Nieuws

Ook in Brussel groeit het besef dat Europa zijn burgers socialer moet behandelen

De Europese Commissie komt donderdag met een actieplan voor sociale rechten. Er moet bijvoorbeeld meer werk komen, en armoede en sociale uitsluiting moeten worden bestreden. De maatregelen zullen ten koste gaan van de nationale handelingsvrijheid. ‘Toch moeten ze concrete actie ondernemen als ze willen dat de Europese Unie genoeg draagvlak behoudt.’

Een taxichauffeur loopt rond met vuurwerk terwijl tientallen taxi's het verkeer aan de voet van de Eiffeltoren blokkeren tijdens een protest tegen de huidige LOM-wet die oneerlijke concurrentie door bedrijven als Uber zou versterken. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een taxichauffeur loopt rond met vuurwerk terwijl tientallen taxi's het verkeer aan de voet van de Eiffeltoren blokkeren tijdens een protest tegen de huidige LOM-wet die oneerlijke concurrentie door bedrijven als Uber zou versterken.Beeld NurPhoto via Getty Images

Er waait een sociale wind door Europa. Net als in Den Haag zeggen veel politici in Brussel dat de Europese Unie zich minder moet richten op de liberalisering van markten of de bevordering van concurrentie. In plaats daarvan zou de EU haar burgers beter moeten beschermen tegen de gure wind van de mondiale economie.

Donderdag presenteert de Europese Commissie haar ‘Actieplan voor de Europese Pijler van Sociale Rechten’, waarin zij haar sociale doelstellingen zal formuleren. In 2030 moet 78 procent van de Europeanen tussen de 20 en 64 jaar aan het werk zijn, 60 procent van de volwassenen moet elk jaar een cursus volgen, en 80 procent van de 18- tot 74-jarigen moet over basale digitale vaardigheden beschikken, zo wordt gezegd in Brussel.

Daarnaast moet het aantal Europeanen dat in armoede of sociale uitsluiting dreigt te vervallen in 2030 verminderd zijn met 15 miljoen. In 2019 waren dat er 92,4 miljoen. Woensdag worden de streefcijfers definitief vastgesteld. De Commissie hoopt dat de lidstaten zich aan deze doelstellingen zullen binden, zoals zij zich ook aan de klimaatdoelen van Parijs hebben gebonden.

De Commissie wil bedrijven verplichten de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen openbaar te maken, zodat onderbetaalde vrouwen gemakkelijker hun recht kunnen halen. Daarnaast werkt zij aan een voorstel om werknemers in de platformeconomie, voor bedrijven als Uber of Deliveroo, meer rechten te geven.

Neoliberalisme

Door links is de Europese Unie vaak gezien als een trouwe knecht van het neoliberalisme, altijd maar aandringend op liberalisering. ‘Veel Europese maatregelen pakten negatief uit voor de burger. De sociale dumping van goedkope werknemers, de zorg die Europees moest worden aanbesteed, sociale huisvesting die onder druk werd gezet door Europese regels. De keiharde bezuinigingsmantra na de financiële crisis van 2008’, zegt Kim van Sparrentak, europarlementariër voor GroenLinks.

Na 2008 werd het bedrijfsleven gespaard en de rekening doorgeschoven naar burgers en publieke voorzieningen. De kentering kwam met de Brexit, zegt Agnes Jongerius, europarlementariër voor de PvdA. ‘Op de dag van het referendum kregen wij een uitnodiging voor een feestelijk ontbijt de volgende ochtend. Onze Britse collega’s van Labour wilden de overwinning van Remain vieren. Zelfs de mensen die er dicht op zaten, dachten: dat gaan we wel redden’, aldus Jongerius.

Op het Brexitreferendum van 2016 volgde de goede score van Marine Le Pen bij de Franse presidentsverkiezingen van 2017. Nog nooit hadden zoveel Fransen gestemd op een kandidaat die Europa zo hartgrondig verafschuwde. Het leidde tot zelfreflectie in Brussel, zegt Jongerius. ‘Het besef ontstond dat mensen tegen je zullen zeggen: ‘bekijk het maar’ als je ze maar lang genoeg negeert.’

De geest in Brussel is veranderd, maar zal dat ook leiden tot een verandering in de echte wereld? De Europese Commissie neigt nogal eens naar bombastische verklaringen die haar machteloosheid niet kunnen verhullen. ‘De twintig principes van de Europese Pijler van Sociale Rechten zijn het baken dat ons naar een sterk Sociaal Europa leidt’, staat in het Actieplan voor de Europese Pijler van Sociale Rechten. Maar wat kan de Commissie doen? Sociaal beleid behoort tot de competentie van de lidstaten, niet van de EU. In oktober stelde de Commissie een Europees minimumloon voor: 60 procent van het mediane loon in elk land. Het bleef echter bij een beleefde aanbeveling omdat een bindende afspraak onhaalbaar was.

Tientallen taxi's blokkeren het verkeer in het centrum van Parijs. Beeld NurPhoto via Getty Images
Tientallen taxi's blokkeren het verkeer in het centrum van Parijs.Beeld NurPhoto via Getty Images

Race naar de bodem

Er is echter een goede reden voor bindende Europese afspraken, zeggen de europarlementariërs Jongerius en Sparrentak. De afgelopen decennia hebben de Europese lidstaten met elkaar gewedijverd in lagere belastingen en goedkope arbeid, de welbekende race naar de bodem. Dit mechanisme kunnen zij slechts doorbreken als zij gezamenlijk afspreken hun sociaal beleid te verbeteren. Onlangs verplichtte Duitsland zijn slachterijen hun personeel in loondienst te nemen. Maar als andere landen doorgaan met het inhuren van goedkope migranten via schimmige constructies zal het Duitse vlees uit de markt worden geprijsd. Daarom moet de race naar de bodem worden vervangen door een spiraal omhoog, waarbij lidstaten hun sociale beleid kunnen verbeteren omdat anderen dat ook doen.

Op een sociale top in Porto, begin mei, zullen de regeringsleiders spreken over de sociale doelstellingen van Europa. GroenLinks-parlementariër Kim van Sparrentak is niet erg optimistisch over de bereidheid van de regeringsleiders om zich in mei vast te leggen op sociale doelstellingen die ten koste gaan van hun nationale handelingsvrijheid. ‘Toch moeten ze concrete actie ondernemen als ze willen dat de Europese Unie genoeg draagvlak behoudt’, zegt Van Sparrentak.

Een sociaal Europa is hard nodig, vindt Jongerius: ‘Anders zit je zo weer in een situatie als in 2016 en 2017, waarin mensen zeggen: als Europa niet voor mij zorgt, waarom zou ik me dan iets aan Europa gelegen laten liggen?’

Meer over