen dat er een plan kwam. Gelukkig stond in de contracten duidelijk vermeld dat er een noodplan moest zijn en konden we de geldstroom stoppen. Uiteindelijk werden de benodigde plannen alsnog ontwikkeld voor de pijpleiding gevuld werd.'

Bankenwatcher Ras onderstreept dat het protocol ook na de herziening zorgpunten houdt 'die blijvende grote risico's met zich meebrengen voor mens en milieu.' Zo vindt hij dat er nog heel wat te winnen valt wat betreft klimaatverandering en het tegengaan van landroof. Ook zijn er voor lokale bevolkingsgroepen en slachtoffers van projecten nog steeds geen goede mogelijkheden om te klagen.

De Braziliaanse indianen kunnen ook volgens de nieuwe regels nergens officieel aangeven dat banken zich niet aan de regels houden. 'Ze kunnen wel klachten indienen bij de bedrijven die het project uitvoeren, maar niet bij de banken die de regels hebben getekend en de geldstroom kunnen stoppen.' Leonie Schreve zegt dat banken geen gezamenlijk klachtenmechanisme kunnen opzetten omdat ze dan elkaars concurrentiegevoelige informatie kunnen zien. De bancaire geeft toe dat er nog steeds veel verbeterd kan worden: 'Het protocol is misschien nog niet perfect, maar het is een stap vooruit.'

undefined

Meer over