analyse

Ook als Rutte tijdens eerste lijsttrekkersdebat niet aan tafel zit, zijn alle pijlen op hem gericht

De verkiezingscampagne is vrijdag losgebarsten met het NOS radiodebat. Dertien lijsttrekkers namen het voor het eerst tegen elkaar op. De drie opvallendste bevindingen.

Lilian Marijnissen (SP), Thierry Baudet (FvD) en Mark Rutte (VVD) (schouder bij het gordijn) tijdens het Radio 1-debat in de Oude Zaal van de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Lilian Marijnissen (SP), Thierry Baudet (FvD) en Mark Rutte (VVD) (schouder bij het gordijn) tijdens het Radio 1-debat in de Oude Zaal van de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Doelwit Rutte

Als koploper in de peilingen is demissionair premier Mark Rutte de te kloppen man in deze campagne. De VVD-leider kon vrijdag meteen ervaren hoe de komende weken er voor hem gaan uitzien: hij is het favoriete doelwit van de meeste partijen.

Zo stelden Lilian Marijnissen (SP) en Thierry Baudet (Forum voor Democratie) de VVD-leider verantwoordelijk voor het geslonken vertrouwen in de overheid. Marijnissen wees daarbij vooral naar de kinderopvangaffaire en de trage compensatie van aardbevingsslachtoffers in Groningen. ‘De mensen die dat hebben veroorzaakt, zijn niet de mensen die het kunnen oplossen', aldus Marijnissen, die hoopt op een kabinet zonder de VVD.

Rutte erkende enigszins berouwvol dat er fouten zijn gemaakt, maar die deemoed verdween toen Baudet begon over zijn ‘irrationele coronabeleid’ en het covid-19 omschreef als ‘niet meer dan een stevige griep’. Rutte zette ‘het Forum van Baudet’ weg als een partij waar niet mee te regeren valt en wees erop dat de FVD-leider ‘uiting heeft gegeven aan homofobie en aan racisme’.

De FvD-leider reageerde verbolgen en noemde de verwijten ‘beneden alle peil’: ‘Er is geen minder racistisch persoon in de Kamer dan ik.’

Tijdens het radiodebat debatteerden steeds drie lijsttrekkers over uiteenlopende thema’s als de woningmarkt, veiligheid en klimaat, maar ook als Rutte niet aan tafel zat, waren de pijlen geregeld op hem gericht. Zo wees PvdA-leider Lilianne Ploumen de VVD als hoofschuldige aan voor de misstanden op de woningmarkt. ‘Wonen is een verdienmodel geworden en de VVD liep daarin voorop. Wonen moet weer een recht worden.’

GroenLinks-leider Klaver hekelde het onderwijsbeleid van Rutte en verweet hem een gebrek aan ambitie. ‘Rutte zegt dat hij onderwijs belangrijk vindt, maar daar is de afgelopen tien jaar niks van gebleken.’

Ontspannen debutanten

D66-leider Sigrid Kaag mocht bij haar debuut meteen aantreden tegen Geert Wilders in een debat over het klimaatbeleid. De PVV-leider, die voorheen graag de confrontatie zocht met D66-voorman Alexander Pechtold, had zich duidelijk voorbereid op een clash met zijn nieuwe lievelingsvijand.

Zo had Wilders uitgerekend dat Kaag de afgelopen jaren ‘4,5 keer de wereld is rondgevlogen’. ‘Henk en Ingrid krijgen een vliegtaks als ze een keer op vakantie willen, maar u bent recordhouder op Schiphol’, aldus de PVV-leider, die schertsend suggereerde dat er een landingsbaan naar Kaag is vernoemd.

Kaag, demissionair minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, reageerde lachend op de aanvallen. Ze wees erop dat ze die vliegreizen ‘met grote vermoeidheid’ en in het belang van Nederland maakte. Zelf zette ze Wilders weg als ‘een klimaatontkenner’. ‘We zijn de laatste generatie die kunnen handelen. Het is nu of nooit.’

Lilianne Ploumen van de PvdA, die een dikke maand geleden Lodewijk Asscher moest vervangen, bleef koel tijdens een verhit debat tussen Wilders en Denk-voorman Farid Azarkan over het integratiebeleid. Toen ze waren uitgeraasd, merkte de PvdA-leider droogjes op: ‘Twee schreeuwende mannen lossen zelden een probleem op.’

Project Hoekstra

Het CDA, samen met de PVV nummer twee in de peilingen, hoopt nog altijd dat demissionair minister van Financiën Wopke Hoekstra kan uitgroeien tot de grote uitdager van Rutte. Het radiodebat liet voorzichtig zien hoe de partij denkt de premier in de verdrukking te krijgen.

Zo suggereerde Hoekstra na een debatje tussen Rutte en Wilders subtiel dat de sleet erop zit bij zijn belangrijkste rivalen. ‘Deze twee ex-partijgenoten voeren al tien jaar dezelfde dialoog’, aldus de CDA’er.

Verder presenteerde Hoekstra zich als de man die geen onhaalbare beloftes gaat doen. De minister van Financiën, die eerder al opmerkte dat de VVD ‘een erfenis van gebroken beloftes’ nalaat, wees er tijdens het debat op dat Rutte in ‘zijn brief aan alle Nederlanders’ afgelopen weekend schreef dat er de komende jaren niet bezuinigd gaat worden. Hoekstra: ‘Als de economie groeit, hoeft het niet, maar iedereen die belooft dat er nooit bezuinigd wordt, vertelt een fabel. Je kan die garantie niet geven.’

Rutte had een tegenaanval paraat. Hij erkende dat bezuinigingen niet helemaal uitgesloten kunnen worden, maar waarschuwde dat te hoge uitgaves de kans groter maken. Tegen Hoekstra, die pleit voor de afschaffing van de verhuurdersheffing en het leenstelsel: ‘U heeft alleen al in dit debat 2,5 miljard aan uitgaven beloofd. En we zijn pas net begonnen met deze campagne.’

Rutte en Hoekstra treffen elkaar zondag opnieuw bij het RTL-debat. Ook Wilders, Kaag, Klaver en Marijnissen schuiven dan aan.

Meer over