Onwetend gelukkig

GEVRAAGD naar hun gemoedstoestand tonen Nederlanders zich opmerkelijk blijmoedig: circa 70 procent kwalificeert zichzelf als gelukkig. Bovendien geeft het merendeel van hen aan vijf jaar geleden dat ook al te zijn geweest - óf in die periode nóg gelukkiger te zijn geworden....

Kan Nederland dus worden uitgeroepen tot gidsland voor geluk? Helaas, zo eenvoudig is het niet. Want geluk mag dan wel door allen worden nagejaagd en door velen worden bereikt, het begrip ontbeert een definitie en kan door iedereen van een eigen inhoud worden voorzien. Ligt het in het geval van Nederland voor de hand te wijzen op sociale omstandigheden, waardoor de materiële kant van het bestaan relatief goed is verzorgd, dan blijven immateriële componenten als liefde en gezondheid, volgens de enquête dé peilers van ons geluk, grotendeels buiten beschouwing.

De Nederlander die zich tegenover een enquêteur gelukkig verklaart, kan daarbij denken aan 'plezier in het leven'; de eenvoudige definitie die onze eigen geluksprofessor, hoogleraar Ruut Veenhoven, er op nahoudt. Of hij kan zich, meer verheven, in het spoor van Aristoteles begeven, die volledige zelfontplooiing voor ogen stond - het tot wasdom komen van alle talenten van de mens, zijn karaktertrekken en intellectuele eigenschappen.

Moderne wetenschappers hebben weer andere definities, maar de gemiddelde burger zal bij zijn geluksafweging minder rationeel en meer intuïtief te werk gaan. Tot een common sense-geluksbegrip leidt ook dat niet. Want mensen die door hun omgeving als grote pechvogels worden gezien, plegen zelf nogal eens blijmoedig in het leven te staan. De nog jonge, terminale patiënt die zichzelf gelukkig prijst, omdat hij de tijd krijgt afscheid te nemen van zijn geliefden; de crimineel die nog jaren gevangen zal zitten, maar volgens onderzoek gelukkiger is dan de vrije burger; de Afrikaan die zich gelukkiger toont dan de Europeaan.

Dergelijke ongerijmdheden ontregelen ons denken over geluk - en geven aan dat we dit alledaagse begrip nog even weinig doorgronden als het ontstaan van het leven, de werking van ons brein of de omvang van het heelal. Geplaatst tegenover dergelijke raadselen mogen we ons gelukkig prijzen dat we, in het besef van onze onwetendheid, in staat zijn ons overwegend gelukkig te voelen.

Meer over