Ook kleine ijsklomp Chariklo heeft ringen

Sterrenkundigen hebben twee smalle, dunne ringen van ijs en gruis ontdekt rond Chariklo, een bevroren planetoïde in de buitendelen van het zonnestelsel. Tot nu toe waren er alleen ringenstelsels bekend bij de reuzenplaneten Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus.

VAN ONZE VERSLAGGEVER GOVERT SCHILLING

AMSTERDAM - Chariklo, genoemd naar een nymf uit de Griekse mythologie, is slechts 250 kilometer in middellijn en draait tussen de banen van Saturnus en Uranus om de zon. Vermoedelijk is hij afkomstig uit de Kuipergordel - de brede zone van ijsdwergen en kometen buiten de baan van Neptunus.

Op 3 juni 2013 bewoog Chariklo voor een verre ster langs, die daardoor een paar seconden aan het zicht werd onttrokken. Vlak voor die sterbedekking floepte de ster nóg twee keer heel kort uit en weer aan. Vlak ná de bedekking gebeurde dat opnieuw.

Uit de metingen, verricht met een Deense telescoop op de La Silla-sterrenwacht in Chili, blijkt dat de twee ringen 3 en 7 kilometer breed zijn. De lege ruimte tussen de twee ringen is 9 kilometer breed, schrijven de ontdekkers in Nature.

Veel planetoïden en ijsdwergen worden vergezeld door een maantje, maar nooit eerder zijn er ringen rond zo'n klein hemellichaam ontdekt. Hoe de ringen van Chariklo zijn ontstaan is onbekend. Misschien gaat het om materiaal dat bij een inslag de ruimte in werd geslingerd, of om de brokstukken van een maan die door een komeet werd geraakt.

Dat de ringen zo scherp begrensd zijn, doet vermoeden dat ze 'in vorm' gehouden worden door de zwaartekracht van enkele kleine maantjes, met afmetingen van een paar kilometer.

De ontdekking van onverwachte objecten en structuren in de buitendelen van het zonnestelsel kan informatie opleveren over ontstaan en evolutie van de planeten.

Overigens werden enkele jaren geleden al merkwaardige helderheidsvariaties van Chariklo ontdekt. Die zijn nu goed te verklaren: in 2008 keken we vanaf de aarde van opzij tegen het ijzige ringenstelsel aan, waardoor het hemellichaam een tijd lang zwakker was dan normaal.

Nog een buitenbeentje

Nature publiceert deze week nog een verrassende ontdekking in de buitendelen van het zonnestelsel: een klein, ijzig hemellichaam (2012 VP113 geheten) waarvan de wijde, langgerekte baan ver buiten de Kuipergordel ligt. De ijsdwerg komt nooit dichter bij de zon dan 12 miljard kilometer; in het verste punt van zijn baan staat hij zelfs op 40 miljard kilometer afstand. Tot nu toe was slechts één zo'n buitenbeentje bekend (Sedna); de ontdekkers vermoeden nu dat er sprake is van een kolossale familie van soortgelijke objecten. Sommige ervan zouden duizenden kilometers groot kunnen zijn.

undefined

Meer over