REPORTAGEBlijdorp

Ook dierentuinen lijden zwaar door de coronacrisis: ‘Maar het dierenwelzijn staat nooit ter discussie’

De coronacrisis raakt ook de fokprogramma’s van dierentuinen en de steun die ze kunnen geven aan natuurbescherming. Maar op het dierenwelzijn wordt niet bezuinigd, hoorde de koning in Blijdorp.

Koning Willem-Alexander geeft een appel aan een van de olifanten in diergaarde Blijdorp. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Koning Willem-Alexander geeft een appel aan een van de olifanten in diergaarde Blijdorp.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Olifanten zijn nieuwsgierige dieren, zeker als je een appel voor hun slurf houdt. En dus maakt koning Willem-Alexander zich maandagmiddag populair in het olifantenverblijf van Blijdorp dat prins Bernhard in 1984 opende. Voor de gelegenheid draagt de kleinzoon een stropdas met leeuwen, panters en olifanten.

De koning bezoekt de Rotterdamse diergaarde omdat ook de dierentuinen het zwaar te verduren hebben door de coronacrisis. Tijdens de eerste golf waren ze gesloten van half maart tot eind mei, tijdens de tweede golf moesten ze nog eens twee weken dicht. Kunnen er normaal gesproken op topdagen twaalfduizend bezoekers naar Blijdorp, nu worden er maximaal 3.500 mensen toegelaten.

‘Gemiddeld hebben we anderhalf miljoen bezoekers per jaar, nu zijn het er 500 duizend minder’, zegt directeur Erik Zevenbergen. ‘Dat scheelt ons 10 miljoen euro omzet. Alle kosten lopen door, dus dan kom je meteen in de problemen als stichting zonder winstoogmerk.’

Fokprogramma’s

Aangezien internationaal alle dierentuinen en aquaria met acute financiële zorgen kampen, lopen ook de onderzoeks- en fokprogramma’s stroef. Uitwisseling van dieren is nodig om inteelt te voorkomen; de stambomen moeten ook over honderd jaar genetisch divers zijn. Zo doet Blijdorp mee aan tachtig internationale fokprogramma’s, waarvan de diergaarde er vijf coördineert. Onder meer die van de olifanten en de rode panda’s, waarvan de vacht verrassend goed blijkt te matchen met de koninklijke baard.

‘Rode panda’s zijn solitaire dieren, ze kunnen niet heel lang bij hun ouders blijven’, zegt Janno Weerman, die wereldwijd de stambomen van de bedreigde diersoort coördineert. ‘Om die reden moeten ze kunnen verhuizen, maar ook om de genen te verspreiden.’

Professionele dierentransporten kunnen op zich gewoon doorgaan, maar niet alle dierentuinen hebben daar nog geld voor. ‘Dit jaar zijn in dierentuinen vijftig rode panda’s geboren. Daarvan is 10 procent niet kunnen verhuizen. Dit is voor één jaar niet zo erg, maar dat moet niet jaren zo blijven doorgaan.’

Eén rode panda verhuizen kost 1.500 euro, een olifantenbul voor een fokprogramma verplaatsen kost al snel tienduizend euro. Bovendien brengt dat een doorschuifoperatie op gang bij vier of vijf internationale dierentuinen. Als één zoo in geldnood is, loopt dus een veel groter deel van het fokprogramma gevaar. En dat terwijl dierentuinen de familieplanning bij olifanten vijf jaar vooruit maken.

Terwijl achter de glazen wand van de Haaienzaal in Blijdorp zeeschildpadden, haaien en barracuda’s zwemmen, praat de koning via een groot scherm met Gaia Zoo, de Apenheul en Burgers’ Zoo. Overal hakt corona er financieel hard in.

Een aantal dierentuinen ontkomt niet aan reorganisaties. Artis kondigde het ontslag aan van twintig tot veertig medewerkers, Blijdorp schrapt 45 arbeidsplaatsen, de Apenheul tien. Flexkrachten worden amper nog ingehuurd. Maar de fokprogramma’s zijn nog niet afgeschaald. Lastiger wordt het voor de dierentuinen om te blijven meebetalen aan kleinschalige natuurprojecten in Afrika, Azië en Zuid-Amerika, bijvoorbeeld om stropers op te sporen die het gemunt hebben op de hoorn van neushoorns.

‘We geven jaarlijks 150 duizend euro aan twintig projecten. Dat hebben we stopgezet. We hebben even geen keuze’, zegt directeur Zevenbergen van Blijdorp. ‘Het is als bij een noodprocedure in een vliegtuig: eerst je eigen zuurstofmasker op, dan anderen helpen.’

Ook internationaal moeten dierentuinen dit jaar voor korte of lange tijd dicht, zegt Myfanwy Griffith van EAZA, de in Amsterdam gevestigde Europese koepel van vierhonderd dierentuinen en aquaria. ‘We hebben ze allemaal nodig om gezonde populaties te behouden.’ Er ging dit jaar al een enkele dierentuin failliet, waardoor de dieren elders moesten worden ondergebracht. ‘Dat is goed gelukt, maar als er meer dierentuinen omvallen door de aanhoudende coronacrisis, wordt dat wel een probleem.’

Mangrovebossen

Zo ver is Alex van Hooff, directeur van het familiebedrijf Koninklijke Burgers’ Zoo, nog niet. Met een Zwitserse dierentuin betaalt Burgers mee aan het beschermen van mangrovebossen in Belize. Door het stilvallen van het toerisme droogde in dat Midden-Amerikaanse land een groot deel van de inkomsten op.

Van Hooff: ‘Meteen is er een toename zichtbaar van de illegale houtkap. Het wordt wat ruiger in het veld, laat ik het voorzichtig zeggen. We hebben voor 2020 en 2021 de salarissen van de medewerkers van dat project gegarandeerd.’ Corona bood in Belize ook een kans. ‘We zijn al jaren bezig om het gebied uit te breiden met een terrein van 2.500 hectare. Door de crisis ging de vraagprijs een stuk omlaag.’

Het zijn zware tijden voor de dierentuinen, krijgt de koning te horen. Maar nergens, zo bezweren de digitale sprekers in de Haaienzaal, gaat dat ten koste van de dieren. ‘Dierenwelzijn staat nooit ter discussie’, zegt Thomas Bionda, gedragsbioloog bij de Apenheul. ‘Wel merkten we dat sommige dieren het tijdens de sluiting toch wel stil vonden. We zeiden tegen de collega’s: als je op kantoor werkt, loop dan in de pauze even langs de orang-oetans.’

Verder lezen

Directeur van noodlijdend Artis: ‘Natuurbehoud is zelfbehoud’
Dierentuin Artis kan vanwege covid-19 slechts op halve kracht draaien en koerst af op een verlies van 10 miljoen euro. Zelfs met overheidssteun lijken bezuinigen onvermijdelijk. ‘We staan onder enorme druk’, zegt directeur Rembrandt Sutorius. De coronacrisis bewijst volgens hem juist dat Artis ‘relevanter dan ooit’ is.

Meer over